Trước thềm IPO, OpenAI liên tiếp bị phanh phui khủng hoảng tài chính, khiến canh bạc nghìn tỷ của Masayoshi Son thêm phần bất định.
Ngày 23/6, The Information đưa tin, bản cáo bạch của OpenAI cho thấy, đến quý I năm 2026, OpenAI lỗ ròng khoảng 85 tỷ USD, chưa tính đến các khoản chi phí kế toán phi tiền mặt từ chứng quyền do định giá tăng. Chỉ riêng chi phí doanh thu (tức chi phí cần thiết để vận hành mô hình AI) đã lên tới 35 tỷ USD, gấp khoảng 75 lần chi tiêu vốn của công ty.
Một tuần trước đó, Ed Zitron, chuyên gia công nghệ kỳ cựu kiêm nhà sáng tạo nội dung tự do tại Mỹ cũng tiết lộ, doanh thu năm 2025 của OpenAI là 131 tỷ USD, nhưng thua lỗ lên tới 385 tỷ USD.
Những con số này trực tiếp đe dọa "canh bạc nghìn tỷ" của Masayoshi Son. Ông Son tin chắc rằng OpenAI có thể trở thành công ty có vốn hóa thị trường cao nhất thế giới. Hiện tại, định giá của OpenAI vào khoảng 8500 tỷ USD, trong khi công ty có vốn hóa cao nhất là NVIDIA với 5 nghìn tỷ USD.
Vì lẽ đó, SoftBank đã gắn kết sâu sắc với OpenAI, với tỷ lệ sở hữu dự kiến đạt khoảng 13%, chỉ đứng sau Microsoft (27%) trong số các cổ đông bên ngoài. Nếu OpenAI có thể lên sàn với định giá nghìn tỷ USD, Masayoshi Son sẽ đón nhận cột mốc huyền thoại thứ hai trong sự nghiệp.
Nhưng giờ đây, ván cờ IPO của OpenAI chưa ngã ngũ, Masayoshi Son đã bắt đầu một "canh bạc nghìn tỷ" mới.
Không lâu trước đó, trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với CNBC, ông khẳng định: "Làn sóng vàng tiếp theo sinh ra 'công ty nghìn tỷ USD' sẽ là Physical AI (AI vật lý) và robot hình người."
Để thực hiện "cược nghìn tỷ" mới này, Masayoshi Son đã bắt đầu hành động, dự định đóng gói và tách một số tài sản AI và robot của SoftBank để niêm yết độc lập.
Theo Financial Times, SoftBank đang thành lập một công ty AI và robot tên là "Roze" tại Mỹ, dự kiến niêm yết sớm nhất vào nửa cuối năm 2026, với mục tiêu định giá 1000 tỷ USD. Một nguồn tin tiết lộ, SoftBank sẽ tổ chức sự kiện dành cho các nhà phân tích vào tháng 7 năm nay tại Texas để quảng bá cho đợt IPO này.
Đã từng thắng lớn, cũng từng thua đậm, nhưng Masayoshi Son chưa bao giờ dừng lại. Từ chiến thắng lẫy lừng với Alibaba, đến thất bại thảm hại với WeWork, rồi đặt cược nặng vào Arm, và giờ là canh bạc lớn với OpenAI, các khoản đầu tư của ông hoặc là lời khổng lồ, hoặc là lỗ nặng nề.
AI là một trong những chiến trường Masayoshi Son đặt cược nặng ký nhất. Khi định giá của OpenAI tăng vọt lên trên 8500 tỷ USD, ông một lần nữa đứng trên đỉnh làn sóng. Nhưng ở tuổi 68, Masayoshi Son rõ ràng không có ý định dừng lại ở đó. Ván cờ OpenAI chưa phân định thắng bại, ông lại đẩy thêm chip cược vào Physical AI và robot hình người.
A
Tại sao Masayoshi Son dám đặt cược lần nữa?
Bởi vì ông đã nếm trải vị ngọt từ AI.
Ngày 1/6, cổ phiếu SoftBank tăng mạnh 14%, tổng vốn hóa thị trường có lúc vượt 48 nghìn tỷ Yên, đứng đầu bảng xếp hạng vốn hóa thị trường của các công ty niêm yết Nhật Bản. Một ngày trước đó, SoftBank vừa công bố kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Pháp. Và chỉ một ngày sau, nhờ vào các khoản đầu tư vào OpenAI và các công ty AI khác, trên bảng xếp hạng tỷ phú thời gian thực của Forbes, Masayoshi Son lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ trở lại ngôi vị người giàu nhất châu Á, dù chỉ trong vài ngày.
Không còn nghi ngờ gì nữa, OpenAI là chỗ dựa lớn nhất đưa Masayoshi Son trở lại đỉnh cao. Hai năm gần đây, tổng số vốn SoftBank đầu tư tích lũy vào OpenAI ước tính sẽ đạt 646 tỷ USD, với tỷ lệ sở hữu đạt khoảng 13%.
Masayoshi Son đặt hy vọng vào Sam Altman. Để thực hiện canh bạc lớn này, Masayoshi Son trở nên mạo hiểm trở lại, ông đã bán đi một số tài sản, bao gồm cổ phần tại NVIDIA và T-Mobile US, cùng các khoản vay thế chấp bằng cổ phần của Arm.
Tất nhiên cũng có người nghi ngờ. Bloomberg từng dẫn lời nguồn tin thân cận cho biết, trong giai đoạn đầu SoftBank bắt đầu tăng mạnh vốn vào OpenAI, đã có lãnh đạo nội bộ hỏi Masayoshi Son: Nếu OpenAI cuối cùng thất bại, điều gì sẽ xảy ra với SoftBank?
Masayoshi Son không trả lời trực tiếp, mà chỉ nhất mực nhấn mạnh rằng ông tin Sam Altman đang dẫn dắt "cuộc cách mạng công nghệ quan trọng nhất của thế kỷ này". Tại Đại hội cổ đông tháng 6 năm ngoái, Masayoshi Son tuyên bố, "Tôi tin rằng OpenAI cuối cùng sẽ lên sàn và trở thành công ty có vốn hóa thị trường cao nhất thế giới."
Financial Times cũng từng dẫn lời một quan chức cấp cao của SoftBank cho biết, việc Masayoshi Son tiếp cận Sam Altman và OpenAI khiến một số người trong nội bộ SoftBank lo lắng, đồng thời khiến bảng cân đối kế toán của tập đoàn trở nên eo hẹp.
Một mối lo ngại khác trong nội bộ SoftBank, đó là sự tin tưởng quá mức của Masayoshi Son đối với Sam Altman, sự tin tưởng này khiến ông không đầu tư vào các mô hình AI đối thủ cạnh tranh khác.
Mối lo ngại này không phải không có lý do, bức tranh cạnh tranh giữa các công ty mô hình lớn AI đang thay đổi chóng mặt.
Tháng 3/2025, khi SoftBank lên kế hoạch đầu tư 400 tỷ USD vào OpenAI, OpenAI không nghi ngờ gì là công ty AI có định giá cao nhất thời điểm đó, đạt 3000 tỷ USD. Khi đó, định giá của Anthropic còn chưa đầy nghìn tỷ USD. Nhưng tốc độ đuổi kịp của Anthropic cực kỳ nhanh. Một năm sau, vào tháng 5/2026, định giá của Anthropic vượt qua OpenAI, tiến sát nghìn tỷ USD, và đã nộp hồ sơ lên sàn trước một bước.
Tuy nhiên, thái độ của Masayoshi Son rất kiên quyết, và các khoản đầu tư liên tục vào OpenAI sau đó đã chứng minh điều này.
Việc đặt cược vào OpenAI thực sự đã mang lại vị ngọt cho Masayoshi Son. Theo báo cáo tài chính năm 2025 của SoftBank, trong một năm tính đến ngày 31/3, bộ phận Quỹ Tầm nhìn SoftBank thu về khoảng 460 tỷ USD lợi nhuận đầu tư, gần như hoàn toàn đến từ việc định giá của OpenAI tăng vọt.
Nhưng môi trường thị trường biến đổi khôn lường. SpaceX, vừa lên sàn cách đây nửa tháng, vốn hóa thị trường đã giảm liên tục từ mức cao nhất 2,7 nghìn tỷ USD, sắp chạm mốc dưới 2 nghìn tỷ USD.
Đối với Masayoshi Son, chậm trễ sinh biến, bong bóng AI không biết khi nào sẽ vỡ, tất nhiên càng lên sàn sớm càng an toàn.
Tuy nhiên, tình thế vẫn chưa rõ ràng. Anthropic đã nộp hồ sơ lên sàn trước một bước; OpenAI tuy theo sát phía sau, nhưng luôn chậm hơn một nhịp. Theo The Information, OpenAI có khả năng sẽ chính thức lên sàn vào cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9.
Dan Ives, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Công nghệ Toàn cầu tại Wedbush Securities cũng chỉ ra, việc tiếp cận thị trường công chúng đầu tiên là rất quan trọng, người đầu tiên gặp gỡ nhà đầu tư trong roadshow sẽ có lợi thế hơn. Trong khi đó, các nhà giao dịch tổ chức cho rằng khả năng OpenAI giành được lợi thế đi trước chỉ cao hơn 32% một chút.
Đối thủ cạnh tranh bức sát từng bước, các quân bài của OpenAI, cũng không vững chắc như tưởng tượng. Chi phí cao, không đạt được mục tiêu doanh thu và tăng trưởng, thay đổi ban lãnh đạo, liên tiếp bị phanh phui khủng hoảng tài chính, tất cả đều phủ bóng đen lên triển vọng lên sàn.
Tuy nhiên, đối với Masayoshi Son, rủi ro không phải là lý do để ngừng đặt cược. Ông đã trải qua những thất bại đau đớn hơn, và cũng đã thắng trong những cuộc chờ đợi dài đằng đẵng.
Năm 2016, SoftBank mua lại Arm với giá 320 tỷ USD. Trong nhiều năm sau đó, thương vụ này từng bị coi là một trong những quyết định tồi tệ nhất của Masayoshi Son, với kế hoạch IPO bị đình trệ, bán thân thất bại. Nhưng Masayoshi Son vẫn đợi đến năm 2023, Arm thành công lên sàn. SoftBank nắm giữ 90% cổ phần, theo ước tính vốn hóa thị trường mới nhất của Arm là 4400 tỷ USD, giá trị cổ phần SoftBank nắm giữ tương ứng vượt 3900 tỷ USD.
Đối với Masayoshi Son, bây giờ ngoài việc chờ đợi, chính là "đặt cược cùng lúc trên nhiều bàn bài".
Vì vậy, trong khi ván cờ OpenAI vẫn chưa kết thúc, ông đã nóng lòng đặt cược lần nữa, chuẩn bị đặt một quân cờ vào làn đường Physical AI và robot hình người.
B
Thực ra, tuyến Physical AI và robot hình người này, Masayoshi Son đã bày binh bố trận hơn mười năm nay. Đây là một tuyến bí mật hơn, cũng dài hơi hơn trong bản đồ AI của ông. Bởi Masayoshi Son tin rằng, cuối cùng AI sẽ đi từ thế giới số đến hiện thực vật lý.
Ngay từ năm 2012, SoftBank đã mua lại Aldebaran, công ty tiên phong về robot hình người của Pháp, thành lập SoftBank Robotics Holding (SBRH), cho ra mắt robot tương tác cảm xúc Pepper.
Năm 2017, SoftBank lại mua Boston Dynamics từ tay Alphabet. Tại buổi ra mắt vào tháng 7 năm đó, Masayoshi Son mời người sáng lập Boston Dynamics Marc Raibert lên phát biểu, lúc đó Raibert nói, ông tin rằng "robot sẽ mạnh mẽ hơn cả Internet". Masayoshi Son cũng đáp lại, "Chúng ta sẽ cùng nhau thay đổi thế giới. Chúng ta sẽ ứng dụng rất nhiều trí tuệ nhân tạo vào robot."
Tuy nhiên, cả hai thương vụ mua lại này đều diễn ra khá gian truân. Hoặc là thời cơ chưa chín muồi, Pepper ngừng sản xuất vào năm 2020; Boston Dynamics cũng vì vấn đề thương mại hóa, bị chuyển nhượng cho Hyundai Motor.
Nhưng Masayoshi Son không từ bỏ, chỉ là thay đổi cách đánh. Ông tập trung trọng tâm vào lĩnh vực tự động hóa công nghiệp và hậu cần, như đầu tư vào robot hợp tác Agile Robots, mua lại công ty robot hậu cần kho vận Berkshire Grey, v.v. Ngoài ra, SoftBank còn đầu tư vào Keenon Robotics chuyên giao hàng nhà hàng khách sạn, robot vệ sinh thương mại Gaoxian Robots, và robot phục hồi chức năng y tế Fourier, tập trung vào robot có kịch bản ứng dụng rõ ràng.
Cho đến khi mô hình lớn AI bùng nổ, robot hình người một lần nữa trở thành tâm điểm. Các ông lớn Thung lũng Silicon Mỹ lần lượt nhảy vào, FigureAI định giá 390 tỷ USD, với hậu thuẫn từ Microsoft, NVIDIA, Amazon, OpenAI, v.v.; Skild AI có sự hậu thuẫn của NVIDIA, Jeff Bezos, v.v.; Elon Musk thậm chí tuyên bố sẽ chuyển đổi Tesla thành công ty robot định giá 25 nghìn tỷ USD.
Masayoshi Son lại ra tay. Năm 2024, SoftBank dẫn đầu vòng tài trợ Series C của SkildAI, đặt cược vào "bộ não robot đa năng"; tháng 10 năm ngoái, SoftBank mua lại mảng kinh doanh robot của ABB với giá 54 tỷ USD, đặt cược vào robot vật lý, khả năng chế tạo robot của ABB quan trọng hơn.
Đó chưa phải là tất cả.
Về robot hình người, Masayoshi Son còn tham vọng hơn nữa. Tháng 4 năm ngoái, Masayoshi Son tuyên bố, sẽ chi 1 nghìn tỷ USD xây dựng nhiều khu công nghiệp trang bị nhà máy AI tại Mỹ, trọng tâm thúc đẩy ứng dụng quy mô lớn của robot hình người trong sản xuất chế tạo. Quy mô đầu tư này vượt xa kế hoạch Stargate mà ông tham gia, với khoản đầu tư ban đầu là 5000 tỷ USD.
Masayoshi Son đã trải một bàn cờ lớn như vậy, đến đây, không khó hiểu tại sao ông muốn đóng gói tài sản AI và robot của SoftBank để niêm yết độc lập, nhắm đến làn đường nghìn tỷ USD mới.
Tại sao Masayoshi Son lại ám ảnh với "canh bạc nghìn tỷ" đến vậy?
Điều này phải quay lại nhiều năm trước. Ngay từ năm 2017, để chuẩn bị cho 100 tỷ USD vốn cho SoftBank Vision Fund đợt 1, Masayoshi Son hứa với Thái tử Ả Rập Xê-út Mohammed bin Salman: "Tôi tặng ngài một món quà 1 nghìn tỷ USD: Ngài đầu tư 100 tỷ USD vào quỹ của tôi, tôi sẽ mang lại cho ngài 1 nghìn tỷ USD lợi nhuận."
Cuối cùng, Quỹ Đầu tư Công (PIF) của Ả Rập Xê-út mạnh tay rót 450 tỷ USD, trở thành LP lớn nhất của SoftBank Vision Fund.
Nhưng cho đến nay, Masayoshi Son vẫn chưa thể thực hiện lời hứa nghìn tỷ USD ban đầu.
Theo "AGBI (Arab Business)" dẫn lời Bloomberg, tháng 2 năm ngoái, tại cuộc đối thoại bàn tròn Diễn đàn Học viện Đầu tư Công Ả Rập Xê-út tổ chức ở Miami, Masayoshi Son thừa nhận: "Cho đến nay tôi vẫn chưa mang lại cho ông ấy (Mohammed bin Salman) lợi nhuận đủ lớn, tôi vẫn còn nợ ông ấy khoản này."
Món "nợ" này đã trở thành động lực cho Masayoshi Son, và AI, đúng lúc mang đến cho ông hy vọng lật ngược tình thế. Như vậy, không khó hiểu tại sao Masayoshi Son dám mạnh tay đặt cược vào OpenAI, canh bạc lớn với AI, thậm chí còn muốn xây dựng cơ sở hạ tầng AI trên toàn cầu.
Tháng 1 năm ngoái, SoftBank hợp tác với OpenAI, Oracle, dự định cùng đầu tư 5000 tỷ USD thành lập "Stargate", xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ; tháng 5 năm nay, SoftBank lại tuyên bố sẽ đầu tư 750 tỷ Euro xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Pháp.
Vì điều này, Masayoshi Son từng công khai thách thức Elon Musk. Ngày 23/6, tại một cuộc họp nội bộ của SoftBank, Masayoshi Son phản đối "trung tâm dữ liệu không gian" của Elon Musk, ông cho rằng thắng thua trong cuộc đua AI sẽ phụ thuộc vào sức mạnh tính toán trên Trái đất, trung tâm dữ liệu không gian có giá trị không đáng kể.
Sức mạnh tính toán, xét cho cùng, liên quan đến bàn cờ AI của Masayoshi Son. Sức mạnh tính toán, mô hình, chip, Masayoshi Son đã thu tóm hết các tài sản cốt lõi của thế giới số AI. Muốn đưa AI đến hiện thực vật lý, còn một thứ quan trọng không kém là robot. Vì vậy, Masayoshi Son bắt đầu lặng lẽ chuẩn bị cho mục tiêu IPO tiếp theo.
C
Roze từ đó lộ diện.
Định vị của Roze, đúng với "Physical AI" mà Masayoshi Son nhiều lần nhắc đến, kết hợp khả năng nhận thức của AI với khả năng thực thi vật lý của robot.
Đây là một nền tảng cơ sở hạ tầng AI bao gồm trung tâm dữ liệu, chip và robot. Theo Financial Times, tài sản cốt lõi của Roze bao gồm nền tảng trung tâm dữ liệu DigitalBridge mà SoftBank mua lại với giá 30 tỷ USD, công ty chip Ampere Computing mua lại với giá 65 tỷ USD, và bộ phận robot ABB mua lại với giá 54 tỷ USD.
Việc kết hợp những tài sản này lại với nhau, Masayoshi Son đang đặt cược vào "Physical AI", một làn đường nghìn tỷ USD mới.
Khi canh bạc nghìn tỷ mới mở ra, những nghi ngờ lại một lần nữa đổ dồn về Masayoshi Son.
Financial Times cho biết, mặc dù Masayoshi Son lạc quan, nhưng một số người trong nội bộ SoftBank tỏ ra nghi ngờ về định giá IPO của Roze (1000 tỷ USD) và lộ trình thời gian đề xuất. Một số lãnh đạo SoftBank cho rằng mục tiêu này quá tham vọng, vì nó phụ thuộc vào sự mở rộng nhanh chóng của hoạt động kinh doanh trung tâm dữ liệu.
Một công ty "ghép vội", vội vã lên sàn, khó tránh khỏi hơi vội vàng.
Nhưng Masayoshi Son không thể chờ đợi thêm nữa. Việc đặt cược lớn vào AI đang đẩy tỷ lệ đòn bẩy của SoftBank đến giới hạn. Một nguồn tin nội bộ SoftBank cho biết, SoftBank cần nhanh chóng bán hoặc chuyển đổi tài sản thành tiền mặt để duy trì tốc độ chi tiêu. Trong đó, IPO của OpenAI là phần cốt lõi trong kế hoạch giảm tỷ lệ đòn bẩy của Masayoshi Son.
Việc lên sàn của Roze, cũng mang sứ mệnh tương tự. Chỉ riêng khoản đầu tư vào OpenAI đã hơn 646 tỷ USD, cộng với kế hoạch Stargate, khu công nghiệp robot hình người nghìn tỷ USD, mỗi khoản đều là những con số thiên văn. Masayoshi Son khẩn thiết cần đưa Roze lên sàn, để tiếp thêm đạn dược cho canh bạc lớn AI này.
Nhưng định giá nghìn tỷ của Roze, trước tiên phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt, đó là định giá robot hình người ở giai đoạn hiện tại nhìn chung khó lên cao.
Công ty robot hình người có định giá cao nhất Figure AI, định giá mới nhất là 390 tỷ USD, chênh lệch 24 lần so với định giá gần nghìn tỷ USD của Anthropic.
Một trong những lý do, mô hình lớn AI xây dựng lộ trình thương mại hóa rõ ràng và triển vọng tăng trưởng có thể dự đoán được. Ví dụ, doanh thu hàng năm của Anthropic là 470 tỷ USD. Trong khi Figure AI chưa đến bước đó.
Khác biệt sâu xa hơn nằm ở chỗ, Anthropic tái cấu trúc cục diện ngành công nghiệp hiện có, nó cắt đi phần lớn thị phần vốn có của ngành phần mềm truyền thống. Còn robot hình người, hiện tại phần lớn vẫn chỉ là một món đồ chơi lớn, chưa nói đến việc tạo ra tác động đảo lộn đối với ngành công nghiệp.
Việc triển khai Physical AI, còn đối mặt với nhiều khó khăn thực tế, như sự tách rời giữa bộ não và cơ thể, lộ trình thương mại hóa không rõ ràng, và tất cả đều cần thời gian.
Dự định của Masayoshi Son rất tốt, chỉ là hơi xa vời. Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta thấy ông đã chờ Alibaba hơn mười năm, chờ Arm bảy năm, mỗi lần canh bạc lớn đều trải qua thời gian chờ đợi dài đằng đẵng. Roze có lẽ cũng vậy, kết quả ra sao, Masayoshi Son có lẽ còn phải chờ đợi lâu hơn nữa.
Tài liệu tham khảo:
《SoftBank plans to list new AI and robotics company in the US》Financial Times
《Tầm nhìn 300 năm của Masayoshi Son: SoftBank nuốt chửng thế giới》Zhixiang.com
《SoftBank CEO admits failing to deliver returns to PIF》AGBI
《SoftBank lên kế hoạch đầu tư 1 nghìn tỷ USD tại Mỹ xây dựng khu công nghiệp robot AI》Nikkei Chinese
《OpenAI sẽ nộp hồ sơ IPO, dự kiến lên sàn mùa thu, định giá có thể đạt 1 nghìn tỷ USD, cổ phiếu Tập đoàn SoftBank tăng mạnh 20%》Mỗi ngày Kinh tế
《Bùng nổ! Báo cáo tài chính OpenAI bị rò rỉ: Năm ngoái lỗ 2600 tỷ》Zhidongxi
Bài viết từ tài khoản công chúng WeChat "Zimubang" (ID: wujicaijing), tác giả: Xue Yaping, biên tập: Wang Jing
