Viết bởi: Ashrith Rao
Biên dịch: Chopper, Foresight News
Bitcoin không cần phải đối mặt đồng thời với việc giá giảm và tranh chấp đường lối nội bộ. Nhưng hiện tại, hai rắc rối đang đồng thời ập tới.
Kể từ khi phiên bản v30 của client chính Bitcoin Core được phát hành vào tháng 10 năm 2025, một sự bất đồng quan điểm vẫn tiếp tục diễn ra; đồng thời, thị trường tiền mã hóa đang cố gắng tìm ra đáy giá trong cuộc tranh cãi này.
BIP-110: Cuộc Đối Đầu Phân Tách Bitcoin Bước Vào Giai Đoạn Đếm Ngược
Thời hạn chốt cho cuộc chơi này được ấn định vào ngày 7 tháng 8 năm 2026, tương ứng với độ cao khối 961632. Những gì xảy ra vào thời điểm đó, có thể sẽ quyết định liệu chu kỳ tiếp theo của Bitcoin sẽ tiếp tục trên một chuỗi chính duy nhất, hay sẽ tách thành hai chuỗi.
Vào tháng 12 năm 2025, nhà phát triển Dathon Ohm đã đề xuất BIP-110 (Chú thích: BIP là viết tắt của Bitcoin Improvement Proposal - Đề xuất Cải tiến Bitcoin), tức là "Soft Fork Tạm thời Giảm Dữ liệu". Đây là một đề xuất soft fork có kế hoạch hiệu lực trong một năm.
Đề xuất tập trung vào việc kiểm soát dữ liệu trong khối, bản thân không mang theo yêu sách chính trị: trong khoảng một năm, giới hạn dữ liệu đầu ra OP_RETURN (Chú thích: OP_RETURN là một script trong giao dịch Bitcoin dùng để ghi dữ liệu bổ sung) ở mức 83 byte; giới hạn trên cho phần lớn các script đầu ra mới được đặt ở mức 34 byte; đồng thời áp đặt các ràng buộc đối với nhiều công nghệ mang dữ liệu bên ngoài, bao gồm đẩy dữ liệu lớn, mục witness và một số phiên bản witness chưa được chỉ định.
Dữ liệu lịch sử đã tồn tại trên blockchain sẽ không bị xóa bỏ, quy tắc chỉ ràng buộc các giao dịch mới được thêm trong tương lai. Trọng tâm tranh cãi tập trung vào inscriptions, và các loại dữ liệu phi tài chính đã chiếm dụng không gian khối Bitcoin kể từ năm 2022.
Những người ủng hộ đề xuất cho rằng, loại ứng dụng này đi chệch khỏi định vị ban đầu của Bitcoin như một hệ thống thanh toán và quyết toán, làm tăng chi phí vận hành full node, và tiếp tục mở rộng quy mô UTXO (Đầu ra Giao dịch Chưa Được Chi Tiêu).
Thứ thực sự gây ra tranh cãi lớn là cơ chế kích hoạt của đề xuất. BIP-110 dựa vào cơ chế tín hiệu bit-4, thiết kế một con đường kích hoạt khóa mượt mà, do thị trường dẫn dắt: trong chu kỳ độ khó 2016 khối, cần nhận được sự ủng hộ bỏ phiếu của 55% hashrate.
Kể từ khi bắt đầu được theo dõi vào ngày 1 tháng 12 năm 2025, tỷ lệ bỏ phiếu hashrate của đề xuất luôn ở mức thấp, chỉ duy trì trong khoảng 0.3%~0.4%. Dữ liệu quan sát mới nhất thấp nhất là 0%, cao nhất chỉ 0.86%. Nếu kênh bỏ phiếu thông thường không đạt chuẩn, đề xuất sẽ khởi động phương án thực thi cưỡng chế: bắt buộc mở tại độ cao khối 961632.
Đến thời điểm này, bất kể thái độ của đa số hashrate toàn mạng là gì, các node chạy client tương thích BIP-110 (chủ yếu là Bitcoin Knots) sẽ bắt đầu từ chối các khối không hỗ trợ quy tắc này.
Những người chỉ trích cho biết, chiến lược bắt chước UASF (Soft Fork Được Kích Hoạt bởi Người Dùng) năm 2017 này, đã nâng một cuộc thảo luận kỹ thuật tưởng chừng thứ yếu, lên thành một tranh chấp quản trị lớn.
Thực Trạng Dữ Liệu Hashrate Hiện Tại
Hashrate toàn mạng Bitcoin hiện tại vào khoảng 940 EH/s, trong khi hashrate bỏ phiếu cho BIP-110 chưa đến 1%, chỉ khoảng 5 EH/s. Hiện tại, đại đa số các khối bỏ phiếu có thể quan sát được đến từ công ty khai thác Ocean, thực thể này có liên hệ với Jack Mallers và Adam Back.
Phần lớn những người nắm giữ hashrate Bitcoin hoặc giữ thái độ thờ ơ, hoặc phản đối rõ ràng đề xuất. Khoảng cách lớn về tỷ lệ ủng hộ hashrate làm nổi bật hậu quả tiềm ẩn không thể xem nhẹ, một khi BIP-110 khởi động con đường cưỡng chế.
Khi một số ít node cưỡng bức thực thi một bộ quy tắc mà đa số hashrate và node từ chối công nhận, cuối cùng sẽ không khiến quy tắc được thực thi, mà là tạo ra hai blockchain hợp pháp riêng biệt. Cả hai chuỗi đều sẽ công nhận các khối tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt của BIP-110; nhưng các node không phải BIP-110 có thể chấp nhận các khối không đáp ứng điều kiện giới hạn, còn các node BIP-110 thì trực tiếp từ chối.
Giá BCH hiện tại chỉ bằng một phần nhỏ so với BTC, là minh chứng trực quan nhất về cách thị trường nhìn nhận một chuỗi phân tách thiếu sự hỗ trợ hashrate đủ mạnh.
Lập Trường Các Bên Dần Rõ Ràng
Khi thời hạn chót đến gần, lực lượng của phe phản đối không những không giảm mà còn tăng lên.
Ngày 18 tháng 7, Michael Saylor đã đăng một bài viết dài "110 Lý Do Phản Đối BIP-110", triển khai chỉ trích gay gắt. Ông đề xuất rằng, tầng đồng thuận của Bitcoin không nên định nghĩa "công dụng hợp lý" của các giao dịch phí. So với việc giao dịch rác có tràn lan hay không, ông cảnh giác hơn với rủi ro tiền lệ. Một khi quy tắc đồng thuận bắt đầu phân biệt giữa "giao dịch hợp quy" và "giao dịch không hợp quy", mô hình này sẽ bị cứng hóa vĩnh viễn, và trong tương lai có thể bị lạm dụng bởi những người thao túng các lần lặp quy tắc.
Ông cũng chỉ ra, BIP-110 sẽ hạn chế không gian nâng cấp trong tương lai, chẳng hạn như các giải pháp hợp đồng phụ thuộc vào tính linh hoạt của dữ liệu như BitVM, đều sẽ bị ràng buộc bởi đề xuất.
Adam Back, Jameson Lopp cũng đưa ra quan điểm tương tự nhưng độc lập: bản thân cơ chế kích hoạt này đầy rủi ro. Các nâng cấp Bitcoin thành công trong quá khứ, chẳng hạn như SegWit, Taproot, trước khi chính thức triển khai đều nhận được sự ủng hộ của hơn 90% hashrate. Ngưỡng 55% so sánh đã là thấp. Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ bỏ phiếu tự nhiên hiện nay chưa đến 1%, việc cưỡng bức khởi động sẽ chỉ tạo ra chia rẽ, chứ không phải đạt được đồng thuận.
Cũng có không ít người trong ngành chọn trung lập. Jimmy Song công khai tuyên bố: "Tôi chưa hiểu đủ về cơ chế này để có thể đánh giá hậu quả của từng con đường", phát ngôn này đã thu hút nhiều chỉ trích. Trong cuộc tranh luận gay gắt này, thái độ trung lập bị nhiều người coi là tránh né bày tỏ lập trường.
Ở phía bên kia, các nhà phát triển Bitcoin Knots và những người ủng hộ BIP-110 thì viện dẫn thay đổi trong phiên bản Core v30 tháng 10 năm 2025: client đã tăng mạnh giới hạn chính sách chuyển tiếp mặc định cho OP_RETURN từ 83 byte lên khoảng 100,000 byte, mức tăng hơn 1200 lần.
Đội ngũ Core định nghĩa điều này là điều chỉnh chính sách chuyển tiếp, không phải thay đổi quy tắc đồng thuận, và biện minh rằng việc dựa vào lọc chuyển tiếp không thể ngăn chặn triệt để dữ liệu rác, dữ liệu bên ngoài có thể được nhúng dưới dạng hash vào đầu ra giao dịch thông thường, khó phân biệt và chặn đứng.
Về mặt kỹ thuật, quan điểm này là đúng, việc dựa vào tầng chuyển tiếp không thể cấm hoàn toàn việc lưu trữ dữ liệu tùy ý. Đây cũng chính là luận điểm cốt lõi của những người phản đối BIP-110, giải pháp này trị phần ngọn không trị phần gốc, không chỉ khó loại bỏ triệt để vấn đề, mà còn có thể trực tiếp gây ra phân tách blockchain trong quá trình cố gắng sửa chữa.
Chính việc Core đưa ra bản cập nhật v30 mà không có sự trao đổi rộng rãi trong cộng đồng đã thúc đẩy sự ra đời của nhánh Bitcoin Knots; vài tháng sau, BIP-110 như một giải pháp đối phó đã ra đời.
Điểm Rủi Ro Thứ Hai: Sztorc Đề Xuất Hard Fork eCash
Ngoài BIP-110, thị trường tháng 8 còn sẽ đón nhận một biến số khác. Cùng thời điểm với BIP-110, Paul Sztorc, người đề xuất Drivechain (BIP 300/301), đã thông báo sẽ khởi xướng một hard fork độc lập, nhắm mục tiêu vào độ cao khối 964000.
Kế hoạch này sẽ tạo ra một chuỗi công khai SHA-256d hoàn toàn mới, trạng thái ban đầu hoàn toàn giống với Bitcoin. Sau khi hard fork khởi động, độ khó mạng sẽ được điều chỉnh lại; tại khối phân tách, tất cả người nắm giữ BTC sẽ nhận được tài sản phân tách mới với số lượng tương đương.
Khác với BIP-110, fork này không đặt ra giới hạn dữ liệu, mục tiêu cốt lõi là thúc đẩy mở rộng quy mô và sidechain, triển khai giải pháp mở rộng sidechain đã bị trì hoãn nhiều năm chưa thể lên mainnet.
Hai sự kiện phân tách có nguyên nhân độc lập, nhưng sẽ tạo thành hiệu ứng cộng hưởng rủi ro. Trước và sau khi chu kỳ tín hiệu cưỡng chế mở ra, các sàn giao dịch, tổ chức lưu ký, nhà cung cấp ví, tổ chức nắm giữ tiền mã hóa, đều cần đồng thời đưa ra quyết định có hỗ trợ BIP-110 hay không, đồng thời đối phó với việc phân phối token phân tách tỷ lệ 1:1. Hai sự kiện không có sự sắp xếp phối hợp, chỉ là sự trùng hợp về thời gian, nhưng sẽ tạo ra áp lực lớn cho toàn ngành trong vòng ba tuần.
Tác Động Thị Trường
Kể từ khi chạm đỉnh vào tháng 10 năm 2025, Bitcoin hiện đang ở trong giai đoạn tạo đáy thị trường. Mặc dù một số tổ chức đang tiếp tục tích lũy trong đợt giảm giá, nhưng quỹ ETF Bitcoin IBIT của BlackRock đã xuất hiện dòng tiền rút ra đáng kể trong tháng 6.
Thị trường vốn đang tiêu hóa việc định giá lại ở tầng vĩ mô, thì tranh chấp quản trị và rủi ro đuôi tiềm ẩn của việc phân tách lại liên tiếp ập tới; nếu đang ở đỉnh cao của thị trường tăng giá, loại rủi ro này có lẽ dễ bị thị trường bỏ qua, nhưng môi trường hiện tại lại làm trầm trọng thêm tâm lý hoảng loạn.
Thị trường dự đoán vẫn chưa coi BIP-110 như một sự kiện nhị phân lớn, độc lập và có tính thanh khoản cao. Hợp đồng giá Bitcoin trên Polymarket vào giữa và cuối tháng 7 cho thấy, các nhà giao dịch phổ biến kỳ vọng giá Bitcoin đầu tháng 8 sẽ duy trì trong khoảng 50,000 đến 60,000 USD.
Điều này cũng tương thích với dữ liệu hashrate: nếu trước ba tuần, tỷ lệ bỏ phiếu hashrate vẫn dưới 1%, BIP-110 rất có thể sẽ không thể kích hoạt khóa thông qua kênh thông thường.
Điều bí ẩn trực tiếp nhất là, sau khi con đường kích hoạt thông thường tuyên bố thất bại, các node của phe Bitcoin Knots có vẫn kiên trì chiến lược cưỡng chế hay không. Quyền quyết định cuối cùng không nằm trong tay lực lượng thị trường, mà nằm trong tay một số ít người bảo trì client.
Một khi con đường cưỡng chế được triển khai, thị trường có thể phản ứng theo cách có thể dự đoán được: chuỗi gốc nhận được sự hỗ trợ của đại đa số thợ đào và sàn giao dịch, rất có thể sẽ trở thành trung tâm định giá thanh khoản, hashrate và giá cả.
"Cuối cùng thị trường sẽ hóa giải tranh chấp" và "Thị trường hóa giải tranh chấp mà không phải trả giá" là hai mệnh đề hoàn toàn khác nhau.
Việc phân tách chuỗi sẽ tạo ra nhiều rắc rối ngắn hạn: nguy cơ tấn công replay (tái phát), sự hỗn loạn trong quy tắc niêm yết trên sàn giao dịch, sự không chắc chắn về quyền sở hữu tài sản lưu ký, và phí bù rủi ro (thể hiện qua việc chênh lệch giá mua-bán mở rộng, độ sâu đặt lệnh thu hẹp). Trong môi trường vốn đã yếu về niềm tin thị trường, tác động sẽ càng rõ rệt hơn.
Ngày 7 tháng 8, thị trường sẽ đón nhận một thử thách nghiêm trọng, liệu Bitcoin có thể thực sự thoát khỏi cái bóng của cuộc khủng hoảng quản trị năm 2017.
