Gần đây, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất là, làm thế nào để nhìn nhận về câu chuyện (narrative) của Ethereum?
Quả thực, Ethereum năm 17 chủ đạo là ICO và máy tính toàn cầu, năm 21 là DeFi và tầng thanh toán tài chính. Còn đến năm 25 này, dường như hiếm có một câu chuyện mới nào có thể sánh ngang về tầm vóc với những câu chuyện cũ trước đây.
Có thể ETF và Staking ETF tính là nửa phần, nhưng điều này không nằm trong tầm kiểm soát của các nhà phát triển Ethereum. Nếu phải nói về nửa phần còn lại, thì đó chỉ có thể là ZK.
Ethereum rõ ràng là blockchain công khai đặt cược nhiều nhất vào ZK trong toàn bộ thế giới Crypto, không còn nghi ngờ gì nữa.
Mấy ngày trước Vitalik tỏ ra khá phấn khích, ông đã chính thức thông báo trên Twitter rằng ZKEVM hiện đã bước vào giai đoạn Alpha. 
Tại sao Ethereum lại kiên trì với ZK đến vậy?
Thực ra hiện nay TPS của Ethereum đã không còn thấp, đỉnh điểm lý thuyết đã được nâng lên hơn 200 TPS, nguyên nhân chính là do Ethereum nhiều lần nâng trần Gas. 
Nhưng Ethereum lại muốn giữ lại sự phi tập trung hóa cao độ mà nó tự hào, vì vậy không thể kéo hiệu năng máy chủ của các node lên quá cao (Tham khảo Solana, một máy chủ đơn lẻ đắt hơn khoảng 5–10 lần so với một máy chủ ETH đơn lẻ).
Do đó, bắt buộc phải ZK hóa mạng chính. Lưu ý, đây không phải là việc tạo ra vài ZK L2 đơn giản, mà là toàn bộ mạng chính L1 được ZK hóa hoàn toàn.
Vậy thì sau khi ZK hóa, có lợi ích gì?
Những node ETH đó, có thể đơn giản kiểm tra các bằng chứng ZK này, mà không cần phải xác minh giao dịch một cách rườm rà từng giao dịch một như trước đây. 
Ví dụ, nếu bạn là giám khảo chấm thi (node), những giao dịch chính là bài thi của thí sinh.
Trước đây bạn chấm thi thủ công chắc chắn rất chậm. Nhưng từ khi có công cụ thần kỳ là tô phiếu trả lời (ZK hóa), máy móc tính ra ngay điểm tổng của thí sinh trong một giây, vậy với tư cách là giám khảo, bạn chẳng phải sẽ nhàn hạ hơn rất nhiều sao?
Bạn nhàn hạ, trước đây một người chỉ chấm được 50 bài, giờ có thể chấm 1000 bài, người vẫn là người đó, hiệu suất tăng vọt.
Vì vậy, Ethereum trước tiên phải ZK hóa mạng chính, sau đó mới có thể tiếp tục nâng cao đáng kể trần Gas.
Bản thân ZK hóa không trực tiếp nâng cao TPS, nó là điều kiện tiên quyết. Nâng cao hiệu năng vẫn phải dựa vào việc kéo cao trần Gas, nhưng sau khi ZK hóa, các node không cần tăng chi phí máy chủ quá nhiều, khiến cái giá phải trả trở nên rất nhỏ.
Và sau đợt nâng cấp Fusaka lần trước (đặc biệt là nâng cấp PeerDAS) vận hành tốt, Ethereum đã tiến thêm một bước nữa đến gần hơn với việc ZK hóa mạng chính, vì vậy Vitalik mới phấn khích như vậy.
Hãy thử tưởng tượng một mạng chính có TPS phá nghìn, đối với Ethereum, đó thực sự cũng có thể tính là một câu chuyện khá tốt.
Có người đặt ra một câu hỏi:
Nếu Ethereum tự tay làm ZK-EVM cho mạng chính, vậy thì các đội ngũ ZK khác còn có ý nghĩa không?
Nói luận điểm trước, vẫn có ý nghĩa.
Tại sao vậy?
Đầu tiên, dự án ZK là một trong những công việc phát triển khó nhất toàn mạng, ngồi cùng bàn với FHE. Nó cần một lượng lớn nhân tài mật mã học.
Tin rằng Quỹ ETH có sự chuẩn bị nhất định trong phương diện này, nhưng với tư cách là cộng đồng mã nguồn mở, Ethereum tuân thủ triết lý nhiều người chung sức thì lửa cháy cao, cần dựa vào lượng lớn đội ngũ ZK bên thứ ba để thử sai và đổi mới. Để đền đáp, Ethereum sẽ cung cấp sự hỗ trợ lớn.
Thứ hai, ZK-EVM có bốn loại, từ type1 đến type4. Vài nhóm người bao gồm Polygon, Scroll, ZKsync, Taiko, có chút giống như mỗi người nhận một nhiệm vụ, đang phân đầu thực hiện một trong số các loại đó.
Ngoài ra, còn có ZK-VM, ví dụ Brevis.
Thực ra ZK-VM so với ZK-EVM thì vị trí còn vững chắc hơn.
Nguyên nhân là bốn loại ZK-EVM kể trên, cuối cùng phần lớn khả năng vẫn phải quyết định ra một phương án có tỷ lệ hiệu quả chi phí cao nhất, trở thành một phần của phương án được chỉ định cho ZK-EVM mạng chính Ethereum, vậy thì ba nhà còn lại có thể bị ảnh hưởng.
Nhưng với ZK-VM, bản thân nó không tương thích EVM, do đó nó nhất định sẽ là một phần của sự đa dạng của Ethereum.
Hơn nữa, vì VM không bị ràng buộc bởi các hạn chế của EVM, hiệu năng của nó sẽ chạy rất cao. ZK-EVM của Ethereum hoàn toàn không đe dọa nó, ngược lại giới chức thức của Ethereum sẽ tiếp tục khuyến khích.
Ví dụ, trước đây Vitalik đã từng đề cập đặc biệt đến biểu hiện hiệu năng của ZK-VM của Brevis, và mong đợi chúng bước vào lĩnh vực ZK-EVM.
Đối với L2 thì sao?Có thể có chút ảnh hưởng, nhưng vẫn không lớn.
Vitalik khi nói chuyện về Polygon từng nói, ZK và L2 nên tách ra thì tốt hơn.
L1 được ZK hóa chắc chắn sau đó sẽ thu hút ngược lại một số người dùng trên ZK L2, xét cho cùng nếu L1 đủ rẻ, người dùng lên L2 có thể sẽ giảm.
Nhưng ngược lại mà nghĩ, ví dụ L1 là nền móng, L2 là tòa nhà chọc trời. Nền móng chắc chắn càng đào càng chắc càng tốt, vì vậy mạng chính L1 ZK hóa rồi, L2 cũng sẽ giảm phí, cũng có lợi.
Và trong bài tweet đó Vitalik cũng đề cập đặc biệt đến Brevis làm ZK-VM. Nguyên nhân là nhiều công việc ZK mà Brevis làm không giới hạn ở L2, tức là “nghiên cứu ZK và nghiên cứu L2 tách rời”.
Ví dụ họ có thị trường sức mạnh tính toán ZK, giúp hook của Uniswap phân phối phần thưởng ZK hóa, tính là ứng dụng dẫn dắt.
Tóm lại, Ethereum ra mắt đến nay 10 năm, đưa ra khẩu hiệu ZK hóa cũng đã năm sáu năm, vun trồng đến nay, cuối cùng việc ZK hóa đã bước vào giai đoạn Alpha, điều này không thể tách rời sự đầu tư không ngừng của Ethereum và vô số đội ngũ ZK bên thứ ba bao gồm Brevis, Polygon.
