Tác giả: Brandon Black
Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News
Trong cộng đồng nhỏ bé của Crypto Twitter, suốt một năm qua đã tranh cãi không ngừng về đề xuất "soft fork tạm thời giảm thiểu dữ liệu" (tức BIP110) do @dathon_ohm đưa ra.
Logic cốt lõi của đề xuất này là: Một số giao dịch Bitcoin chèn dữ liệu vào script khóa hoặc script mở khóa, ngoài ý nghĩa vốn có của script Bitcoin, còn có thể được phần mềm khác giải thích thành thông tin bổ sung. Điều này bị những người ủng hộ xem là vi phạm nguyên tắc mạng.
Họ cho rằng, việc giảm thiểu các giao dịch loại này là đủ để biện minh cho soft fork Bitcoin mang tính "tịch thu" nhất từ trước đến nay này — tốc độ triển khai của nó nhanh hơn nhiều so với hai soft fork gần đây, và ngưỡng kích hoạt cũng thấp hơn.
Về bản chất, Bitcoin là một sổ cái phân tán mở, chống kiểm duyệt. Bất kỳ ai chỉ cần sẵn sàng trả đủ phí, thuyết phục người xây dựng mẫu khối và thợ đóng gói giao dịch, đều có thể ghi nội dung vào sổ cái. Giá trị cơ bản của Bitcoin so với tất cả các hệ thống sổ cái khác nằm ở tính mở này. Không có nó, sổ cái Bitcoin cũng chẳng khác gì bảng điểm trong sân bowling. Chính vì sự truy cập mở này, chúng ta đều biết Bitcoin sẽ được những người chúng ta ghét sử dụng.
Điều này giống như nguyên tắc tự do ngôn luận: Nếu nó chỉ bảo vệ những lời nói chúng ta thích, thì nó chẳng có ý nghĩa gì. Truy cập mở của Bitcoin cũng vậy — nếu chỉ cho phép các giao dịch mà bạn và tôi công nhận, thì nó đã mất đi ý nghĩa. Do đó, chúng ta không cần phải kiểm duyệt người khác xây dựng các mục sổ cái của họ thế nào, cũng như chúng ta không muốn người khác kiểm duyệt các mục của chúng ta.
Những người ủng hộ BIP110 có thể nói: "Đương nhiên, nhưng điều này chỉ nhắm vào các mục không phải tiền tệ! Còn những giao dịch thuần túy tiền tệ thì sao?" Thực tế là, không hề tồn tại sự phân biệt rõ ràng như vậy. Mỗi giao dịch trên Bitcoin, đều là việc tạo ra một bản ghi trong sổ cái bằng cách thỏa mãn điều kiện của một script khóa nhất định — tiêu thụ UTXO đầu vào, tạo ra UTXO đầu ra mới.
Việc script của một giao dịch lớn hay nhỏ, đối với nhà vận hành node hay người dùng thông thường, hoàn toàn không quan trọng. Trước hết, tôi chẳng quan tâm đến chi tiết giao dịch của người khác, điều đó giống như người khác gọi món gì ở quán cà phê, không liên quan đến tôi. Thứ hai, bản thân node Bitcoin cũng không phân biệt như vậy. Giao dịch chỉ có hợp lệ hoặc không hợp lệ, chi phí xác minh có cao có thấp (ví dụ giao dịch đa chữ ký lớn chi phí xác minh cao, một số Ordinals hoặc OP_RETURN thì tương đối rẻ).
Một số người sẽ tranh luận rằng, Bitcoin nếu giống như vàng, không thể bị lợi dụng "theo cách khác", thì sẽ trở thành tài sản tiền tệ tốt hơn. Hãy tưởng tượng, nếu vàng không thể làm đồ trang sức hoặc dùng trong công nghiệp, thì có lẽ nó sẽ thuần túy là tiền tệ hơn. Nhưng chính những đặc tính vật lý khiến vàng trở thành tiền tệ xuất sắc, cũng khiến nó được ưa chuộng trong lĩnh vực trang sức và công nghiệp.
Bitcoin cũng vậy: Chính vì nó cho phép bất kỳ ai trả phí là có thể ghi dữ liệu, nên chúng ta không thể kiểm soát người khác sẽ giải thích những dữ liệu đó thế nào. Dù chúng ta hạn chế cấu trúc script thế nào, luôn có người dùng phần mềm bên ngoài Bitcoin để giải thích các mục này theo cách khác. Vì vậy, cũng như vàng, chúng ta phải chấp nhận "công dụng khác" là không thể tránh khỏi. Trên thị trường vàng, điều này dẫn đến biến động nhu cầu phi tiền tệ gây méo mó giá; còn với Bitcoin, điều này có thể dẫn đến phí giao dịch tăng khi nhu cầu không gian khối tăng đột biến.
Tuy nhiên, Bitcoin có hai lợi thế hơn vàng. Thứ nhất, việc tạo giao dịch Bitcoin có thể được giải thích thay thế, không trực tiếp ảnh hưởng đến thị trường của bản thân Bitcoin như một tài sản — khác với vàng, lượng Bitcoin dùng cho các "công dụng bổ sung" này thực ra rất ít. Thứ hai, giao thức Bitcoin ngay từ đầu đã thiết kế cơ chế để giảm thiểu gánh nặng của việc "giải thích bổ sung" loại này lên mạng lưới xác minh. Nó giới hạn kích thước khối và số lượng chữ ký trong giao dịch (sigops), đây chính là phần tốn chi phí xác minh nhất của node.
Những giới hạn được đặt ra từ sớm này, chính là để ngăn chặn lạm dụng sổ cái với tần suất và khối lượng cao. Chính những giới hạn này đã thúc đẩy sự ra đời của các đổi mới lớp hai như Lightning Network, Ark, Spark, Cashu. Ngay cả khi nhu cầu không gian khối do dữ liệu "phi tiền tệ" mang lại tăng đột biến, cũng thúc đẩy việc sử dụng các giải pháp mở rộng hiệu quả hơn này — chúng có thể ghi lại ít nội dung hơn trên chuỗi chính.
Vì lý do được cho là của BIP110 đã được làm rõ (và rõ ràng là không đứng vững), dưới đây chúng ta hãy xem nó thực sự muốn thay đổi điều gì.
BIP110 sẽ giới hạn kích thước script khóa, giới hạn số lượng script thay thế có sẵn trong Taproot, làm mất hiệu lực phần đính kèm (annex) Taproot, loại bỏ tất cả các phiên bản chứng kiến có thể nâng cấp và phiên bản Tapscript, loại bỏ tất cả các mã thao tác có thể nâng cấp trong Tapscript, và vô hiệu hóa OP_IF và OP_NOTIF trong Tapscript. Những hạn chế này chỉ áp dụng cho UTXO được tạo trong khoảng 52414 khối (khoảng một năm) sau khi kích hoạt.
Ngoài ra, BIP110 hạ thấp ngưỡng tín hiệu sẵn sàng của thợ đào xuống 55% (soft fork trước đây thường cần trên 90%), và thiết lập cơ chế kích hoạt bắt buộc cho node: Nếu không đủ tín hiệu trước khối 961632, các node thực thi quy tắc này sẽ coi các khối không có tín hiệu là không hợp lệ, từ đó buộc khóa thay đổi tại khối 963648 và kích hoạt tại khối 965664.
Đây sẽ là sự hạn chế mang tính kịch tính nhất đối với script Bitcoin kể từ năm 2010 khi Satoshi vô hiệu hóa nhiều mã thao tác do lỗ hổng nghiêm trọng (CVE-2010-5137). Nó muốn thúc đẩy thay đổi này với ngưỡng thấp chưa từng có, thời gian kích hoạt cực ngắn (chưa đầy 9 tháng từ số BIP đến khi kích hoạt), và sự xem xét code cực ít — lý do chỉ là có người đang sử dụng cách giải thích các mục sổ cái mà người ủng hộ không công nhận.
Trớ trêu hơn, những người sử dụng dữ liệu "bị phản đối", đã cập nhật phần mềm và sẵn sàng: Ngay cả khi BIP110 kích hoạt, họ vẫn có thể tiếp tục nhúng dữ liệu tương tự. Nhiều người trong chúng ta đã dự đoán trước điều này, bởi trên một sổ cái công cộng mở, căn bản không thể hạn chế người khác dùng phần mềm bên ngoài giải thích các mục thế nào.
Tóm lại, BIP110 cố gắng làm một điều không thể — hạn chế người dùng sử dụng sổ cái truy cập mở thế nào — trong khi vấn đề nó tuyên bố muốn giải quyết, thực ra những giới hạn giao thức hiện có của Bitcoin đã xử lý rất tốt. Nó còn muốn thúc đẩy một cách thiếu trách nhiệm với lịch trình ngắn, xem xét code vội vàng, bất chấp sự đồng thuận của hệ sinh thái. May thay, Bitcoin không phải là hệ thống mong manh đến vậy, nỗ lực sửa đổi liều lĩnh như vậy sẽ không thành công.
Các thợ đào đã rõ ràng từ chối BIP110, các nhà phát triển, nhà đầu tư, KOL và giới doanh nghiệp cũng lên tiếng phản đối. Đến tháng 8 năm nay, "cuộc tấn công" này nhằm vào quy tắc đồng thuận Bitcoin sẽ kết thúc trong thất bại, và Bitcoin sẽ vì thế mà trở nên mạnh mẽ hơn, tiếp tục đúc khối với nhịp độ ổn định — khối tiếp theo.
