Tác giả gốc: Eric, Foresight News
Ngày 8 tháng 7 năm 2026, Đồng sáng lập Zapper Seb Audet đã đăng một thông báo ngắn trên X: nền tảng này sẽ ngừng hoạt động hoàn toàn vào ngày 3 tháng 8, với trang web chính thức, ứng dụng di động và dịch vụ API đều ngừng hoạt động.
Vào tháng 11 năm ngoái, thông tin DappRadar đóng cửa đã khiến vô số người trong làng tiền mã hóa cũ cảm thán. Giờ đây, một dự án từng là ngôi sao sáng với 2 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, xử lý hơn 13 tỷ USD giao dịch tích lũy và huy động tổng cộng 16.5 triệu USD vốn, cũng đã đi đến bước đường cùng.
Năm 2019, tiền thân của Zapper, DeFiZap, đã giành chiến thắng tại cuộc thi hackathon DeFi do Kyber tổ chức. Khi đó, DeFi vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, với TVL của toàn bộ lĩnh vực chỉ khoảng 667 triệu USD. Tháng 5 năm 2020, DeFiZap sáp nhập với DeFiSnap và Zapper chính thức ra đời. Theo lời Seb, vào thời điểm đó anh đang khám phá DeFi, và sự ra đời của Zapper ban đầu chỉ là ý tưởng phát triển một trình theo dõi danh mục đầu tư đơn giản cho cá nhân, chưa bao giờ nghĩ nó sẽ mở rộng đến quy mô như vậy.
Tháng 6 năm 2020, Compound ra mắt token COMP, mở màn cho "Mùa hè DeFi" đã thay đổi cục diện ngành. Trong vòng ba tháng, TVL của DeFi tăng vọt từ khoảng 700 triệu USD lên hơn 13 tỷ USD, các nhà đầu tư nhỏ lẻ ùa vào yield farming. Trong thời đại mà vốn phân tán khắp các giao thức khác nhau, nhu cầu về một bảng điều khiển thống nhất để xem vị thế đã nảy sinh. Zapper, với khả năng kết nối ví và theo dõi thời gian thực các vị thế xuyên giao thức, bao gồm tài sản nắm giữ, LP và lợi nhuận, đã lan truyền một cách tự nhiên trong cộng đồng.
Lợi thế từ DeFi đã giúp Zapper tăng trưởng nhanh chóng. Đầu năm 2020, dự án hoàn thành vòng gọi vốn seed 1.5 triệu USD với sự tham gia của các quỹ như Framework Ventures và ParaFi Capital. Tháng 5 năm 2021, đúng thời điểm thị trường sôi động nhất, Zapper hoàn thành vòng Series A 15 triệu USD, Framework Ventures tiếp tục dẫn đầu, cùng nhiều nhà đầu tư nổi tiếng khác như Sound Ventures của Ashton Kutcher và Mark Cuban, Coinbase Ventures theo chân.
Ở đỉnh cao, Zapper hỗ trợ 14 blockchain, hơn 450 giao thức DeFi, hơn 7000 loại token, vượt mốc 2 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và tổng khối lượng giao dịch tích lũy vượt 13 tỷ USD. Tính năng "Zap" cho phép người dùng hoàn thành các thao tác DeFi nhiều bước phức tạp chỉ bằng một giao dịch duy nhất, từng là điểm khác biệt cốt lõi của sản phẩm.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, lưu lượng truy cập không chuyển hóa thành doanh thu bền vững. Mô hình kiếm tiền chính của Zapper chủ yếu dựa vào việc thu một khoản phí nhỏ từ các giao dịch tổng hợp DEX (DEX aggregator), trong khi cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực tổng hợp này vô cùng khốc liệt, không gian cho tỷ lệ phí bị nén liên tục. Đồng thời, việc duy trì một hệ thống lập chỉ mục và cập nhật dữ liệu thời gian thực, bao phủ nhiều chuỗi và hàng trăm giao thức, đòi hỏi đầu tư liên tục nguồn lực kỹ thuật và chi phí hạ tầng lớn.
Mặt khác, dù DeFi vẫn đang phát triển, nhưng xu hướng không phải là đa dạng hóa, mà là vốn và lưu lượng truy cập tập trung vào các giao thức hàng đầu. Sau giai đoạn suy thoái ngắn năm 2022, DeFi vẫn tiến những bước lớn trong vài năm gần đây, nhưng do thiếu tỷ suất lợi nhuận hấp dẫn và kỳ vọng airdrop, số lượng người dùng không tăng. Các tính năng của Zapper thiên về 2C hơn, số người dùng giảm, các thao tác DeFi không còn phức tạp, và cạnh tranh trong lĩnh vực DEX aggregator quá khốc liệt. Vào thời điểm đó, nhu cầu đằng sau lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ nhất của Zapper đã giảm đi rõ rệt.
Zapper không phải không nhận thức được trần của một sản phẩm công cụ thuần túy. Dự án đã thử nghiệm nhiều đợt chuyển đổi, nhưng không có lần nào thành công. Tháng 9 năm 2021, Zapper ra mắt hệ thống điểm dựa trên hành vi tương tác trên chuỗi, người dùng tích lũy điểm thông qua các hành động như check-in, cross-chain, giao dịch và đổi điểm lấy NFT, với hơn 100,000 địa chỉ tham gia đúc. Theo dữ liệu từ OpenSea, bộ sưu tập NFT này có tổng khối lượng giao dịch tích lũy hơn 1200 ETH, trị giá khoảng 5 triệu USD theo giá thời điểm đó. Tuy nhiên, theo thời gian, giá của bộ sưu tập NFT này cuối cùng về 0 và hệ thống điểm cũng không được tiếp tục.
Tháng 10 năm 2023, Zapper ra mắt ứng dụng mạng xã hội trên chuỗi Chainchat, yêu cầu người dùng mua "cổ phần" kênh để tham gia nhóm chat. Phiên bản V2 sau đó định vị lại sản phẩm là "Công cụ khám phá Web3", cố gắng mở rộng phạm vi hoạt động từ DeFi sang NFT, DAO và tài khoản trên chuỗi. Tháng 6 năm 2024, Zapper lại thông báo ra mắt Zapper Protocol, lên kế hoạch phát hành token ZAP, với mục tiêu xây dựng một giao thức mở để khuyến khích người dùng giải thích và diễn giải thông tin trên chuỗi.
Tuy nhiên, những nỗ lực này cuối cùng đều không thể đảo ngược số phận. Token ZAP chưa bao giờ được phát hành chính thức, kế hoạch giao thức bị hoãn lại khi thị trường đi xuống, và Chainchat cũng lặng lẽ biến mất khỏi tầm mắt người dùng.
Nhiều sản phẩm công cụ ra đời vào năm 2019, 2020 đã lần lượt kết thúc trong vài năm gần đây. Những sản phẩm này "mỗi cái có một cách chết riêng", DappRadar là ví dụ điển hình bị thời đại bỏ rơi, khi mọi nguồn lực đều hướng về các giao thức hàng đầu, không có môi trường trăm hoa đua nở, thì dù bạn có thu thập các dự án toàn diện đến đâu cũng vô dụng.
Zapper dù cũng chịu ảnh hưởng từ sự thay đổi của lĩnh vực, nhưng nhiều hơn là do sai lầm chiến lược trong chuyển đổi của chính mình.
Trình theo dõi danh mục đầu tư không phải là sản phẩm có rào cản quá cao, nhưng chi phí dữ liệu đằng sau nó lại là một khoản chi cứng. Trên cơ sở không thể thu phí cho chính dịch vụ này, bắt buộc phải có một sản phẩm liên quan chặt chẽ, có khả năng tạo ra doanh thu. DEX aggregator và tính năng "Zap" cho phép thực hiện nhiều bước bằng một cú nhấp chuột vốn là những lựa chọn có nhu cầu cứng, nhưng Zapper dường như không tập trung vào sản phẩm có thể tạo doanh thu, mà dành nhiều nỗ lực hơn cho bộ phận chi phí.
Việc sử dụng tính năng theo dõi danh mục đầu tư để dẫn lưu lượng cho các tính năng tạo doanh thu có thể hiểu được trong giai đoạn đầu, nhưng khi vốn của người dùng dần tập trung vào một số ít giao thức, cùng với sự gia tăng của các đối thủ cạnh tranh bao gồm DeBank, Zapper đã không kịp thời thay đổi tư duy. Từ những nỗ lực sau này có thể thấy rõ, Zapper đã không thoát ra khỏi lối tư duy 2C, luôn quay cuồng trong 'ngõ cụt' làm sản phẩm cho người dùng cuối bằng tư duy blockchain.
Những sản phẩm 2C này nghe có vẻ có tầm nhìn vĩ đại, nhưng đều không nhắm vào các điểm đau hiện có, mà muốn tạo ra nhu cầu từ không khí. Việc có thể kiên trì trên hướng đi sai lầm trong nhiều năm cũng phản ánh mức độ lợi nhuận từ DeFi thời đó lớn đến thế nào. Từ dòng chữ trong thư chia tay của Seb: "đã đánh giá nhiều phương án và thử nghiệm đầy đủ một số phương án, cuối cùng nhận ra rằng việc kết thúc hoạt động một cách có trật tự là lựa chọn tốt nhất", có thể thấy rằng ngay cả việc theo dõi danh mục đầu tư vốn là niềm tự hào, trên thị trường hiện tại cũng không ai tiếp quản, ngay cả việc chuyển hướng phần này theo hướng của Nansen hay Arkham, cuối cùng cũng chỉ có thể đạt được kết cục trung tính là bị mua lại.
DeBank vừa được nhắc đến, ở mảng theo dõi tài sản cũng đã thu hẹp, cắt hỗ trợ cho một số chuỗi có mức độ hoạt động thấp. Nhưng DeBank có sản phẩm chủ lực như Rabby Wallet, cộng với số vốn huy động gấp đôi Zapper, có nhiều lá bài hơn Zapper và doanh thu cũng ổn định hơn. Nếu bạn xem các đánh giá về Rabby Wallet trên X, sẽ thấy trong lĩnh vực blockchain tương thích EVM, nhiều người cho rằng trải nghiệm và tính năng của Rabby Wallet tốt hơn MetaMask.
Theo quan điểm của người viết, sự ra đi của Zapper không hoàn toàn vì "không có não", mà nhiều hơn là do quá tin tưởng vào chủ nghĩa nguyên bản blockchain. Trong cuộc chơi thương mại, việc quá đắm chìm trong thế giới của riêng mình mà không quan tâm đến sự thay đổi của môi trường thị trường khách quan là chí mạng, Zapper đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các sản phẩm công cụ vẫn đang tồn tại trên thị trường: DappRadar bị hạn chế bởi chính lĩnh vực của mình nên không thể mở rộng kênh doanh thu, nhưng nếu có cơ hội chuyển đổi, đừng ôm khư khư thành tích cũ.
