Lời biên tập: Cuối tuần này, bài viết của Ken Chan(@kenchangh), Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Công nghệ của Aevo, đã gây bão trên mạng nước ngoài với tiêu đề "Tôi đã lãng phí 8 năm cuộc đời trong ngành Crypto" (I Wasted 8 Years of My Life in Crypto).

Thái độ của Ken Chan trong bài viết cực kỳ tiêu cực. Ông cho rằng ngành này đã đánh mất chủ nghĩa lý tưởng và biến thành một sòng bạc siêu cấp với quy mô và số người tham gia lớn nhất trong lịch sử nhân loại, đồng thời cảm thấy buồn nôn vì chính mình đã từng góp sức xây dựng sòng bạc này. Mặc dù chúng tôi không đồng tình với quan điểm của Ken Chan, và sau khi bài viết nổi tiếng cũng có rất nhiều người trong ngành lên tiếng phản bác, nhưng khách quan mà nói, những diễn đạt của ông thực sự đã vạch trần những vấn đề sâu sắc tồn tại trong ngành hiện nay như sự mất phương hướng về niềm tin, sự sụp đổ giá trị quan.

Dưới đây là nội dung gốc bài viết của Ken Chan, được Odaily Planet Daily biên dịch.

Động cơ ban đầu

Khi còn là một thiếu niên, tôi đã là một người có động cơ chính trị mạnh mẽ. Trong tất cả những cuốn sách khiến tôi ngày càng trở nên cực đoan, tác phẩm có ảnh hưởng lớn nhất đến tôi thực ra là của Ayn Rand (ví dụ: "The Fountainhead", "Atlas Shrugged"). Năm 2016, tôi vẫn là một người theo chủ nghĩa tự do ý chí đầy kỳ vọng, từng quyên tiền cho Gary Johnson. Ngoài niềm tin vững chắc vào chủ nghĩa Rand, tôi cũng thích lập trình máy tính, vì vậy tiền mã hóa (cryptocurrency) đối với tôi là một điểm đến tự nhiên. Tinh thần Cypherpunk thu hút tôi. Bitcoin với tư cách là ngân hàng tài sản tư nhân khiến tôi mê mẩn – khả năng mang theo một tỷ đô la trong đầu để vượt qua biên giới, đối với tôi luôn là một khái niệm cực kỳ mạnh mẽ.

Tuy nhiên, theo thời gian, tôi cảm thấy mình đã đánh mất mục tiêu ban đầu trong ngành crypto. Sau khi toàn tâm toàn ý dấn thân vào lĩnh vực này, những tiếng nói ban đầu hấp dẫn về sức mạnh biến đổi của tiền mã hóa dần lắng xuống. Tôi cảm thấy vỡ mộng về đối tượng người dùng mục tiêu và đối tượng thực sự được phục vụ. Tôi đã hoàn toàn hiểu sai người dùng thực sự của tiền mã hóa là ai, và đã coi tuyên truyền là hiện thực. Tiền mã hóa tuyên bố sẽ phi tập trung hóa hệ thống tài chính, lúc đó tôi hoàn toàn tin tưởng, nhưng trên thực tế, nó chỉ là một hệ thống siêu cấp cho đầu cơ và cờ bạc, chỉ là tấm gương phản chiếu nền kinh tế thực.

Hiện thực ập đến với tôi như một chiếc xe tải. Tôi hoàn toàn không xây dựng một hệ thống tài chính mới, tôi đang xây dựng sòng bạc, một sòng bạc không tự gọi mình là sòng bạc, nhưng nó là sòng bạc quy mô lớn nhất, hoạt động 24/7, với vô số người tham gia mà thế hệ chúng ta từng tạo ra. Một phần trong tôi hy vọng ít nhất mình có thể tự hào vì đã dành cả tuổi thanh xuân 20 để xây dựng sòng bạc này, nhưng phần khác trong tôi lại cảm thấy mình đã hoàn toàn lãng phí tuổi trẻ. Tôi đã lãng phí cuộc đời vào việc này – nhưng ít nhất, tôi đã kiếm được kha khá tiền từ nó.

Hãy nhìn vào những gì họ làm, đừng nghe những gì họ nói

Tiền mã hóa là một thứ gây bối rối. Một mặt, bạn sẽ nghe những người tuyên truyền nói rằng họ muốn thay thế hoàn toàn hệ thống tài chính hiện có bằng hệ thống trên chuỗi. Tôi cũng hoàn toàn có thể tưởng tượng được thế giới đó – tài khoản ngân hàng của bạn chỉ chứa USDC hoặc Bitcoin, bạn có thể chuyển một tỷ đô la cho bất kỳ ai trên thế giới trong vài giây. Tầm nhìn đó vẫn mạnh mẽ, và cho đến nay tôi vẫn đồng tình.

Nhưng các động cơ khuyến khích (incentives) đã bóp méo hoàn toàn hướng đi của sự thật. Trong thực tế, tất cả những người tham gia thị trường đều sẵn lòng ném tiền vào, tài trợ cho cái gọi là "Layer 1" tiếp theo (Aptos, Sui, Sei, ICP, v.v.). Người chiến thắng duy nhất trong cuộc chiến Layer 1 năm 2020 là Solana, điều này đã thúc đẩy một động lực đầu cơ mạnh mẽ để tranh giành vị trí thứ tư (sau Bitcoin, Ethereum, Solana??), hỗ trợ cho vốn hóa thị trường hàng nghìn tỷ đô la.

Nhưng liệu điều này có thực sự đưa chúng ta tiến gần hơn đến hệ thống tài chính mới lý tưởng? Mặc dù các VC (Venture Capital - Đầu tư mạo hiểm) đã viết những bài luận dài năm nghìn chữ để cố thuyết phục bạn, nhưng câu trả lời là không. Điều này hoàn toàn không tạo ra hệ thống mới, thực tế nó đốt cháy tiền của tất cả mọi người (cả nhà đầu tư nhỏ lẻ lẫn VC), khiến mọi người trong hệ thống mới trở nên nghèo hơn.

Tôi không nhắm vào riêng Layer1. Tôi có thể đưa ra vô số ví dụ tương tự: sàn giao dịch phi tập trung (DEX) giao ngay (spot), sàn DEX hợp đồng vĩnh viễn (perpetual), thị trường dự đoán, nền tảng Meme, v.v. Sự cạnh tranh điên cuồng trong các lĩnh vực này không thể thực chất thúc đẩy một hệ thống tài chính tốt hơn. Trái ngược với những lời lẽ của các công ty VC, chúng ta không cần xây sòng bạc trên sao Hỏa.

Sự cờ bạc hóa mô hình kinh tế

Nếu tôi nói rằng ban đầu tham gia ngành crypto không hề có động cơ tài chính, thì đó là nói dối. Là độc giả, bạn có thể nghĩ tôi kiếm đủ tiền rồi quyết định rời khỏi ngành này, như vậy có đạo đức giả không. Vâng, có lẽ tôi thực sự đạo đức giả, nhưng có lẽ tôi chỉ cảm thấy buồn nôn vì chính mình đã góp sức cho vũng lầy của sự tài chính hóa và cờ bạc hóa này.

Việc bình thường hóa hành vi "nhanh chóng kiếm tiền từ nhau" (zero-sum) không phải là cách tạo ra của cải lâu dài. Trông có vẻ như vậy, nhưng thực ra không phải. Tám năm trong ngành crypto đã hoàn toàn phá hủy khả năng nhận diện mô hình kinh doanh bền vững của tôi. Ở đây, bạn không cần một doanh nghiệp hoặc sản phẩm thành công vẫn có thể kiếm tiền. Ngành này tồn tại một danh sách dài các token có vốn hóa thị trường cao nhưng không có người dùng – điều này hoàn toàn trái với logic vận hành của thế giới thực. Nếu bạn muốn mang lại giá trị cho khách hàng, chứ không chỉ là cờ bạc + giải trí (sòng bạc làm vậy), thì những mô hình kinh doanh zero-sum này hoàn toàn không thể tồn tại.

Lời kết

Tôi từng nghĩ "chủ nghĩa hư vô tài chính" (financial nihilism) là một khái niệm dễ thương và vô hại. Từng nghĩ việc liên tục đưa ra các trò chơi zero-sum cho thế hệ tiếp theo cũng chẳng sao. Tôi không nghi ngờ gì việc Bitcoin cuối cùng sẽ tăng lên 1 triệu đô la, nhưng điều đó không liên quan đến những trò chơi tài chính mà ngành này đang tạo ra.

Lối tư duy ngành nghề này cực kỳ độc hại, tôi tin rằng nó sẽ dẫn đến sự sụp đổi lâu dài của tính di động xã hội (social mobility) ở thế hệ trẻ. Bạn đã có thể thấy nó đang xảy ra, và chúng ta phải có dũng khí để chống lại những trò chơi vô nghĩa này.

CMS Holdings từng có một câu nói nổi tiếng: "Bạn đến đây để kiếm tiền? Hay để chứng minh mình đúng?"

Lần này, tôi chọn đi chứng minh mình đúng.