Tác giả: Seven Research
Trước đây, một vị tiền bối đã giới thiệu tôi đọc bài viết "Đảo ngược Chủ nghĩa Tư bản" của Hoàng Trinh. Sau khi được giới thiệu, tôi đã tìm đọc ngay và viết đôi điều sau khi đọc xong.
Tại sao muốn mang ra bàn luận? Bởi vì có lẽ nhiều người không nghĩ tới – một người làm thương mại điện tử, nổi tiếng với "giá rẻ, chém một nhát" như Hoàng Trinh lại có liên quan gì đến blockchain. Nhưng sau khi đọc bài viết đó, tôi mới phát hiện ra, thực sự có liên quan, và chính anh ấy đã chỉ ra.
I. Logic cốt lõi của Pinduoduo: Một công việc kinh doanh về "tính bất định"
Trước tiên, nói về nội dung bài viết.
Đa số mọi người nhìn Pinduoduo, thấy là rẻ, là xuống cấp. Nhưng chính Hoàng Trinh nói rằng, anh ấy thực ra làm một công việc kinh doanh "bảo hiểm" – một công việc kinh doanh về "tính bất định".
Anh ấy đưa ra một câu hỏi chua xót: Tại sao tiền luôn chảy về phía người giàu?
Câu trả lời của anh ấy là: Bởi vì người giàu gánh chịu "tính bất định" cho người khác. Sinh lão bệnh tử, thất nghiệp, bệnh nặng, những việc xui xẻo này có xác suất xảy ra với ai cũng tương đương; nhưng cùng một đòn, người nghèo đánh có thể ngã gục, còn người giàu đánh, chỉ là một biến động nhỏ có thể tính toán được trong sổ sách. Do đó, người nghèo sẵn sàng trả tiền để mua "sự an tâm" – mua bảo hiểm, gửi tiền vào ngân hàng ăn lãi thấp, mua đồ đắt hơn một chút để đảm bảo một giao dịch ngang giá. Tiền, cứ thế chảy từ dưới lên trên, từng chút một. Đây là trạng thái "thuận".
II. "Bảo hiểm ngược": Đảo ngược Chủ nghĩa Tư bản
Vậy có thể đảo ngược lại, để người bình thường bán "tính xác định" lại cho tư bản không?
Khó khăn nằm ở chỗ, lời hứa của một người không có giá trị. Đặt hàng online có thể hủy bất cứ lúc nào, không mất chi phí gì khi thay đổi ý, thương gia không thể làm gì bạn, chỉ có thể chuẩn bị nhiều hàng hơn, rồi lại phân bổ chi phí đó vào giá cả. Câu nói của Hoàng Trinh rất thâm thúy:
"Hành vi của bạn, bị coi như một biến động thống kê, chứ không phải một lời hứa phải thực hiện."
Nhưng một người không được, vậy mười nghìn người thì sao? Việc mua sắm theo nhóm (pinduo), giới hạn thời gian của Pinduoduo, nói thẳng ra là nhân lúc bạn chưa kịp do dự, ép lời "muốn mua" của mười nghìn người vào cùng một thời điểm, gom cứng thành một đơn hàng chắc chắn như đinh đóng cột, giúp nhà máy loại bỏ rủi ro "sản xuất ra mà không bán được". Nhà máy biết ơn sự xác định này, nên đã đổi phần phí phụ trội đáng lẽ phải trả cho rủi ro, thành "giảm giá" trả lại. Tiền, đã chảy ngược lại một đoạn. Đây chính là "bảo hiểm ngược" mà anh ấy nói.
III. Mảnh ghép cuối cùng: Blockchain
Nói đến đây, bạn có lẽ vẫn chưa thấy mối liên hệ với blockchain. Thành thật mà nói, lúc đầu tôi cũng không thấy.
Cho đến gần cuối bài viết, chính Hoàng Trinh đã đặt ra một câu hỏi – anh ấy nói, để sản phẩm hóa, tiêu chuẩn hóa, tiền tệ hóa loại "tính xác định" này, còn phải dựa vào phương thức phi tập trung để phòng chống gian lận, hình thành vòng tuần hoàn tiền tốt đuổi tiền xấu; sau đó anh ấy hỏi một câu: Blockchain, có phải tự bản chất là sinh ra cho loại "bảo hiểm ngược" này?
Chỉ một câu này, tôi đã giật mình. Một người làm thương mại điện tử, vòng vo một hồi lớn, cuối cùng điểm rơi, lại rơi vào blockchain. Anh ấy không triển khai thêm, nhưng nghĩ kỹ lại thực sự hợp lý.
Nút thắt lớn nhất của bảo hiểm ngược, như đã nói trước đó, chính là "lời hứa của người bình thường không có giá trị" – không có chi phí, không đáng tin, không thể định giá. Và blockchain, lại vừa vặn chữa căn bệnh này:
-
Dùng hợp đồng thông minh để buộc chặt lời hứa của bạn với một khoản tiền đặt cọc, bạn mà thay đổi ý, tiền đặt cọc sẽ bị khấu trừ, và còn bị phạt.
-
Như vậy, lời "muốn mua" của bạn, lần đầu tiên trở thành một lời hứa thực sự phải trả giá khi thay đổi ý và có thể bị buộc thực hiện, nhà máy mới dám tin, mới sẵn sàng sắp xếp sản xuất theo đó.
Nói cho cùng, nó đã thay đổi việc "tin tưởng" này, từ dựa vào con người, thành dựa vào quy tắc. Bạn xem, mảnh ghép mà anh ấy cần – khiến lời hứa trở nên đáng tin, có thể định giá, và không bị trung gian hưởng lợi – lại vừa vặn là khả năng bẩm sinh của blockchain.
IV. Suy nghĩ mở rộng: Hai con đường tạo ra tính xác định
Theo câu nói này của anh ấy, tôi không nhịn được lại nghĩ thêm một tầng về Bitcoin (tật nghề nghiệp, mọi người đừng chê tôi cứ hay lôi tiền ảo ra).
Bitcoin, chính là mẫu thuần túy nhất của việc "tin tưởng dựa vào quy tắc": tổng lượng cố định, thuật toán công khai, quy tắc không thể bị thay đổi.
-
Tính xác định của tiền pháp định, dựa vào việc người phát hành có kiềm chế hay không, là nhân trị;
-
Tính xác định của Bitcoin, dựa vào mã lệnh lạnh lùng, không nể nang tình cảm, là pháp trị.
Một cái dựa vào người, một cái dựa vào quy tắc. Vậy để tạo ra tính xác định, trên thế giới thực ra có hai con đường:
-
Một là con đường Pinduoduo: Tập hợp ý chí phân tán thành thế, dùng quy mô để ép bằng sự bất định;
-
Hai là con đường Bitcoin: Khóa chết quy tắc từ gốc, không để lại kẽ hở cho sự lạm phát nhân tạo.
Cả hai đều không phải là đi đường trắng, cái trước đánh vào sự tự do của con người, cái sau hy sinh tính linh hoạt của quy tắc.
Mọi người nếu có hứng thú, cũng có thể đọc lại bài viết "Đảo ngược Chủ nghĩa Tư bản" đó.
