Biên tập viên: Trump cố gắng thương lượng tìm lối thoát cho xung đột với Iran, nhưng trước hết đã gây ra một phản ứng chính trị bên trong đảng Cộng hòa.
Xung quanh thỏa thuận chưa chính thức được công bố này, những người theo đường lối diều hâu trong đảng Cộng hòa lo ngại rằng ngừng bắn, nới lỏng trừng phạt và giải đóng băng tài sản sẽ cho Iran không gian để thở, thậm chí làm suy yếu thành quả của các hành động quân sự trước đây của Mỹ. Đối với Trump, đây không chỉ là một cuộc đàm phán ngoại giao, mà còn là một cuộc tranh giành đường lối trong nội bộ đảng: ông vừa phải chứng minh mình đủ cứng rắn, vừa phải tránh leo thang chiến tranh.
Đáng chú ý hơn, sự chia rẽ nội bộ đảng Cộng hòa về vấn đề Iran đang đan xen với áp lực bầu cử trong nước Mỹ. Khi chiến tranh, năng lượng, kinh tế và tình hình bầu cử Quốc hội cùng trở thành các biến số chính trị, bất kỳ thỏa thuận đối ngoại nào cũng không còn chỉ là quyết định ngoại giao, mà sẽ nhanh chóng bị biến thành bài kiểm tra lòng trung thành trong đảng, tư thế cứng rắn và tâm trạng cử tri. Liệu Trump có thể thuyết phục phe diều hâu chấp nhận thỏa hiệp ngoại giao dưới tường thuật "Nước Mỹ trước tiên" hay không, sẽ là chìa khóa quyết định việc thỏa thuận này có được thực thi hay không.
Dưới đây là nội dung gốc:
Donald Trump cuối tuần đã cố gắng thúc đẩy một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, nhưng lại gây ra phản ứng dữ dội trong nội bộ đảng Cộng hòa. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa cảnh báo rằng tổng thống có thể nhượng bộ quá nhiều trong đàm phán.
Theo báo cáo, các nhà đàm phán Mỹ đang tiến gần đến một thỏa thuận. Thỏa thuận này sẽ cho Iran một số nhượng bộ, đồng thời kéo dài sắp xếp ngừng bắn hiện tại, mở cửa trở lại eo biển Hormuz và mở đường cho các cuộc đàm phán tiếp theo về việc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân. Sau khi tin tức được lan truyền, các nhân vật theo đường lối diều hâu về chính sách đối ngoại, bao gồm các thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham và Ted Cruz, đã lên tiếng.
Trong tuần qua, lo ngại từ bên ngoài về khả năng Trump tái khởi động các cuộc tấn công vào Iran đã gia tăng, nỗ lực thúc đẩy giải pháp ngoại giao của các bên cũng theo đó được đẩy nhanh.
Theo những người đã được nghe báo cáo về các phương án liên quan, thỏa thuận được đề xuất sẽ bao gồm một cam kết rằng hai bên sẽ thảo luận về việc phía Tehran làm loãng hoặc chuyển giao kho dự trữ uranium đã làm giàu cấp cao của họ. Đổi lại, Mỹ sẽ nới lỏng trừng phạt theo từng giai đoạn và giải đóng băng tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài, dựa trên tiến trình đàm phán của thỏa thuận cuối cùng.
Nhưng trước khi chi tiết thỏa thuận được công bố chính thức, nhiều đảng viên Cộng hòa đã bắt đầu chất vấn chiến lược đàm phán của Trump, trong đó không thiếu những người ủng hộ tổng thống kiên định nhất.
"Nếu khu vực này cho rằng, đạt được thỏa thuận với Iran đồng nghĩa với việc cho phép chế độ này tiếp tục tồn tại, và theo thời gian trở nên mạnh hơn, thì chúng ta đang đổ thêm dầu vào lửa cho các cuộc xung đột ở Lebanon và Iraq," Graham viết trên mạng xã hội. Graham từ lâu đã là đồng minh trung thành của Trump, và cũng thường chơi golf cùng tổng thống.
Ông nói thêm: "Cá nhân tôi không đồng tình với quan điểm cho rằng Iran không thể bị tước đoạt khả năng đe dọa eo biển Hormuz, hoặc khu vực này không thể tự bảo vệ mình khỏi mối đe dọa từ năng lực quân sự của Iran."
Một người theo đường lối cứng rắn khác về chính sách đối ngoại, Cruz, cũng cho biết ông "vô cùng lo ngại" về các báo cáo liên quan đến thỏa thuận. Ông gọi quyết định trước đây của Trump về việc tiến hành tấn công Iran đầu tiên là "quyết định mang tính hệ quả nhất" trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Cruz bổ sung: "Nếu cuối cùng, tất cả đổi lại là một chế độ Iran vẫn do những người Hồi giáo hô vang 'Mỹ chết đi' kiểm soát, không chỉ nhận được hàng chục tỷ đô la tài chính, mà còn tiếp tục làm giàu uranium, phát triển vũ khí hạt nhân, và kiểm soát thực tế eo biển Hormuz, thì đây sẽ là một sai lầm thảm họa."
Chủ tịch đảng Cộng hòa của Ủy ban Quân vụ Thượng viện, Roger Wicker, đã đăng trên nền tảng X hôm thứ Bảy: "Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày được đồn đại - và còn ảo tưởng rằng Iran sẽ đàm phán chân thành - sẽ là một thảm họa. Mọi thành quả từ 'Chiến dịch Thịnh nộ Sử thi' sẽ đổ sông đổ biển!"
Mike Pompeo, từng là Ngoại trưởng trong nhiệm kỳ đầu của Trump, cũng chỉ trích kế hoạch này "hoàn toàn không phải là Nước Mỹ trước tiên".
Pompeo viết trên X: "Mọi chuyện rất đơn giản: Mở cái eo biển chết tiệt đó ra. Cắt đứt nguồn tiền của Iran. Phá hủy đủ năng lực quân sự của Iran để nó không còn có thể đe dọa các đồng minh của chúng ta trong khu vực. Việc này lẽ ra phải được làm từ lâu rồi. Hãy hành động đi."
Những chỉ trích này nhanh chóng chọc giận phía Nhà Trắng.
Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung đã phản ứng gay gắt khi trả lời bài đăng của Pompeo, gọi cựu Ngoại trưởng này "nên ngậm cái mồm ngu ngốc của hắn lại và giao công việc thực sự cho các chuyên gia".
Cố vấn vận động tranh cử của Trump, Alex Bruesewitz, thì cáo buộc Cruz "đang cố gắng phá hoại công việc của tổng thống và chính quyền". Cruz sau đó đáp trả rằng "những kẻ cơ hội chính trị trẻ tuổi thúc đẩy chính sách nhượng bộ Iran, hoàn toàn không phải đang giúp tổng thống".
Cuộc đụng độ công khai này cũng phơi bày áp lực chính trị mà Trump phải đối mặt khi cố gắng hợp nhất đảng Cộng hòa. Môi trường bầu cử hiện tại không hề dễ dàng, đảng Cộng hòa đang cố gắng giữ quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, đồng thời chống lại các cuộc thăm dò dư luận bất lợi. Nhiều cuộc thăm dò cho thấy, tỷ lệ ủng hộ Trump đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, và công chúng cũng tiếp tục bất mãn với cách ông xử lý chiến tranh và nền kinh tế Mỹ.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang North Carolina, Thom Tillis, gần đây đã trở thành một trong những tiếng nói chỉ trích Trump gay gắt nhất trong đảng. Chủ nhật, trong một cuộc phỏng vấn với CNN, ông cũng chất vấn tính hợp lý của thỏa thuận, cho rằng khuôn khổ được báo chí đưa tin "không có lý".
Tillis nói: "Khoảng 11 tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth và Bộ Quốc phòng nói với chúng tôi rằng họ đã phá hủy hệ thống phòng thủ của Iran, phần còn lại chỉ là vấn đề thời gian, chúng ta sớm muộn cũng sẽ lấy được vật liệu hạt nhân. Giờ đây chúng ta lại đang thảo luận về một phương án có thể chấp nhận việc vật liệu hạt nhân tiếp tục ở lại trong lãnh thổ Iran? Điều này rốt cuộc có lý ở chỗ nào?"
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thì bác bỏ những chỉ trích này, và khẳng định Trump đã có lập trường cứng rắn chưa từng có đối với Tehran.
Rubio nói tại một cuộc họp báo chung với Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ ở New Delhi: "Về tham vọng hạt nhân của Iran, tôi không nghĩ có ai cứng rắn hơn Tổng thống Trump. Không ai kiên định hơn Tổng thống Trump về vấn đề này."
Ông bổ sung: "Xét đến việc vị tổng thống này đã chứng minh mình sẵn sàng hành động như thế nào, giờ đây mà có người nghĩ rằng ông ấy sẽ đồng ý một thỏa thuận cuối cùng đặt Iran vào vị thế thuận lợi hơn về vấn đề hạt nhân, thì cách nói đó thật là vô lý."
