Nhật Bản tăng lãi suất, tại sao cả thế giới đều lo lắng?
Vào tháng 6/2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) nâng lãi suất chính sách lên 1%, mức cao nhất kể từ năm 1995. Dù mức này vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ hay châu Âu, nó lại khiến thị trường toàn cầu chú ý. Lý do nằm ở vai trò đặc biệt của Nhật Bản trong nhiều thập kỷ: là trung tâm cung cấp vốn vay chi phí cực thấp cho thế giới.
Suốt hơn 20 năm, Nhật Bản duy trì lãi suất gần 0% hoặc âm, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư quốc tế thực hiện "giao dịch carry trade" bằng đồng Yên. Họ vay Yên rẻ, đổi sang các đồng tiền khác để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn như cổ phiếu Mỹ, trái phiếu mới nổi. Dòng vốn Yên giá rẻ này trở thành một nguồn thanh khoản quan trọng, góp phần đẩy giá nhiều loại tài sản toàn cầu.
Việc BoJ bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất, dù nhỏ, đang làm lung lay kỳ vọng rằng Nhật Bản sẽ mãi mãi là nguồn vốn rẻ. Điều này buộc các nhà đầu tư phải tính toán lại chi phí vay và điều chỉnh các chiến lược đầu tư dựa trên đòn bẩy. Nguy cơ là nhiều quỹ có thể đồng loạt giảm đòn bẩy (deleverage), dẫn đến thu hồi vốn từ các thị trường tài sản rủi ro trên thế giới, gây biến động.
Động thái của Nhật Bản phản ánh sự thay đổi cơ bản trong nền kinh tế nội địa: lạm phát đã vượt mục tiêu 2%, và quan trọng hơn là tiền lương tăng trưởng liên tục (trên 5% trong "shunto" - đàm phán lao động mùa xuân), tạo ra vòng xoáy tích cực "lương - lạm phát" mà nước này long đợi từ lâu. Áp lực từ đồng Yên yếu (từng gần chạm 160 Yên/USD) cũng góp phần thúc đẩy việc thắt chặt chính sách.
Tuy nhiên, hướng đi cuối cùng của dòng vốn toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật vẫn rộng. Chỉ khi Fed bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất trong khi BoJ tiếp tục tăng, chênh lệch này mới thu hẹp đáng kể, và khi đó tác động mạnh mẽ hơn đến dòng vốn và tỷ giá hối đoái mới thực sự rõ rệt.
Tóm lại, thị trường lo ngại không phải vì mức lãi suất 1%, mà vì sự thay đổi trong một xu hướng đã tồn tại suốt 30 năm. Sự kết thúc của kỷ nguyên vốn vay cực rẻ từ Nhật Bản có thể định nghĩa lại logic định giá tài sản và dòng chảy vốn toàn cầu trong tương lai.
marsbit06/17 12:46
