Vào ngày 25 tháng 5, đồng tiền mã hóa NEAR của nền tảng blockchain công cộng có giá hiện tại là 2,37 USD. Kể từ đầu tháng 5, NEAR từ mức thấp nhất 1,24 USD đã tăng vọt lên mức cao nhất 2,5 USD, vốn hóa thị trường trở lại trên 30 tỷ USD.
Trong bối cảnh các tài sản mã hóa chủ đạo như Bitcoin biến động, NEAR đã có một diễn biến độc lập, trở thành một trong những đồng tiền mã hóa có hiệu suất sáng giá nhất bên cạnh ZEC, ONDO và HYPE. Vậy nguyên nhân bùng nổ của nó là gì?
Câu chuyện AI
Đồng sáng lập NEAR, Illia Polosukhin, vốn đã là một nhân vật kỳ cựu trong lĩnh vực AI. Illia là một trong 8 tác giả chung của bài báo nghiên cứu về Transformer, các tác giả khác bao gồm Ashish Vaswani, Noam Shazeer, đều đến từ Google Brain/Google Research.
Bài báo này đề xuất kiến trúc Transformer, hoàn toàn dựa trên cơ chế chú ý (attention mechanism), nâng cao đáng kể hiệu quả đào tạo song song và quy mô mô hình. Đây chính là nguồn gốc của tất cả các khung mô hình lớn chủ đạo ngày nay như ChatGPT, Claude, Gemini.
NEAR từ sớm đã coi AI là chiến lược cốt lõi. Tháng 2 năm nay, NEAR chính thức ra mắt siêu ứng dụng Near.com, tích hợp chức năng hoán đổi xuyên chuỗi, công cụ bảo mật, quản lý hợp đồng thông minh vào một nền tảng, và có khả năng AI tích hợp sẵn, hỗ trợ các tình huống ứng dụng agent tự chủ. Tháng 11/2023, Illia cũng chính thức đảm nhận vị trí CEO của NEAR Foundation, chủ yếu tập trung vào câu chuyện cốt lõi AI.
Tháng 5, báo cáo tài chính của NVIDIA thúc đẩy toàn bộ phân khúc AI hồi phục, NEAR được coi là đại diện cho cơ sở hạ tầng AI phi tập trung, cùng được xếp hạng với TAO.
Ngày 22 tháng 5, đồng sáng lập BitMEX Arthur Hayes trong một bài viết đã liệt kê NEAR cùng với HYPE, ZEC và kêu gọi đầu tư, trực tiếp thổi bùng tâm lý thị trường.
Blockchain bảo mật
Blockchain lâu nay phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan về quyền riêng tư "minh bạch đồng nghĩa với công khai". Sự tăng giá mạnh của các đồng tiền mã hóa tập trung vào bảo mật như ZEC, XMR khiến ngành công nghiệp một lần nữa chú ý đến phân khúc bảo mật, bao gồm cả các blockchain công cộng và các giao thức khác cũng bắt đầu thêm chức năng bảo mật vào giao thức của mình.
NEAR được thành lập vào năm 2018, định vị cốt lõi ban đầu không phải là AI, mà là khả năng mở rộng. Những tiến triển ban đầu của nó cũng chủ yếu tối ưu hóa xoay quanh công nghệ phân mảnh (sharding), là một trong những blockchain công cộng nổi bật được mệnh danh là "kẻ giết Ethereum" thời đó.
Cũng chính vì vậy, đợt bán công khai (public sale) của NEAR trên CoinList đã từng khiến website của sàn này bị sập. Trong chu kỳ bull market năm 2020-2021, NEAR từ 0,5 USD đã tăng vọt lên mức cao nhất 20,59 USD, trở thành đồng tiền mã hóa ngôi sao được chú ý nhất năm đó.
Tuy nhiên, khi thời gian tiến đến chu kỳ này, phần lớn các đồng coin cũ và các đồng coin VC mới bị thị trường hắt hủi, do đó ngay cả trong chu kỳ bull market này, NEAR chỉ tăng lên mức cao điểm 9 USD vào năm 2024, sau đó liên tục giảm. Năm 2026, giá của nó đã giảm xuống mức thấp nhất 0,84 USD.
Sau khi NEAR Intents chính thức ra mắt, nhu cầu về bảo mật bắt đầu trở nên rất quan trọng. Intents là cốt lõi của giao dịch xuyên chuỗi, người dùng chỉ cần biểu đạt ý định (intent) là có thể thực thi, nhưng các giao dịch số tiền lớn công khai trên chuỗi dễ bị tấn công MEV (Giá trị có thể trích xuất tối đa), nhược điểm này dù là đối với tổ chức, cá nhân sở hữu lượng lớn hay người dùng DeFi thông thường đều là trở ngại không nhỏ.
Đội ngũ NEAR bắt đầu lên kế hoạch biến bảo mật thành phần bổ trợ quan trọng cho Intents. Cuối tháng 5 năm nay, đội ngũ NEAR Intents đã ra mắt tính năng Confidential Payments và Confidential Intents, hỗ trợ tài sản như ETH, BTC, SOL, USDC… chuyển giao xuyên chuỗi bảo mật giữa hơn 35+ chuỗi khối. Thông tin người gửi, số tiền, đường đi đều được ẩn, chỉ hiển thị kết quả trên chuỗi mục tiêu, lớp dưới sử dụng cầu nối phân mảnh riêng tư + TEE (Môi trường thực thi đáng tin cậy).
NEAR đồng thời mở chế độ bảo mật, số dư, chuyển tiền, hoạt động giao dịch của người dùng mặc định được bảo mật hóa, cho dù là người dùng thông thường, người dùng doanh nghiệp hay khi agent AI thực thi chiến lược phức tạp đều không dẫn đến rò rỉ dữ liệu. Confidential Treasuries (Trezu) ra mắt cùng thời điểm hỗ trợ thêm chữ ký đa bảo mật, bảng lương, thanh toán xuyên chuỗi, đã xử lý tích lũy 68 triệu USD giao dịch bí mật.
So với các đồng tiền thuần bảo mật như Zcash, NEAR có tính thực tiễn cao hơn trong việc cân bằng giữa bảo mật và khả năng sử dụng, khả năng xuyên chuỗi, đồng thời trực tiếp nhắm vào nhu cầu cấp doanh nghiệp, thúc đẩy TVL và hoạt động của nhà phát triển hồi phục.
Thu hồi và mua lại phí giao dịch từ NEAR Intents
Tháng 10 năm 2025, NEAR hoàn thành việc mở khóa lô cung cấp ban đầu cuối cùng, tỷ lệ lưu thông gần đạt 100%.
NEAR từ giai đoạn sớm của mainnet đã thiết kế cơ chế kép lạm phát + đốt (burn): lạm phát tối đa 5% mỗi năm (đã được cắt giảm vĩnh viễn xuống 2,5% thông qua nâng cấp vào tháng 10/2025), trong đó 90% dành làm phần thưởng cho người xác thực (validator), 10% vào kho bạc giao thức. Bước vào năm 2026, dự án đã không còn sự kiện mở khóa lớn hoặc mở khóa tuyến tính, chỉ còn lại việc phân phối phần thưởng epoch hàng ngày (trong 30 ngày gần nhất giải phóng khoảng 5,4 triệu NEAR, chiếm 0,4% tổng cung).
Ngoài ra, doanh thu từ phí giao dịch của NEAR Intents sẽ trực tiếp mua lại đồng NEAR trên thị trường, cũng mang lại lượng mua vào không nhỏ.
Lớp giao dịch xuyên chuỗi được điều khiển bởi ý định (Intent) trên giao thức NEAR, người dùng chỉ cần biểu đạt muốn kết quả gì (ví dụ đổi BTC lấy SOL), nó sẽ cung cấp đường dẫn thực thi tối ưu nhất, hỗ trợ đa chuỗi, không cần cầu nối/tài sản đóng gói, phí thấp.
NEAR Intents trước đây có hai phần phí: phí giao thức và phí phân phối (chia sẻ với nhà tích hợp bên thứ ba), nhưng phí giao thức hiện nay hoàn toàn đi theo con đường mua lại. Số NEAR mua về không nhất định phải đốt ngay lập tức, mà sau khi mua về có thể được stake, khóa hoặc loại bỏ thanh khoản, nhưng vẫn được tính trong tổng cung, giảm áp lực lượng cung lưu thông, đồng thời vẫn có thể kiếm được lợi nhuận từ stake.
Theo dữ liệu mới nhất từ defiLlama, TVL của NEAR Intents đã vượt 80 triệu USD, phí giao dịch hàng ngày do nó tạo ra dao động khoảng 100.000 USD, tức số tiền mua lại hàng tháng vào khoảng 3 triệu USD.
Cuối tháng này, đội ngũ phát triển cốt lõi của nó, Near One, còn công bố tiến triển kỹ thuật mới nhất. Cuối quý II năm 2026, đội ngũ sẽ phát hành tính năng phân mảnh lại động (dynamic re-sharding), nâng cao đáng kể khả năng mở rộng. Ngoài ra, đội ngũ còn sẽ giới thiệu và nâng cấp lược đồ chữ ký an toàn hậu lượng tử (post-quantum secure signature) của NEAR vào tháng 6 năm nay, nâng cao khả năng chống lại tính toán lượng tử của nó.
