Tác giả: Ray Dalio
Biên dịch: Deep Tide TechFlow
Dẫn nhập: Ray Dalio, người sáng lập Bridgewater Associates, đã đăng một ghi chú đầu tư trên X, tính toán cho thị trường hiện nay đang bị chi phối bởi một vài "gã khổng lồ" AI. Phán đoán của ông rất cứng rắn: Rủi ro cao là sự thật, lợi nhuận thấp là quan điểm — lợi nhuận thực tế của thị trường chứng khoán Mỹ trong 5 đến 10 năm tới có thể rơi vào khoảng -5% đến -10%. Ông không khuyên bạn đừng mua AI, ông khuyên bạn đừng dồn hết tiền cược vào AI. Đây là "Chén Thánh đầu tư" mà ông đúc kết được sau hơn 50 năm, và giờ ông công khai nói cho tất cả mọi người nghe.
Nguyên tắc đầu tư: Với ván bài hiện tại, bạn nên chơi như thế nào
Ghi chú này nói về cách chơi trò chơi đầu tư trong tình thế hiện tại.
Bạn có thể tưởng tượng nó giống như chơi bài bridge, poker, backgammon hay cờ vua. Đến lượt bạn ra tay, có một chiếc máy tính bên cạnh giúp bạn đánh giá tình hình và đưa ra đề xuất. Đối với tôi, đầu tư cũng có cảm giác như vậy. Dù bạn có chiếc máy tính đó bên cạnh hay không, tôi nghĩ bạn cũng nên tự hỏi mình một câu: Với tình thế bài như hiện tại, tôi nên đi nước này như thế nào (tức là, thị trường hiện nay có đặc điểm gì, có những lực lượng nào đang ảnh hưởng đến nó).
Tôi đã chơi trò chơi này rất lâu. Ở giai đoạn này, mục tiêu của tôi là truyền lại cách chơi của mình, và tiến thêm một bước nữa, là tạo ra một nền tảng, để mọi người có thể sử dụng nó để khám phá việc đầu tư, chơi thế nào cũng được — học hỏi, xem lại xem lúc đó mình sẽ làm gì, và làm tốt nó. Tôi tin rằng có đúng sai trong việc xử lý ván bài trên tay. Vì vậy, khi bạn gặp phải một tình huống cụ thể, bạn nên tự hỏi: "Trong tình huống này tôi nên đặt cược như thế nào?" và phải có thể đưa ra câu trả lời đáng tin cậy.
Dưới đây, tôi muốn nói về việc, theo tôi thấy, thị trường hiện nay trông như thế nào, và tôi nghĩ nên làm gì (cũng là điều tôi đang làm).
Ván bài hiện tại nên chơi như thế nào
Những điều kiện quan trọng nhất hiện nay là gì, và nên đặt cược thế nào dựa vào chúng?
Theo tôi — và có lẽ cũng theo tất cả mọi người — chúng ta đang ở trong một thị trường mà một số ít công ty, tập trung vào một lĩnh vực có công nghệ mới đáng kinh ngạc (phần lớn là AI), đang chi phối toàn bộ xu hướng thị trường. Những công ty này chiếm tỷ trọng vốn hóa thị trường rất cao, có ảnh hưởng to lớn đến thị trường và nền kinh tế. Mỗi lúc như thế này đều giống nhau, trong lĩnh vực công nghệ mới luôn tập trung nhiều sự phấn khích, bất định và biến động, những cảm xúc này lại lan tỏa đến thị trường chứng khoán toàn cầu. Vì vậy, sự lên xuống và bất định của lĩnh vực này, có liên quan hệ trọng.
Ngoài nó ra, còn có một số biến số lớn quan trọng không kém, tức là "Năm Lực Lượng" mà tôi nói đến: một là những gì đang xảy ra với nợ và tiền tệ, hai là những vấn đề chính trị và xã hội đang xảy ra (những điều này sẽ ảnh hưởng đáng kể đến thuế và các yếu tố thị trường khác do chính trị thúc đẩy), ba là ảnh hưởng của địa chính trị đối với thị trường (ví dụ như các cuộc chiến tranh), bốn là những gì đang xảy ra trong tự nhiên, và năm là công nghệ mới đang xảy ra những gì. Tôi đưa các điều kiện này vào hệ thống đầu tư của mình, nó sẽ tính toán xem nên đặt cược như thế nào dựa trên các điều kiện này, đồng thời tôi cũng tự suy nghĩ xem nên đặt cược vào đâu.
Khi cân nhắc cách đặt cược, câu hỏi quan trọng nhất cần đặt ra và trả lời rõ ràng là: Bạn muốn a) đặt cược nặng hơn vào công nghệ mới so với mức độ ngầm định của chỉ số thị trường (ví dụ như S&P 500), tăng tỷ trọng vào lĩnh vực này hoặc một vài công ty mà bạn cho là tốt nhất; b) duy trì tỷ trọng tương đương với chỉ số; hay c) phân tán khỏi sự tập trung này?
Hầu như ai cũng muốn mua được tài sản tốt nhất, và đang cố gắng hết sức để làm điều đó, và công nghệ mới trước mắt này có vẻ như đang thay đổi hầu hết mọi thứ. Nhưng lịch sử cho chúng ta thấy, ở giai đoạn này của chu kỳ, việc đặt một tỷ lệ cược cao vào một số ít công ty dẫn đầu sản xuất ra công nghệ này, phần lớn mọi người đều thất bại. Đằng sau đó có logic, và mỗi lần trong quá khứ đều diễn ra như vậy. Công nghệ AI mới này thực sự độc nhất vô nhị, nhưng trong lịch sử cũng đã có rất nhiều công nghệ mới độc nhất vô nhị có thể đem ra đối chiếu. Bạn nên đi xem chúng. Nếu bạn chọn phớt lờ chúng, thì bạn phải đưa ra một lý do tốt, giải thích tại sao lần này lại khác.
Rủi ro thực sự rất cao
Tất cả những câu chuyện về công nghệ mới vĩ đại trong quá khứ, đều đã diễn ra theo cùng một cách, với cùng một logic. Rủi ro cao cộng với sự bất định lớn, là thuộc tính bẩm sinh của những công ty công nghệ mới này. Nhìn lại biểu hiện của chúng trong những tình huống tương tự, bạn sẽ thấy, ngay cả những công ty cách mạng cuối cùng thành công về lâu dài (như Microsoft và Apple), cũng đều bị đánh tơi tả ở những thời điểm tương tự. Và ngay tại thời điểm hiện tại khi các công ty công nghệ mới mới nổi lên (không phải nhìn lại sau sự kiện), cũng không dễ dàng đánh giá ai sẽ thành công, ai sẽ thất bại, IBM là một ví dụ. Trải tất cả các trường hợp này ra xem, bạn sẽ hiểu rằng, tương lai của các công ty công nghệ mới có tính bất định rất cao, đó chính là bản chất của chúng.
Ví dụ, chúng hoặc đầu tư quá nhiều, hoặc đầu tư quá ít. Nguyên nhân là: đầu tư không đủ chắc chắn sẽ thua, nhưng chúng lại không thể dự đoán chính xác tương lai, nên cũng không thể biết mình có đầu tư quá mức hay không. Đầu tư nhiều hay ít đều phải trả giá.
Chúng cũng không thể dự đoán chính xác tất cả những thay đổi sẽ ảnh hưởng đến mình, bao gồm cả những thay đổi ngoại sinh — thắt chặt tiền tệ, chiến tranh, biến động thuế mạnh. Vì vậy, chúng đều trải qua những thăng trầm lớn, đầu tiên là làm các nhà đầu tư phấn khích, sau đó khiến những người nhát gan sợ hãi tột độ, bị rửa sạch khỏi thị trường, biến động thị trường do đó bị khuếch đại. Đi sâu hơn một tầng nữa: Những công nghệ mới, công ty mới này năm xưa đã làm đảo lộn những người đi trước, cuối cùng phần lớn cũng sẽ bị những công nghệ mới hơn, công ty mới hơn lật đổ, và bằng những cách mà hiện tại không thể nghĩ tới. Chúng ta phải cân nhắc liệu điều tương tự có xảy ra với những công ty ngày nay không. Ảnh hưởng của máy tính lượng tử, có thể coi là một "cái đã biết trong những cái đã biết". Còn những thứ chưa được tưởng tượng ra thì sao?
Rủi ro từ đối thủ cạnh tranh thì sao? Ví dụ, Trung Quốc đang sản xuất và phân phối công nghệ AI, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc có một cách nhìn hoàn toàn khác về kinh tế và AI. Chúng ta đang ở trong một cuộc chiến công nghệ mới, các nhà lãnh đạo quốc gia đều cho rằng mình phải thắng. Trong góc nhìn của Trung Quốc, AI vì có lợi nhuận năng suất khổng lồ, có thể nâng cao mức sống tổng thể, nên nên được cung cấp miễn phí hoặc giá thấp cho mọi người sử dụng. Theo quan điểm của họ, lợi nhuận không quan trọng bằng, điều quan trọng là lợi ích tổng thể mang lại khi nhiều người sử dụng những công nghệ mới này. Tôi ước tính họ sẽ lao vào cạnh tranh quốc tế giống như họ đã làm với ô tô, tấm pin mặt trời, pin.
Tình thế trước mắt này, rất giống với nhiều thời điểm trong lịch sử có thể cho chúng ta bài học. Tôi không khỏi nhớ đến cuối thời kỳ đế quốc Hà Lan, đầu thời kỳ đế quốc Anh, giai đoạn Anh vượt qua Hà Lan trong ngành đóng tàu và các ngành công nghiệp quan trọng khác. Và còn có xung đột địa chính trị xoay quanh Đài Loan, điều này ít nhất nên khiến chúng ta nghĩ đến một khả năng: Liệu Trung Quốc có sử dụng "không cho phép chip xuất khỏi Đài Loan" như một công cụ trong cuộc chơi địa chính trị hay không. Cổ phiếu AI còn có những rủi ro khác, chẳng hạn như rủi ro thuế tài sản và các loại thuế khác tăng lên — điều này sẽ buộc những người đặt nhiều của cải vào những cổ phiếu này phải bán ra; hay như tâm lý phản đối AI nổi lên, có thể áp đặt những hạn chế lên sự mở rộng của công ty.
Tôi còn có thể liệt kê cho bạn một loạt những điều đáng lo ngại, và cũng có thể liệt kê một danh sách dài tương tự, những cơ hội tuyệt vời của AI mà tôi muốn đặt cược. Tôi không nói những rủi ro này sẽ kết thúc ra sao, cũng không nói không nên mua cổ phiếu AI. Tôi chỉ nói rằng, tồn tại rất nhiều rủi ro tập trung trong thị trường, điều này là không thể tranh cãi, và bạn nên biết cách chơi trong tình huống này. Xuất phát từ nghiên cứu của tôi về tất cả các trường hợp tương tự, và cũng xuất phát từ logic, tôi tự tin rằng: Rủi ro rất cao, và cách chơi tốt nhất để đối phó với tình huống này là:
Phân tán là tốt
Các bạn có lẽ biết, câu cửa miệng của tôi là phân tán, "Chén Thánh đầu tư" của tôi là cố gắng nắm giữ 15 vị thế tốt, không tương quan và cân bằng rủi ro. Nói cách khác:
"Một danh mục được phân tán tốt, gồm những vụ cược tốt, sẽ đánh bại một vụ cược tập trung (tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro của nó cao hơn, có thể tạo ra lợi nhuận tốt hơn ở cùng mức rủi ro). Rủi ro càng tập trung vào một phần nào đó của thị trường, bạn càng nên phân tán, đặc biệt khi thị trường được thúc đẩy bởi một công nghệ mới cách mạng vốn dĩ mang lại sự bất định lớn."
Đây không phải là quan điểm, mà là sự chắc chắn về mặt toán học. Ví dụ, giả sử tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro của một vụ cược là 0.3 (ví dụ: lợi nhuận 6% đi kèm với độ lệch chuẩn 18%, điều này thường được coi là mức của cổ phiếu), sau đó so sánh với việc nắm giữ 5, 10, 15 vụ cược không tương quan: Tôi có thể nhận được cùng mức lợi nhuận 6%, nhưng rủi ro đo bằng độ lệch chuẩn lần lượt giảm xuống 8%, 6% và 5%. Tức là, 15 khoản đầu tư tốt không tương quan, có thể nâng tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro của tôi lên 4.3 lần (từ 0.3 lên 1.29). Nếu bạn muốn, còn có thể thêm đòn bẩy, để đạt được lợi nhuận cao hơn nhiều ở cùng mức rủi ro. Đây là sự thật.
Lý do tôi tự tin, dựa trên việc kiểm tra ngược (backtest), dựa trên lợi nhuận thực tế mà tôi đã tạo ra trong hơn 50 năm sự nghiệp đầu tư, và dựa trên logic có xác suất thành công cao: Việc phân tán các vụ cược tốt, sau đó điều chỉnh đến mức biến động mong muốn, về lâu dài sẽ tạo ra lợi nhuận tốt hơn rất nhiều so với kiểu đặt cược tập trung mà đa số nhà đầu tư ưa thích. Nói cụ thể hơn, phân tán tốt, bạn có thể đạt được tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro tốt hơn bất kỳ vụ cược tập trung nào; sau đó điều chỉnh nó đến mức rủi ro mong muốn, bạn sẽ đạt được lợi nhuận cao hơn bất kỳ cách làm nào khác ở mức rủi ro đó.
Bởi vì tôi đã công khai phương pháp này, nó giờ đây trở thành con đường thành công "không còn bí mật" của tôi. Nhưng tôi hiếm khi gặp những người suy nghĩ về chiến lược đầu tư theo cách này — tức là, rất ít người nghĩ đến việc xây dựng danh mục, nghĩ đến việc so sánh một danh mục cược được cấu trúc tốt, phân tán đầy đủ, với một vị thế tập trung chỉ đặt vào một vài cổ phiếu trong một ngành công nghiệp có sự thay đổi vĩ đại, thì biểu hiện sẽ chênh lệch thế nào. Đa số mọi người chỉ nghĩ xem những cổ phiếu này, ngành công nghiệp này có tăng giá hay không, và làm thế nào để đặt cược. Khoảng cách thành tích giữa người nghĩ đến việc xây dựng danh mục và người không nghĩ, là rất lớn. Tôi sẽ tìm cơ hội nói đầy đủ hơn về việc làm thế nào để làm tốt điều này sau.
Dựa trên những điều trên, theo tôi, việc suy nghĩ về cách chơi với ván bài trước mắt này, nên khiến người ta tự hỏi: Vị thế tập trung của tôi nên lớn cỡ nào, và sau đó là phân tán.
Lợi nhuận có vẻ rất thấp
Rủi ro cao là sự thật không thể tranh cãi. Tiếp theo tôi sẽ đưa cho bạn một quan điểm, nó có thể sai: Lợi nhuận kỳ vọng rất thấp. Phán đoán này xuất phát từ phân tích định giá của tôi, và chỉ số bong bóng của tôi — lợi nhuận thực tế của cổ phiếu trong 5 đến 10 năm tới có vẻ vào khoảng -5% đến -10%, mặc dù sự bất định xung quanh những con số này là khá lớn. Theo quan điểm của tôi, những cổ phiếu này là tài sản có duration dài, rủi ro lớn, bởi vì rất khó để nhìn rõ tương lai xa một cách đáng tin cậy, và chúng có vẻ vừa đắt, vừa nằm trong tay những người nắm giữ không vững vàng.
Một câu hỏi từ nhóm nghiên cứu của tôi
Tại một cuộc họp gần đây, ai đó trong nhóm hỏi tôi: Ông dựa vào đâu để cho rằng việc thị trường phân bổ như hiện nay là sai? Làm sao ông biết rằng việc thiếu phân tán trên thị trường ngày nay, không phải có lý do chính đáng — ví dụ, một số nhà đầu tư cho rằng lợi nhuận kỳ vọng của cổ phiếu AI sẽ rất cao, ví dụ, khi một ngành chiếm tỷ trọng vốn hóa thị trường cao như vậy, thì việc xuất hiện sự tập trung như vậy trong chỉ số vốn dĩ là tự nhiên, hoặc khi mọi người cực kỳ nhiệt tình với một ngành, nhiều nhà đầu tư sẽ mua những cổ phiếu này, mà không tính toán một cách thông minh, đáng tin cậy xem lợi nhuận trong tương lai sẽ là bao nhiêu, những lợi nhuận này nên được định giá thế nào?
Câu trả lời của tôi
Giá tăng vì nhiều lý do khác nhau, không phải tất cả đều là lý do tốt. Một số nhà đầu tư sẽ theo dõi giá, đẩy giá lên, vì họ nghĩ rằng giá có sức hấp dẫn tương đối so với cơ bản; một số người nắm giữ những cổ phiếu này, vì họ cho rằng đây là một công nghệ mới vĩ đại, và coi việc giá tăng là sự xác nhận "đây là cổ phiếu tốt"; còn một số nhà đầu tư nắm giữ mức tiếp xúc với chỉ số, bị động đặt tỷ trọng nặng vào những cổ phiếu này. Theo tôi, bạn có thể băn khoăn về những vấn đề này, cố gắng nghĩ xem mình nên làm gì; bạn cũng có thể thừa nhận rằng, mình thậm chí không cần phải băn khoăn, bởi vì bạn đơn giản là không nắm đủ thông tin để đặt cược một cách tự tin. Bạn hoàn toàn có thể nói một câu: "Tôi không hiểu đủ, không đặt cược vào đây." Và sau đó thực sự không đặt.
Điều làm người ta sa lầy, là suy nghĩ "Tôi phải hình thành một quan điểm, và quan điểm của tôi có giá trị", nhưng thực tế nhiều khả năng là, bạn hoàn toàn không thể hình thành một quan điểm đủ đáng tin cậy để biện minh cho việc đặt cược. (Chú thích: Nói rõ một chút, tôi không khuyên không nên đặt cược — hơn nữa bạn cũng không thể tránh được việc đặt cược, bởi vì bạn luôn phải đặt tiền vào một khoản đầu tư nào đó, hoặc vào tiền mặt, mà đa số mọi người nghĩ rằng tiền mặt có rủi ro thấp nhất, nhưng thực ra nó là khoản đầu tư tệ nhất về lâu dài. Tôi khuyên rằng, ngay cả khi bạn không có bất kỳ phán đoán chiến thuật nào về thị trường nào tốt thị trường nào xấu, cũng nên biết cách phân tán các vụ cược tốt. Cách làm là: Khi bạn không có bất kỳ phán đoán chiến thuật nào mà bạn tự tin, hãy nắm giữ một danh mục phân bổ tài sản cân bằng ở cấp độ chiến lược. Nhưng đây là chủ đề để nói sau.)
Vì vậy tôi tin rằng, việc biết mình không biết gì, từ đó quyết định khi nào không đặt cược, cũng quan trọng như việc biết mình biết gì, từ đó đặt cược.
Nói đơn giản hơn, tôi tin vào nguyên tắc này: Vì thông thường rất khó nắm đủ thông tin để biện minh cho việc đặt cược tập trung, nên cách làm tốt nhất là, chỉ kết hợp những vụ cược mà bạn tự tin nhất, không tương quan, thành một danh mục phân tán, sau đó kỹ thuật hóa danh mục này đến mức rủi ro mong muốn. Đây chính là "Chén Thánh đầu tư" của tôi.
Lúc này, đối mặt với ván bài trước mắt, tôi không nghĩ rằng có ai đủ biết rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo với thị trường được thúc đẩy bởi công nghệ này, rõ ràng đến mức có thể đặt một vụ cược lớn, tập trung. Theo quan điểm của tôi, tránh tập trung, duy trì phân tán, là cách tốt nhất để đối phó với sự "không biết" này. Tôi biết điều này trái ngược với lý thuyết bạn đọc trong sách giáo khoa — sách giáo khoa về cơ bản nói thị trường hiệu quả, vì vậy bạn "cứ tin vào thị trường là được".
Tóm lại: Hiện nay chúng ta có một thị trường cực kỳ tập trung, xoay quanh một công nghệ mới cách mạng, điều này chính xác nên nhắc nhở chúng ta, đừng nhầm lẫn sự phấn khích về công nghệ mới, với sức hấp dẫn của cổ phiếu công nghệ mới, rồi vứt bỏ sự thận trọng, để nắm giữ một loạt các vụ cược tập trung rủi ro cao, tương quan cao — đặc biệt là khi chúng ta vốn có thể đạt được mức lợi nhuận hấp dẫn tương tự với rủi ro thấp hơn nhiều thông qua việc phân tán một cách thông minh.
Phụ lục: Tôi sẽ không chia sẻ danh mục nắm giữ hoặc phán đoán chiến thuật của mình với các bạn, vì tôi không muốn trở thành cố vấn đầu tư của các bạn. Nhưng tôi sẽ sớm chia sẻ một số góc nhìn then chốt đằng sau những phán đoán này, bao gồm chỉ số bong bóng của tôi và logic đằng sau nó.
