Nguồn gốc từ podcastThe Diary Of A CEO
Biên dịch / Odaily Planet Daily Golem(@web 3_golem)
Lời biên tập: Nhà sáng lập Quỹ Bridgewater, Ray Dalio, gần đây đã tham gia một cuộc phỏng vấn sâu với chương trình podcast kinh doanh nổi tiếng The Diary Of A CEO, thảo luận về quan điểm của ông về bong bóng AI, chu kỳ lặp lại 80 năm lớn và Bitcoin. Trong cuộc phỏng vấn, Dalio tiết lộ lý do tại sao chúng ta đang ở trong một bong bóng AI, đồng thời nêu ra 3 dấu hiệu lớn cho thấy bong bóng sắp bị xì. Ông cũng cho rằng, mặc dù giới tư bản sẽ là người hưởng lợi lớn nhất từ cuộc cách mạng AI, nhưng những người sở hữu trí thông minh con người xuất sắc và có khả năng hợp tác với người khác vẫn sẽ thể hiện tốt trong tương lai. Odaily Planet Daily đã biên dịch những nội dung cốt lõi từ cuộc phỏng vấn của Dalio như sau, enjoy~
Lấy lịch sử làm bài học, bong bóng AI được tạo ra như thế nào?
Bong bóng mà mọi người thường nói đến là chỉ giá cả tăng mạnh, hiệu suất công ty rực rỡ, sau đó bong bóng vỡ, điều này sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế và thị trường, kéo theo là cuộc suy thoái lớn, chẳng hạn như bong bóng năm 1929 hay bong bóng dotcom năm 2000.
Bởi vì khi một công nghệ mới mang tính cách mạng xuất hiện, tình huống này sẽ xảy ra. Trong thời kỳ bong bóng dotcom, chúng ta cũng sở hữu công nghệ mới tuyệt vời, mọi người đều đánh cược rằng nó chắc chắn sẽ thành công, và vì thế tranh nhau đầu tư, thậm chí không ngại vay tiền để đầu tư, nhưng họ đã bỏ qua tầm quan trọng của giá cả, cuối cùng giá cả tăng vọt, tạo ra bong bóng.
Bây giờ chúng ta cũng rất hào hứng với AI, chúng ta cũng nên rất hào hứng, bởi vì nó sẽ mang lại những thay đổi mang tính cách mạng, và nó thực sự đã làm được. Vì vậy, một lần nữa mọi người đều muốn đầu tư một ít, nhưng họ vẫn bỏ qua giá cả. Đây chính là một cơ chế giống nhau ẩn giấu trong các chu kỳ khác nhau.
Trong bong bóng kinh tế, mọi người sẽ vay nợ rất nhiều để đầu tư, bạn sẽ thấy nhiều người trở nên giàu có, nhưng sự giàu có đó không tương đương với tiền mặt thực sự, bởi vì họ không thể tiêu số tài sản đó. Và khi họ phải bán tài sản để có tiền, nó sẽ mất giá. Vì vậy, khi họ cần tiền vì một lý do nào đó, như thay đổi thuế, lãi suất tăng hoặc trả nợ, v.v., bong bóng sẽ bắt đầu vỡ, thị trường sẽ giảm.
Khi bong bóng vỡ, quá trình tích lũy của cải sẽ vận hành theo chiều ngược lại, bởi vì khi họ kiếm được nhiều tiền, họ có nhiều tài sản thế chấp có giá trị cao để vay nợ, hiệu ứng lãi kép này sẽ tiếp tục, nhưng khi bong bóng vỡ, quá trình này cũng sẽ vận hành ngược lại.
Suy thoái kinh tế thường cũng xảy ra sau khi bong bóng vỡ, bởi vì khi mọi người bắt đầu trả nợ và bán tài sản, nhu cầu tiêu dùng sẽ giảm, chi tiêu tất nhiên cũng sẽ giảm.
Ví dụ như thời kỳ Đại suy thoái ở Mỹ, cuối những năm 20 của thế kỷ 20 có thể nói là cực kỳ thịnh vượng, lúc đó lần đầu tiên mọi nhà đều có điện, tủ lạnh và đèn điện cũng lần đầu tiên vào từng gia đình, ô tô, máy bay, radio cũng lần đầu tiên được phổ biến, ai nấy đều tin rằng những sản phẩm công nghệ này tương lai sẽ rất có tiềm năng. Nhưng đồng thời, khi mọi người không ngừng mua vào tài sản, giá cổ phiếu tiếp tục tăng, mọi người còn vay nợ có đòn bẩy để mua cổ phiếu, v.v., cuối cùng lợi nhuận doanh nghiệp căn bản không chống đỡ nổi mức giá cổ phiếu tương ứng, từ đó kích hoạt một loạt phản ứng dây chuyền khác, cuối cùng thúc đẩy Đại suy thoái.
Ý tôi là, trong những xu hướng biến đổi lớn lao này, mọi người biết rất ít, bất kỳ ai làm việc trong lĩnh vực AI đều không thể lên kế hoạch chính xác. Họ căn bản không biết tương lai thu nhập cuối cùng sẽ có bao nhiêu, cuối cùng chỉ xuất hiện hai tình huống, hoặc là đầu tư không đủ, bị đối thủ cạnh tranh bỏ xa; hoặc là đầu tư mạnh mẽ, nhưng vẫn không thể kiểm soát chính xác, khi tình huống này xảy ra, sẽ xuất hiện vấn đề.
3 dấu hiệu lớn cho thấy bong bóng sắp bị xì
Ở giai đoạn đầu, yếu tố xì bong bóng thường là tình huống buộc mọi người phải bán một phần tài sản để thu tiền mặt, và điều này nói chung chính là lãi suất tăng. Cũng có thể là chính sách như thuế tài sản, nhưng nhìn chung là mặt tiền tệ thắt chặt. Bởi vì ở giai đoạn này thường tồn tại áp lực lạm phát, các ngân hàng trung ương sẽ quyết định thắt chặt chính sách tiền tệ. Do đó, khi lãi suất tăng cao, lợi nhuận mà nhà đầu tư có thể nhận được từ việc nắm giữ trái phiếu sẽ vượt quá lợi nhuận có thể nhận được từ đầu tư cổ phiếu.
Ngoài ra, còn có khối lượng phát hành cổ phiếu tăng mạnh. Chúng ta luôn thảo luận về việc nhu cầu đẩy giá cổ phiếu như thế nào, và của cải được tạo ra ra sao, nhưng thị trường cũng tồn tại phía cung, doanh nghiệp có thể phát hành cổ phiếu, hầu như không có thứ gì dễ dàng tạo ra của cải hơn việc phát hành cổ phiếu. Ngày nay mọi người thậm chí có thể trực tiếp tuyên bố sẽ thành lập một công ty và thúc đẩy nó lên sàn, sau đó có thể nói với nhóm đối tượng rằng tôi sẽ phát hành cổ phiếu. Chính sự cung cấp cổ phiếu lớn như vậy, cũng như nhu cầu huy động vốn gia tăng của các doanh nghiệp khác cuối cùng sẽ dẫn đến việc bong bóng vỡ.
Còn có một cách rất điển hình để đánh giá mức độ bong bóng, đó là có thể kiểm tra các bên nắm giữ cổ phiếu của những công ty này, xem chip nằm trong tay các nhà đầu tư kiên định, hay là trong tay các nhà đầu tư nhỏ lẻ không kiên định. Nhưng đồng thời tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, bong bóng không phải là sự tồn tại trắng đen, mà là một vấn đề mức độ.
Đặc trưng điển hình của chip không kiên định là, lượng lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ thiếu kiến thức chuyên môn đổ xô vào, đặc biệt là thông qua cách thức sử dụng đòn bẩy, họ hoặc là vay nợ chơi chứng khoán, hoặc là mua các sản phẩm tài chính kiểu đòn bẩy tương tự. Ví dụ như hiện nay trên thị trường có ETF đòn bẩy theo dõi thị trường chứng khoán, nhà đầu tư tham gia loại sản phẩm này, về bản chất không khác gì chơi xúc xắc đỏ đen.
Tất cả những điều trên đều là những dấu hiệu chính cho thấy bong bóng sắp bị xì. Khi bong bóng vỡ, thị trường sẽ xuất hiện hoảng loạn, từ đó sẽ xuất hiện việc thu hồi một lượng lớn tài sản. Đồng thời nhìn từ góc độ ngược lại, lúc này tất cả tài sản đều trở nên rẻ, mọi người đều có thể mua được.
Nhưng trong đầu tư, mọi người luôn thích chiếm lợi thế tiên phong, mua đáy quá sớm, và hành vi này thường lại thúc đẩy sinh ra bong bóng hơn nữa. Vì vậy tôi còn muốn bổ sung thêm rằng, tương lai đầy bất định, nhà đầu tư không nên "thời điểm thao tác", ngay cả nhà đầu tư giàu kinh nghiệm, muốn nắm bắt chính xác thời cơ bong bóng vỡ cũng tuyệt không dễ dàng, vì thế đối mặt với bong bóng cách đầu tư tốt nhất chính là đầu tư phân tán.
Thông qua đầu tư phân tán đối phó với bong bóng vỡ
Người bình thường thường cho rằng tiền gửi ngân hàng là tài sản an toàn nhất, nhưng về lâu dài, đây là khoản đầu tư tồi tệ nhất, bởi vì lạm phát sẽ khiến nó mất giá.
Ngoài thị trường chứng khoán ra, tài sản mà nhà đầu tư có thể lựa chọn thực ra có rất nhiều, ví dụ như vàng, trái phiếu, bất động sản và Bitcoin, v.v. Giá trị của chúng đều sẽ biến động vì một số lý do, thông thường, khi vàng tăng, trái phiếu thường giảm, nhà đất cũng mất giá, những biến đổi này tuân theo một quy luật nhất định.
Vì vậy, cách làm tốt nhất là xây dựng một danh mục đầu tư đa dạng hóa, như vậy không những không làm giảm lợi nhuận, ngược lại còn giảm thiểu rủi ro. Đa dạng hóa có nghĩa là mỗi loại tài sản đều nắm giữ một tỷ lệ nhất định, do tính biến động khác nhau, nhà đầu tư phải biết cách cân bằng chúng, và đề nghị của tôi là, trước tiên phải bắt đầu từ việc đầu tư vào tài sản thực sự, đó chính là vàng.
Vàng rất thú vị, bởi vì khi tất cả tài sản biểu hiện không tốt, vàng thường biểu hiện tốt, nó là một công cụ phân tán đầu tư rất hiệu quả. Vàng không thể bị phá vỡ bằng biện pháp công nghệ, bạn có thể nắm giữ nó, sở hữu nó, nó là loại tài sản tài chính duy nhất không phải là nợ của người khác.
Vì vậy đối với đa số mọi người, nếu muốn đảm bảo bản thân sở hữu một số "tiền cứng", thì vàng nên chiếm từ 5% đến 15% trong danh mục đầu tư của họ.
Quan điểm về Bitcoin
Một số nhà đầu tư sẽ xem Bitcoin như "vàng số", nhưng tôi có xu hướng đầu tư vào thỏi vàng thực sự, chứ không phải Bitcoin.
Bitcoin chỉ là một loại tài sản tương tự vàng, nó cũng thuộc loại tiền tệ không thể được in ấn, nhưng một số công nghệ có thể gây tổn hại cho nó, ví dụ như nếu xuất hiện tính toán lượng tử, và chính phủ có thể giám sát nó, thì nó có thể bị đánh thuế, bất kỳ loại tiền kỹ thuật số nào ở mức độ nào đó cũng tương tự như vậy.
Và, khi chính phủ nói "tôi không cần Bitcoin", họ có quyền tùy ý xử lý nó. Hơn nữa các ngân hàng trung ương các nước cũng sẽ không nắm giữ số lượng lớn loại tài sản này, lý do là ngân hàng trung ương cần đảm bảo tính bí mật trong giao dịch của bản thân, đồng thời phải nắm chắc giao dịch trong tay mình. Nhìn vào tình thế của Nga là biết, các loại tài sản khác của họ đều bị tịch thu/đóng băng, nhưng số vàng đó, người khác căn bản không động được.
Cuộc cách mạng AI ai hưởng lợi lớn nhất?
Trong cuộc cách mạng AI này, chỉ có số rất ít người (chiếm dưới một phần trăm dân số) nắm giữ công nghệ tiên phong và có thể vận dụng cũng như thúc đẩy phát triển. Còn những người khác, nếu bạn làm công việc cần động não, bạn có nguy cơ bị thay thế.
Chúng ta đang bước vào một thế giới mà vạn vật đều có thể tự động hóa. Lịch trình tiến hóa của nhân loại bắt đầu từ thời đại nông nghiệp, lúc đó hầu như không có sáng tạo thực sự nào có thể nói. Sau đó nhân loại phát minh ra máy móc, máy móc thay thế lao động chân tay của con người. Trước đây mọi người như trâu bò làm việc trên đồng ruộng, sau này họ bị máy kéo thay thế. Sau đó chúng ta bước vào thời đại công nghiệp, đầu tiên là phát minh ra nghề in ấn khiến mọi người có thể học tập kiến thức, tiếp theo các loại phát minh xuất hiện, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đến, lúc đó máy móc bắt đầu thay thế lao động chân tay của con người trong nhà máy, v.v.
Vì vậy theo tôi, điều này giống như máy móc trước tiên thay thế chức năng thân thể của con người, sau đó cấp độ thay thế ngày càng cao, tiếp theo bắt đầu thay thế phần tư duy của con người có thể được điện toán hóa, và xu hướng này vẫn không ngừng phát triển, dần dần thay thế năng lực tư duy và suy luận cấp cao hơn. Quỹ đạo phát triển này là một phần của quá trình tiến hóa đang diễn ra.
Và người hưởng lợi cuối cùng là những nhà tư bản sở hữu ý tưởng thay thế công nhân, ví dụ như khi mọi người mua sắm ở cửa hàng thương gia sẽ thu được thu nhập, nhưng nếu nhìn vào phần chia cho công nhân, sẽ phát hiện phần này đang giảm, còn phần chia cho thương gia thì đang tăng. Vì vậy chúng ta đang trải qua một giai đoạn như vậy, một mặt, tầng lớp đỉnh tạo ra của cải đáng kinh ngạc; mặt khác, tầng lớp dưới đáy thì đối mặt với áp lực lớn.
Đây chính là thách thức chúng ta phải đối mặt. Mặc dù tình hình kinh tế tương đối tốt, nhưng độ khó tìm việc của sinh viên tốt nghiệp đại học lại tăng lên đáng kể, ví dụ như sinh viên mới ra trường nhập chức công việc cần được đào tạo, mà hiện nay rất nhiều công việc có thể nhanh chóng hoàn thành thông qua trí tuệ nhân tạo và điện toán hóa. Cùng với sự tiến bộ của công nghệ robot, tình huống này còn trầm trọng hơn, tốc độ biến đổi mang tính đảo lộn mà chúng ta thấy hiện nay nhanh như vậy, chính là vì lượng lớn tiền đổ vào các mô hình tiên phong AI như Anthropic và OpenAI.
Đồng thời, khoảng cách giàu nghèo đang gia tăng, bởi vì chủ nghĩa tư bản, mặc dù tôi yêu chủ nghĩa tư bản, nhưng thực tế là, nó sẽ tạo ra sự chênh lệch lớn về thu nhập và của cải. Khi tư duy và thân thể của người lao động đều bị thay thế, với tư cách là con người, anh ta còn có thể bán cái gì?
Tuy nhiên cũng không cần quá bi quan, con người còn sở hữu là tình cảm và trực giác, có một số dịch vụ AI không thể cung cấp. Vì vậy, nếu muốn tìm hiểu những "dịch vụ" này rốt cuộc là gì, ví dụ như robot có thể cung cấp massage SPA tốt không? Còn lại là gì, mọi người có thể tìm hiểu thêm. Tóm lại, tôi cho rằng trong tương lai có thể dự đoán được, những người sở hữu trí thông minh con người xuất sắc và có khả năng hợp tác với người khác, vẫn sẽ thể hiện tốt.
Về chu kỳ lớn 80 năm
Tôi đã nói trước đây trật tự thế giới thay đổi khoảng 80 năm sẽ xảy ra một lần, nhưng con số này không tuyệt đối chính xác, độ dài chu kỳ của nó có phạm vi trôi nổi trung bình, điều này giống như tuổi thọ con người, tuổi thọ dự kiến hay độ dài tuổi thọ của mỗi người đều khác nhau tùy từng người.
Tôi sẽ không nhấn mạnh quá mức về độ dài thời gian, tôi sẽ quan tâm nhiều hơn đến tình trạng hiện tại. Nói về triệu chứng hoặc các chỉ số liên quan thì hiện nay chúng ta đang ở vị trí nào trong tiến trình này? Điểm nút quan trọng tiếp theo sẽ xuất hiện ở đâu?
Câu trả lời là ở gần khu vực thời gian mà chúng ta đang ở hiện nay.
