Biên soạn: Triệu Oánh
Yêu cầu của Mỹ đối với ngành công nghiệp bán dẫn Hàn Quốc đang được nâng cấp từ "xây dựng nhà máy" lên "chia tiền".
Theo một nguồn tin tiết lộ, tại cuộc họp giữa Phó Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Rick Switzer và Bộ trưởng Thương mại Hàn Quốc Lữ Hàn Cửu vào tháng trước, Switzer đã tuyên bố rõ ràng rằng Mỹ có quyền chia sẻ lợi nhuận khổng lồ của SK Hynix và Samsung Electronics, với lý do việc mua sắm quy mô lớn của các doanh nghiệp Mỹ đã trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp chip Hàn Quốc. Tuyên bố này chưa được chính thức xác nhận từ phía Mỹ, nhưng đã gây chú ý rộng rãi trong ngành công nghiệp và chính phủ Hàn Quốc.
Bối cảnh của động thái này là xuất khẩu bán dẫn của Hàn Quốc sang Mỹ trong nửa đầu năm nay đã tăng mạnh hơn 90% so với cùng kỳ, và các doanh nghiệp lưu trữ Hàn Quốc tiếp tục chiếm lợi nhuận cao trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu.
Báo cáo nghiên cứu của CITIC Securities chỉ ra rằng, từ kinh nghiệm lịch sử, khi các doanh nghiệp nước ngoài liên tục đạt được thị phần hoặc lợi nhuận cao trong các ngành công nghiệp quan trọng, chính phủ Mỹ thường can thiệp chính trị, đẩy nhanh quá trình phân phối lại lợi ích công nghiệp toàn cầu. Trường hợp của ngành bán dẫn Nhật Bản những năm 1980 và ngành màn hình Đài Loan những năm 2000 đều là những bài học trước mắt.
Logic của phía Mỹ: Đóng góp mua hàng vào lợi nhuận, do đó cần chia sẻ lợi nhuận
Theo một nguồn tin công nghiệp quen thuộc với tình hình, Rick Switzer đã đề xuất với Lữ Hàn Cửu rằng việc mua sắm lớn của các doanh nghiệp Mỹ đối với bán dẫn Hàn Quốc đã trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp chip Hàn Quốc, và do đó Mỹ cũng có quyền chia sẻ phần lợi nhuận này.
"Logic của phía Mỹ là, nếu các đối tác địa phương Hàn Quốc có quyền nhận chia sẻ vì đã đóng góp một phần lợi nhuận, thì các doanh nghiệp Mỹ cũng phải được hưởng quyền tương tự", nguồn tin này cho biết. Một quan chức cấp cao của chính phủ Hàn Quốc cũng xác nhận với Korea Times rằng phía Mỹ thực sự đã đưa ra quan điểm này, nhưng không giải thích thêm.
Korea Times đã liên hệ nhiều lần với Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, Bộ Thương mại và Bộ Tài chính để xin ý kiến, nhưng không nhận được hồi âm. Một quan chức Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc cho biết không biết về vấn đề này và nhấn mạnh lại lập trường cơ bản của Hàn Quốc là "các vấn đề liên quan đến công nghiệp nên được thúc đẩy dựa trên nguyên tắc tính hợp lý thương mại".
Bài học lịch sử: Lợi nhuận cao thường là ngòi nổ cho sự can thiệp chính trị
Báo cáo của CITIC Securities đã phân tích hai trường hợp điển hình, tiết lộ logic hành động của chính phủ Mỹ trong các tình huống tương tự.
- Bán dẫn Nhật Bản (những năm 1980): Sau khi ngành công nghiệp bán dẫn Nhật Bản phát triển nhanh chóng và liên tục thu hẹp lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ, chính phủ Mỹ, dưới áp lực của giới doanh nghiệp và hiệp hội ngành, đã gây áp lực lên Nhật Bản thông qua các biện pháp như thuế quan, điều tra Điều 301, Hiệp định Bán dẫn Mỹ-Nhật và thuế quan trừng phạt 100%. Cú sốc chính sách kết hợp với sự sụp đổ của bong bóng kinh tế Nhật Bản cuối cùng đã thúc đẩy sự phân phối lại thị phần và lợi nhuận ngành bán dẫn toàn cầu. Đáng chú ý, thị phần mà Nhật Bản mất không quay trở lại Mỹ, mà Hàn Quốc đã trở thành người hưởng lợi cuối cùng nhờ sự hỗ trợ chính sách.
- Màn hình Đài Loan (những năm 2000): Năm 2006, thị phần xuất khẩu màn hình LCD cỡ lớn của Đài Loan từng đứng đầu thế giới. Cùng năm, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã khởi động điều tra chống độc quyền với lý do thao túng giá, các doanh nghiệp màn hình chính của Đài Loan đã phải chịu tổng số tiền phạt hình sự hơn 800 triệu USD, nhiều giám đốc điều hành bị kết án tù. Cú sốc chính sách kết hợp với khủng hoảng tài chính và chu kỳ suy thoái của ngành cuối cùng đã thúc đẩy việc chuyển dịch thị phần và lợi nhuận ngành màn hình toàn cầu sang Trung Quốc đại lục.
CITIC Securities chỉ ra rằng hai trường hợp trên thể hiện một quy luật chung: một khi lợi nhuận cao của các doanh nghiệp nước ngoài bị chính phủ Mỹ định tính lại là gây tổn hại cho khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp trong nước, sự can thiệp chính trị sẽ theo sau, và thường sử dụng kết hợp nhiều công cụ như thương mại, công nghiệp hoặc chống độc quyền.
Tình hình hiện tại: Ưu tiên cung cấp, áp lực chính trị chưa định hình
CITIC Securities tin rằng để đánh giá liệu lợi nhuận cao của ngành lưu trữ Hàn Quốc có dẫn đến sự can thiệp của chính phủ Mỹ hay không, điều quan trọng là phải hiểu cơ chế ra quyết định của các chính sách công nghệ và kinh tế của Mỹ.
Ở giai đoạn hiện tại, các chính sách liên quan của Mỹ vẫn do đội ngũ cốt lõi của Nhà Trắng như Trump, Bessent chủ đạo, đồng thời với việc ảnh hưởng của phe cánh hữu công nghệ như Michael Kratsios, David Sacks tăng lên, ảnh hưởng của các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đối với chương trình nghị sự chính sách cũng tăng lên. Sau khi nhóm cốt lõi Nhà Trắng định tính vấn đề, các cơ quan như Bộ Thương mại, USTR, Bộ Tư pháp và FTC thường thực thi bằng các công cụ thương mại, công nghiệp hoặc chống độc quyền.
Ở giai đoạn hiện tại, trong bối cảnh nhu cầu AI vẫn mạnh mẽ, giới doanh nghiệp Mỹ quan tâm hơn đến việc đảm bảo nguồn cung lưu trữ, thay vì hạ giá và lợi nhuận của các doanh nghiệp Hàn Quốc. Giới chính trị có xu hướng kết hợp MAGA với chính sách công nghiệp công nghệ, bằng cách thúc đẩy các doanh nghiệp Hàn Quốc mở rộng sản xuất tại Mỹ, thúc đẩy sự hồi hương của sản xuất, việc làm và chuỗi cung ứng. Đối với việc tăng giá lưu trữ Hàn Quốc, mặc dù đã xuất hiện một số ý kiến phản đối rải rác từ giới chính trị, tổ chức ngành và phía người tiêu dùng Mỹ, nhưng chưa hình thành áp lực chính trị có hệ thống.
Điểm tới hạn rủi ro: Khả năng chuyển chi phí là biến số then chốt
CITIC Securities lưu ý, miễn là chi phí lưu trữ vẫn có thể chuyển xuống hạ nguồn, việc tăng giá sẽ dễ bị coi là một phần của sự lan tỏa thịnh vượng AI, và động lực can thiệp chính trị tương đối hạn chế. Nhưng nếu giá tiếp tục tăng và cắt giảm rõ rệt lợi nhuận và tỷ suất sinh lợi đầu tư của các doanh nghiệp Mỹ, lợi nhuận cao của ngành lưu trữ Hàn Quốc có thể bị chính phủ Mỹ định nghĩa lại là gây tổn hại cho năng lực cạnh tranh AI của Mỹ.
Báo cáo nghiên cứu khuyến nghị tập trung quan sát hai tín hiệu: Thứ nhất, liệu các gã khổng lồ công nghệ Mỹ có chuyển từ việc khóa chặt nguồn cung sang công khai phản đối tăng giá hay không; Thứ hai, liệu những người ra quyết định chính sách có chuyển từ việc đảm bảo cung cấp và thúc đẩy mở rộng sản xuất tại Mỹ sang việc can thiệp với lý do "độc quyền", "thao túng giá" hoặc "an ninh chuỗi cung ứng" hay không.
Tuyên bố trên của Rick Switzer có lẽ chính là tín hiệu ban đầu cho thấy rủi ro này đang chuyển từ tiềm ẩn sang hiện hữu. Đối với SK Hynix và Samsung Electronics, mặt trận đấu tranh bán dẫn Mỹ-Hàn đã âm thầm kéo dài từ quốc hóa sản xuất sang cấp độ phân phối lợi nhuận.
