Tác giả: Paul Graham, Đồng sáng lập Y Combinator
Tổng hợp từ bài phát biểu của tác giả tại Oxford Union Society
Đây là cái nôi của các thủ tướng tương lai từ nhiều quốc gia, vì vậy hôm nay tôi muốn nói với các bạn về một điều mà mọi người trong giới chính trị cần hiểu: làm thế nào một người bình thường có thể trở thành tỷ phú. Ngay cả khi bạn không có ý định tham gia chính trị, tôi tin nội dung này cũng sẽ mang lại sự khai sáng. Nếu không trở thành thủ tướng, bạn cũng có thể chọn trở thành một tỷ phú.
Lý do tôi có thể nói về chủ đề này là vì 21 năm trước, tôi và Jessica đã cùng sáng lập vườn ươm khởi nghiệp Y Combinator. Nếu bạn chưa từng nghe về Y Combinator, đó là sự kết hợp giữa một công ty đầu tư và một trường học khởi nghiệp. Kể từ khi thành lập vào năm 2005, chúng tôi đã đầu tư vào khoảng 6500 công ty khởi nghiệp.
Thành lập một công ty khởi nghiệp thành công là con đường phổ biến nhất để trở thành tỷ phú trong thời đại ngày nay. Trong 21 năm qua, về cơ bản tôi đã đào tạo các doanh nhân để họ đạt đến đỉnh cao của sự giàu có. Cho đến nay, đã có khoảng 30 học viên thành công lọt vào hàng ngũ tỷ phú, và còn rất nhiều doanh nhân khác đang trên con đường này.
Cũng chính vì điều này, tuyên bố của một chính trị gia Mỹ vào tháng trước khiến tôi vô cùng ngạc nhiên. Cô ấy tuyên bố rằng, muốn kiếm được một tỷ đô la là điều không tưởng. Cảm giác này giống như một huấn luyện viên trượt băng nghệ thuật nghe thấy ai đó nói rằng cú nhảy xoay ba vòng không thể thực hiện được. Kiếm một tỷ đô la thực sự khó, nhưng không phải là không tưởng.
Tất nhiên, vị chính trị gia này không chỉ đơn thuần phủ nhận rằng có người có thể trở thành tỷ phú, cũng không phải chỉ tranh cãi về khái niệm kế toán giữa thu nhập và lợi nhuận vốn. Quan điểm thực sự của cô ấy là: một người, nếu không dựa vào thủ đoạn bất chính, không lách kẽ hở, không gây tổn hại cho lợi ích của người khác, thì tuyệt đối không thể tích lũy được khối tài sản khổng lồ như vậy.
Vài ngày sau, tôi trò chuyện với một doanh nhân mà chúng tôi đã đầu tư. Như thường lệ, tôi đầu tiên hỏi về tốc độ tăng trưởng kinh doanh của công ty cô ấy. Cô ấy trả lời, tốc độ tăng trưởng doanh thu tháng trước đạt 93%. Tôi lập tức chỉ ra rằng, điều này có nghĩa là giá trị tài sản ròng cá nhân của cô ấy cũng đang tăng với tốc độ 93% mỗi tháng, tốc độ tích lũy tài sản thực sự đáng kinh ngạc. Và từ đầu đến cuối, cô ấy chưa từng làm bất cứ điều gì vi phạm quy định hay gây hại cho người khác. Lý do kinh doanh của công ty tăng trưởng nhanh chóng rất đơn giản: người dùng thực sự yêu thích sản phẩm mà họ tạo ra.
Trải nghiệm cá nhân của doanh nhân này đủ để chứng minh rằng, quan điểm của vị chính trị gia kia có sai lầm rõ ràng. Cô ấy chưa từng bóc lột bất kỳ ai, sự thật hoàn toàn ngược lại: cô ấy và các đồng sáng lập đã dồn hết sức mài giũa sản phẩm, phục vụ người dùng, những người dùng hài lòng lại chủ động giới thiệu với bạn bè người thân, doanh nghiệp từ đó đón nhận sự tăng trưởng theo cấp số nhân.
Cuối ngày hôm đó, tôi chia sẻ trường hợp này trên mạng, có người bình luận rằng: sở hữu tài sản trị giá hàng triệu đô la, duy trì tốc độ tăng trưởng 93% mỗi tháng, và một tỷ phú thực thụ hoàn toàn là hai chuyện khác nhau.
Tôi tin rằng rất nhiều người đều có suy nghĩ tương tự, nhưng quan điểm này không chỉ sai lầm, mà đằng sau nó còn ẩn chứa một logic đáng suy ngẫm.
Tiếp theo, mời mọi người hợp tác làm một việc, hãy lấy điện thoại ra và tính một bộ số liệu. Phần này trông có vẻ cố ý, nhưng rất quan trọng để hiểu bản chất của doanh nghiệp khởi nghiệp, và cũng là phép tính tôi thường làm nhất với tư cách là một nhà đầu tư.
Chúng ta giải thích "hàng triệu đô la" theo tiêu chuẩn bảo thủ nhất, tạm thời coi tài sản ban đầu là 2 triệu đô la. Muốn từ 2 triệu đô la đạt được 1 tỷ đô la, tài sản cần tăng 500 lần. Bây giờ chúng ta tính toán: với tốc độ tăng trưởng hàng tháng là 93%, cần bao lâu để đạt được mức tăng 500 lần.
Phép tính này tương đương với việc giải logarit cơ số 1.93 của 500. Mọi người có thể nhập trực tiếp công thức log(500, 1.93) vào thanh tìm kiếm Google, kết quả tính toán là khoảng 9.45 tháng.
Nghĩa là, bắt đầu từ 2 triệu đô la, chỉ cần duy trì tốc độ tăng trưởng 93% mỗi tháng, chỉ cần chín tháng rưỡi là có thể sở hữu một tỷ đô la. Có thể thấy, quy mô khởi điểm hàng triệu đô la và tài sản tỷ đô la, không hề xa nhau như tưởng tượng, khoảng cách chỉ hơn chín tháng.
Điều này cũng giải thích tại sao khi gặp các doanh nhân khởi nghiệp, câu đầu tiên tôi luôn hỏi là tốc độ tăng trưởng kinh doanh.
Để tránh có người nghi ngờ tốc độ tăng trưởng này quá lý tưởng, chúng ta hãy lấy một con số bảo thủ hơn: tốc độ tăng trưởng hàng tháng 15%. Tốc độ tăng trưởng này rất phổ biến trong ngành khởi nghiệp, tôi đã tiếp xúc với rất nhiều công ty khởi nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng này.
Giả sử doanh thu hàng tháng của một doanh nghiệp tăng trưởng ổn định ở mức 15%, sau 5 năm quy mô doanh thu sẽ là bao nhiêu? Năm năm tổng cộng 60 tháng, công thức tính là 1.15^60, kết quả tính toán xấp xỉ bằng 4384.
Điều này có nghĩa là sau 5 năm, doanh thu của doanh nghiệp sẽ tăng lên 4384 lần so với ban đầu. Nếu doanh thu hàng tháng hiện tại là 10.000 đô la, sau 5 năm doanh thu hàng tháng sẽ đạt khoảng 44 triệu đô la, doanh thu hàng năm thậm chí vượt 526 triệu đô la. Theo tỷ lệ sở hữu cổ phần phổ biến của người sáng lập công ty khởi nghiệp, bản thân họ đương nhiên sẽ trở thành tỷ phú.
Trong thực tế, tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp thường sẽ chậm dần. Một công ty khởi nghiệp có đà phát triển mạnh mẽ, tốc độ tăng trưởng trong năm đầu tiên thành lập thường cao hơn 15%, đến năm thứ tư sẽ thấp hơn mức này, nhưng tổng mức tăng trưởng cuối cùng đạt được không chênh lệch nhiều. Một người nếu bắt đầu sự nghiệp khởi nghiệp ở độ tuổi hơn 20, hoàn toàn có thể trở thành tỷ phú trước tuổi 30. Con đường này rất khó, nhưng khả thi.
Lý do tôi hy vọng mọi người tự tay tính ra những kết quả này, là để hiểu trực quan logic cốt lõi của khởi nghiệp: Tăng trưởng theo cấp số nhân có sức mạnh gần như phép màu, có thể tạo ra những kết quả tưởng chừng không thể. Và đây cũng là lý do một số chính trị gia có thành kiến với điều này - họ không hiểu quy luật toán học của tăng trưởng theo cấp số nhân, khi thấy ai đó tích lũy tài sản khổng lồ một cách nhanh chóng, họ mặc nhiên cho rằng đối phương nhất định đã sử dụng thủ đoạn bất chính.
Bây giờ thông qua tính toán, mọi người đã hiểu: kiếm một tỷ đô la, căn bản không cần đầu cơ trục lợi. Toàn bộ quá trình chỉ phụ thuộc vào hai biến số cốt lõi: tốc độ tăng trưởng, thời gian duy trì tốc độ tăng trưởng. Nếu nói kiếm một tỷ đô la một cách hợp quy thực sự là không thể, vậy vấn đề rốt cuộc nằm ở biến số nào?
Đầu tiên, không dựa vào thao túng vi phạm quy định để đạt được tốc độ tăng trưởng hàng tháng 15%, trong giới khởi nghiệp từ lâu đã là chuyện thường ngày, điều này không còn nghi ngờ gì nữa. Còn tốc độ tăng trưởng có thể duy trì bao lâu, thì phụ thuộc vào quy mô thị trường. Muốn đạt được mức tăng trưởng hàng nghìn lần, nhu cầu thị trường ít nhất cũng phải mở rộng đồng bộ hàng nghìn lần. Nhưng quy mô thị trường là khách quan tồn tại, dựa vào thủ đoạn căn bản không thể mở rộng thị trường một cách nhân tạo.
Nếu mục tiêu của bạn chỉ là tham gia chính trị, trong tương lai trở thành thủ tướng quốc gia, thì xem đến đây là được rồi. Chúng ta đã chứng minh rõ ràng: kiếm một tỷ đô la một cách hợp quy hoàn toàn khả thi, việc này chỉ do hai biến số khách quan quyết định, một trong số đó là chuyện thường ngày của doanh nghiệp khởi nghiệp, biến số còn lại cũng tuyệt đối không phải thao túng vi phạm có thể chi phối.
Nhưng nếu bạn thực sự muốn trở thành tỷ phú, chúng ta không ngại nói chuyện sâu hơn một chút, trọng điểm trước tiên hãy nói về biến số thứ nhất - tốc độ tăng trưởng. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định lâu dài, cốt lõi là tạo ra một sản phẩm có chất lượng tốt, để người dùng tự nguyện giới thiệu cho người xung quanh. Đây cũng là lý do khác tôi luôn ưu tiên quan tâm đến tốc độ tăng trưởng: cao thấp của tốc độ tăng trưởng, phản ánh trực tiếp sản phẩm có thực sự phù hợp với nhu cầu người dùng hay không.
Vậy rốt cuộc, làm thế nào để tạo ra sản phẩm khiến người ta chủ động giới thiệu?
Kinh tế thị trường có hai mặt: một mặt, các sản phẩm có sẵn trên thị trường về cơ bản đã bao phủ nhu cầu đã biết của đại chúng, muốn khai thác nhu cầu mới không phải dễ dàng. Một khi một nhu cầu mới có thể được đáp ứng được phát hiện, một lượng lớn người trong ngành sẽ đổ xô đến. Vì vậy, bạn phải tìm ra nhu cầu tiềm ẩn chưa được người khác nhận biết.
Cách đơn giản nhất để khai thác nhu cầu mới, là xuất phát từ nhu cầu của bản thân.
Ưu thế của doanh nhân trẻ tuổi nằm ở chỗ này, hiện tại bạn chưa có đủ kinh nghiệm để đánh giá chính xác nhu cầu của các nhóm đối tượng khác, nhưng nhu cầu của bản thân bạn có giá trị tham khảo cực kỳ lớn, bởi vì nó thường đại diện cho xu hướng thị trường trong tương lai. Giới trẻ là những người sử dụng đầu tiên của những thứ mới, ngày nay sản phẩm mà bạn và bạn bè theo đuổi, mười năm sau rất có khả năng sẽ thịnh hành trong đại chúng.
Dự đoán nhu cầu của người khác rất dễ xảy ra sai lệch, nhưng nhu cầu thực sự của bản thân là tín hiệu đáng tin cậy. Vì vậy, phương hướng ưu tiên của doanh nhân trẻ, chính là tạo ra sản phẩm mà bản thân và bạn bè xung quanh cần.
Tạo ra sản phẩm tự dùng, không có nghĩa là chỉ có thể làm ứng dụng hướng đến người tiêu dùng thông thường. Nếu bạn và bạn bè là người làm việc trong lĩnh vực sinh học phân tử, có lẽ có thể khai thác hướng đổi mới bị ngành bỏ qua trong lĩnh vực công nghệ DNA; nếu bạn và đồng đội đam mê máy bay không người lái, cũng có thể tập trung sâu vào lĩnh vực này. Ý tưởng ban đầu không cần phải thu hút đại chúng, chỉ cần có thể làm động lòng bạn và những người cùng tầng lớp xung quanh là đủ.
Cũng không cần quá lo lắng về biến số thứ hai - quy mô thị trường. Vì nhu cầu của bạn đại diện cho xu hướng tương lai, thị trường tương ứng đương nhiên sẽ dần lớn mạnh, sau này cũng có thể theo đà mở rộng sang các lĩnh vực liên quan. Bạn chỉ cần tìm một nhu cầu chưa được đáp ứng làm điểm đột phá, lấy đó làm nền tảng để từng bước mở rộng là được.
Làm thế nào để tìm được ý tưởng khởi nghiệp như vậy? Đây là một trong những quy luật phản trực giác nhất trong lĩnh vực khởi nghiệp - cố ý tìm kiếm ý tưởng khởi nghiệp, ngược lại rất khó thu hoạch được ý tưởng chất lượng cao.
Với tâm thái "tìm dự án" để sàng lọc ý tưởng, con người sẽ không tự giác trở nên bảo thủ, chủ động loại bỏ những ý tưởng có vẻ nhỏ lẻ, khác lạ. Nhưng ý tưởng đỉnh cao, vào thời điểm ra đời thường có vẻ bình thường, thậm chí hơi vô lý, đây cũng là lý do chúng mãi không được khai phá.
Không ngại nhớ lại hình dáng ban đầu của Apple, Facebook, Airbnb: lúc đầu ai nghĩ rằng, ai cũng cần một máy tính cá nhân? Ai lại tin rằng, một nền tảng giao tiếp xã hội trực tuyến dành cho sinh viên đại học có thể kiếm lời? Còn có người sẵn sàng trả tiền để ở nhà người lạ, ngủ trên nệm hơi không?
Ngày nay những doanh nghiệp này thành công lừng lẫy, chúng ta rất dễ tô hồng điểm xuất phát của chúng sau sự việc, nhưng tôi nhớ rất rõ, khi Facebook và Airbnb vừa xuất hiện, giới ngoài nhìn chung không lạc quan. Lúc đầu chúng tôi đầu tư vào Airbnb, cũng không phải vì lạc quan với mô hình kinh doanh này, mà đơn thuần là ngưỡng mộ bản thân đội ngũ sáng lập.
Đã không thể cố ý tìm kiếm ý tưởng, vậy cảm hứng nên đến từ đâu? Câu trả lời là: cùng bạn bè bắt tay làm dự án mà bản thân quan tâm. Đại đa số doanh nghiệp khởi nghiệp đỉnh cao đều ra đời từ đây, ban đầu chúng thậm chí không lấy việc thành lập công ty làm mục tiêu, chỉ là một nhóm người cảm thấy việc này thú vị, đáng để thử. Apple, Google, Facebook, đều là như vậy.
Logic này cũng chứng minh quan điểm trước đó: sở thích của giới trẻ dự báo nhu cầu tương lai. Tác phẩm được tạo ra có vẻ tùy hứng, thực ra lại tiềm ẩn cơ hội thị trường.
Rất nhiều lúc, phán đoán của tiềm thức nhạy bén hơn xa so với suy nghĩ lý tính. Chỉ cần bạn xuất phát từ nội tâm cảm thấy một dự án nào đó đáng để làm, cho dù ý tưởng nghe có vẻ hoang đường, cũng rất có khả năng sẽ phát triển thành hướng khởi nghiệp chất lượng. Ý tưởng dù vô lý đến đâu, cũng không bằng Justin.TV mà chúng tôi đầu tư vào năm 2006. Người sáng lập Justin Kan đeo camera trên đầu, phát trực tiếp cuộc sống hàng ngày của mình suốt ngày, chính là dự án có vẻ vô nghĩa này, cuối cùng đã phát triển lớn mạnh, chính là nền tảng phát trực tiếp Twitch mà mọi người quen thuộc ngày nay.
Cốt lõi của việc thành lập doanh nghiệp thành công là hiểu sâu một nhóm người dùng cụ thể, tạo ra chính xác sản phẩm mà họ thực sự muốn. Doanh nhân trẻ có thể dựa vào "con đường tắt tự tạo sản phẩm cho mình", bởi vì bạn hiểu rõ nhất nhu cầu của bản thân. Đây chỉ là một biểu hiện của quy tắc chung: chỉ có thấu hiểu sâu sắc người dùng, mới có thể tạo ra sản phẩm khiến mọi người truyền miệng khen ngợi, từ đó thu hoạch được sự tăng trưởng theo cấp số nhân thúc đẩy doanh nghiệp bay cao.
Con đường làm giàu không chỉ có khởi nghiệp, một số cách thức thực sự sẽ dựa vào việc bóc lột người khác để kiếm lợi. Nhưng thành lập doanh nghiệp khởi nghiệp, là cách phổ biến nhất để tích lũy tài sản khổng lồ trong thời đại ngày nay. Và làm tốt việc này, dựa vào không phải là tính toán và bóc lột, mà là sự đồng cảm: đọc hiểu nhu cầu thực sự của người dùng, suy nghĩ làm thế nào dùng sản phẩm để thực sự cải thiện cuộc sống của họ. Đây cũng là phẩm chất chúng tôi coi trọng nhất khi sàng lọc doanh nhân khởi nghiệp, bồi dưỡng đội ngũ gia nhập.
Cách thức phân phối của cải của một xã hội là chìa khóa để hiểu xã hội đó. Đừng để bị dẫn lối bởi hệ tư tưởng cố hữu, tình tiết phim ảnh hay những ví dụ cũ từ hàng trăm năm trước, nhất định phải đứng vững ở hiện tại, nhìn rõ logic vận hành của cải thực sự. Nếu bạn định tự mình khởi nghiệp, đương nhiên sẽ chủ động nghiên cứu tường tận trong đó. Tôi lo lắng hơn là những người lãnh đạo tương lai, hy vọng mọi người có thể ghi nhớ nội dung chia sẻ hôm nay. Cuối cùng tôi tổng hợp lại một lần nữa những điểm cốt lõi.
Quyết định quy mô của một doanh nghiệp khởi nghiệp, cũng như thể lượng tài sản của người sáng lập, là hai yếu tố cốt lõi: tốc độ tăng trưởng và thời gian duy trì tốc độ tăng trưởng. Muốn có tốc độ tăng trưởng cao, phải tạo ra sản phẩm chất lượng đủ để người dùng chủ động chia sẻ; muốn duy trì tăng trưởng lâu dài, phải tiếp cận thị trường có quy mô đủ lớn.
Trong thị trường rộng lớn thực hiện tăng trưởng theo cấp số nhân, giá trị doanh nghiệp sẽ lên như nước thủy triều, người sáng lập nắm giữ cổ phần đương nhiên sẽ thu hoạch được của cải. Toàn bộ quá trình không cần bất kỳ thao tác vi phạm nào, chỉ cần liên tục dốc lòng phục vụ người dùng, tăng trưởng của cải sẽ thuận theo tự nhiên.
