Rạng sáng hôm kia, đội ngũ Interop Labs (nhà phát triển ban đầu của Axelar Network) thông báo đã được Circle mua lại, nhằm đẩy nhanh sự phát triển của cơ sở hạ tầng đa chuỗi Arc và CCTP.
Theo lẽ thường, việc được mua lại là một tin tốt. Tuy nhiên, phần giải thích chi tiết hơn của đội ngũ Interop Labs trong cùng một dòng tweet đã gây ra làn sóng tranh cãi dữ dội. Họ cho biết, mạng Axelar, quỹ và token AXL sẽ tiếp tục hoạt động độc lập, và công việc phát triển sẽ được CommonPrefix tiếp quản.
Nói cách khác, trọng tâm của thương vụ này nằm ở việc "đội ngũ sáp nhập vào Circle" để thúc đẩy ứng dụng của USDC trong lĩnh vực tính toán bảo mật và thanh toán tuân thủ, chứ không phải là một cuộc mua lại toàn bộ mạng Axelar hay hệ thống token của nó. Đội ngũ và công nghệ, Circle mua. Dự án cũ, Circle không quan tâm.
Sau khi tin mua lại được công bố, giá của Axelar token $AXL ban đầu tăng nhẹ rồi bắt đầu giảm, và hiện đã mất khoảng 15%.
Thỏa thuận này nhanh chóng châm ngòi cho một cuộc thảo luận sôi nổi trong cộng đồng về "token so với cổ phần (equity)". Nhiều nhà đầu tư nghi ngờ rằng Circle, thông qua việc mua lại đội ngũ và tài sản trí tuệ, đã thu được tài sản cốt lõi một cách thực chất, nhưng lại bỏ qua quyền lợi của những người nắm giữ token AXL.
Trong một năm qua, những trường hợp tương tự "lấy đội ngũ, lấy công nghệ, không lấy token" đã xảy ra nhiều lần trong không gian tiền điện tử, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Vào tháng 7, Quỹ của mạng Layer 2 Ink thuộc Kraken đã mua lại sàn giao dịch phi tập trung Vertex Protocol dựa trên Arbitrum, tiếp nhận đội ngũ kỹ sư và kiến trúc công nghệ giao dịch của nó, bao gồm sổ lệnh đồng bộ, động cơ hợp đồng vĩnh viễn và mã thị trường tiền tệ. Sau khi mua lại, Vertex đã đóng cửa dịch vụ của mình trên 9 chuỗi EVM, đồng thời token $VRTX bị hủy bỏ. Tin tức được công bố, $VRTX ngay trong ngày đã giảm hơn 75%, sau đó dần "về zero" (hiện tại vốn hóa thị trường chỉ còn 73 nghìn USD).
Tuy nhiên, những người nắm giữ $VRTX ít nhất còn có một chút an ủi, vì khi Ink TGE, họ sẽ nhận được 1% airdrop (snapshot đã kết thúc). Tiếp theo, còn có những trường hợp tồi tệ hơn, hủy bỏ trực tiếp và không đưa ra bất kỳ khoản bồi thường nào.
Vào tháng 10, pump.fun thông báo mua lại trình giao dịch Padre. Và tại thời điểm thông báo mua lại Padre, pump.fun đồng thời cũng thông báo token Padre sẽ không còn được sử dụng trên nền tảng này nữa, và trực tiếp tuyên bố rằng không có kế hoạch tương lai nào cho token này. Do tuyên bố hủy bỏ token nằm trong phản hồi cuối cùng của chuỗi thảo luận, token đã tăng gấp đôi trong chốc lát rồi giảm mạnh, hiện tại $PADRE chỉ còn vốn hóa thị trường 100 nghìn USD.
Vào tháng 11, Coinbase thông báo mua lại trình giao dịch Solana Vector.fun do Tensor Labs xây dựng. Coinbase tích hợp công nghệ của Vector vào cơ sở hạ tầng DEX của mình, nhưng không liên quan đến chính thị trường NFT Tensor hoặc quyền token của $TNSR, đội ngũ Tensor Labs một phần chuyển hướng sang Coinbase hoặc các dự án khác.
Xu hướng của $TNSR là tương đối ổn định trong số các ví dụ, thuộc dạng tăng cao rồi giảm, hiện tại giá có thể coi là đã trở về mức của một token thị trường NFT, và vẫn cao hơn mức thấp trước khi có tin mua lại.
Trong Web2, việc các công ty nhỏ được các tập đoàn lớn mua lại theo cách "lấy đội ngũ, lấy tài sản trí tuệ công nghệ, nhưng không lấy cổ phần" là hợp pháp, tình huống này được gọi là "acquihire". Đặc biệt trong ngành công nghệ, "acquihire" cho phép các tập đoàn lớn nhanh chóng tích hợp các đội ngũ và công nghệ xuất sắc thông qua cách này, tránh quá trình tuyển dụng từ con số không hoặc phát triển nội bộ kéo dài, từ đó tăng tốc phát triển sản phẩm, tiến vào thị trường mới hoặc nâng cao năng lực cạnh tranh. Mặc dù bất lợi cho các cổ đông nhỏ, nhưng nó kích thích tăng trưởng kinh tế tổng thể và đổi mới công nghệ.
Tuy nhiên, "acquihire" cũng phải đáp ứng nguyên tắc "hành động vì lợi ích tốt nhất của công ty". Lý do khiến những ví dụ trong không gian tiền điện tử khiến cộng đồng tức giận như vậy chính là vì những "cổ đông nhỏ" là người nắm giữ token hoàn toàn không đồng ý rằng các bên dự án trong ngành đã "hành động vì lợi ích tốt nhất của công ty", vì sự phát triển tốt hơn của dự án mà được mua lại. Các bên dự án thường mơ ước lên sàn chứng khoán Mỹ khi bản thân dự án có thể kiếm được nhiều tiền, và lại phát hành token kiếm tiền khi mọi thứ vừa mới bắt đầu hoặc đang trên đà suy tàn (ví dụ điển hình nhất là OpenSea). Khi các bên dự án này kiếm được tiền từ token, họ lập tức tìm chỗ ở mới cho mình, dự án cũ chỉ còn lại trong lý lịch của họ.
Vậy thì, các nhà đầu tư nhỏ lẻ trong không gian tiền điện tử chỉ có thể luôn ngậm đắng nuốt cay? Cũng chính vào hôm kia, cựu Giám đốc Kỹ thuật của Aave Labs, Ernesto, đã đưa ra một đề xuất quản trị có tên "$AAVE Alignment Phase 1: Ownership", bắn phát súng đầu tiên bảo vệ quyền lợi token trong không gian tiền điện tử.
Đề xuất này chủ trương rằng Aave DAO và người nắm giữ token Aave phải nắm rõ các quyền lợi cốt lõi như IP của giao thức, thương hiệu, cổ phần và thu nhập. Nhà cung cấp dịch vụ Aave, đại diện là Marc Zeller và những người khác, đã công khai ủng hộ đề xuất này, gọi đó là "một trong những đề xuất có ảnh hưởng nhất trong lịch sử quản trị Aave".
Ernesto đề cập trong đề xuất, "Do một số sự việc đã xảy ra trong quá khứ, một số bài đăng và bình luận trước đây có ác cảm mạnh mẽ với Aave Labs, nhưng đề xuất này cố gắng giữ thái độ trung lập. Đề xuất này không ngụ ý rằng Aave Labs không nên là người đóng góp cho DAO, hoặc thiếu tính hợp pháp hay năng lực đóng góp, nhưng quyết định nên được đưa ra bởi Aave DAO."
Theo cách hiểu của KOL crypto @cmdefi, nguyên nhân của xung đột lần này là do Aave Labs đã thay thế ParaSwap được tích hợp ở front-end bằng CoW Swap, sau đó phí phát sinh chảy vào địa chỉ private của Aave Labs. Tương ứng, những người ủng hộ Aave DAO cho rằng đây là một sự cướp bóc, bởi vì sự tồn tại của token quản trị AAVE, mọi lợi ích nên ưu tiên chảy về cho người nắm giữ AAVE, hoặc để lại trong kho bạc do DAO bỏ phiếu quyết định. Ngoài ra, trước đây, thu nhập từ ParaSwap sẽ liên tục chảy vào DAO, việc tích hợp CoW Swap mới đã thay đổi tình trạng này, càng khiến DAO cho rằng đây là một cuộc cướp bóc.
Điều này thể hiện rất trực tiếp một mâu thuẫn tương tự như "Đại hội cổ đông và Ban lãnh đạo", và cũng một lần nữa làm nổi bật vị trí khó xử của quyền token trong ngành công nghiệp crypto. Trong giai đoạn đầu của ngành, nhiều dự án đã quảng cáo về "khả năng thu giữ giá trị" của token (như nhận phần thưởng thông qua staking hoặc đơn giản là chia sẻ trực tiếp lợi nhuận). Nhưng từ năm 2020, các hành động thực thi của SEC (như kiện Ripple, Telegram) đã buộc ngành chuyển hướng sang "token tiện ích" hoặc "token quản trị", những token này nhấn mạnh quyền sử dụng hơn là quyền lợi kinh tế. Kết quả là, những người nắm giữ token thường không thể trực tiếp chia sẻ lợi nhuận của dự án - thu nhập của dự án có thể chảy về cổ phần do đội ngũ hoặc VC nắm giữ, trong khi những người nắm giữ token lại giống như những cổ đông nhỏ làm việc bằng tình yêu không công.
Như vài ví dụ trong bài viết trên đây, các bên dự án thường bán đội ngũ, tài nguyên công nghệ hoặc cổ phần cho VC hoặc các tập đoàn lớn, đồng thời lại bán token cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ, cuối cùng kết quả là những người nắm giữ tài nguyên và cổ phần được hưởng lợi trước, còn những người nắm giữ token thì bị gạt ra ngoài lề hoặc thậm chí không nhận được gì. Bởi vì, token không có quyền lợi của nhà đầu tư theo nghĩa pháp lý.
Để né tránh việc "token không thể là chứng khoán" theo quy định, token ngày càng được thiết kế trở nên "vô dụng". Vì né tránh được quy định, các nhà đầu tư nhỏ lẻ lại rơi vào tình thế cực kỳ bị động, thiếu sự bảo vệ. Các trường hợp xảy ra trong năm nay, theo một nghĩa nào đó, đã nhắc nhở chúng ta rằng vấn đề "thất bại trong việc kể chuyện (narrative失灵)" hiện nay trong không gian tiền điện tử, có thể không phải là mọi người thực sự không còn tin vào câu chuyện nữa - câu chuyện vẫn rất hay, lợi nhuận vẫn khá, nhưng khi chúng ta mua token, điều chúng ta có thể mong đợi rốt cuộc là gì?
