Tác giả: Long Dạ, Wall Street Insider
Một thanh niên 24 tuổi, chỉ với một bài luận dài dự đoán AI thay đổi thế giới, đã huy động được 45 tỷ USD tại Phố Wall, kiếm lời 439% trong nửa đầu năm nay. Tuy nhiên, trong tháng vừa qua khi các cổ phiếu AI lao dốc, anh ta đã xóa sạch toàn bộ huyền thoại tích lũy trong hai năm chỉ trong một hơi thở.
Ngày 30 tháng 7, một tin đồn lan truyền trên Phố Wall:
Một quỹ phòng hộ chỉ có 8 nhân viên, trong vòng 36 giờ qua, đã bán toàn bộ danh mục nắm giữ trên thị trường công khai – khoảng 16 tỷ USD cổ phiếu – thông qua một giao dịch trọn gói cho đối thủ.
Người mua là Citadel, một trong những quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới, do Ken Griffin sáng lập, quản lý tài sản 71 tỷ USD.
Quỹ buộc phải cắt lỗ này có tên Situational Awareness (viết tắt SA), người sáng lập là Leopold Aschenbrenner.
Đáng chú ý, vị hôn thê của Aschenbrenner, Avital Balwit, chính là Chánh văn phòng của Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei. Đợt sụp đổ AI và việc anh ta cắt lỗ thanh lý danh mục lại xảy ra ngay trước thềm đám cưới của họ.
Vậy mà chỉ vài tuần trước, anh ta vẫn là cái tên được săn đón nhất trên Phố Wall và Thung lũng Silicon.
'Nhà tiên tri AI' được Thung lũng Silicon săn đón
Leopold Aschenbrenner, người Đức, 24 tuổi.
15 tuổi vào Đại học Columbia, 19 tuổi tốt nghiệp thủ khoa. Sau khi tốt nghiệp, anh gia nhập nhóm "Superalignment" của OpenAI, chuyên nghiên cứu cách làm cho siêu trí tuệ phù hợp với giá trị con người. Năm 2024, OpenAI sa thải anh với lý do "tiết lộ thông tin nội bộ không đúng cách". Anh phủ nhận, cho rằng mình chỉ gửi một tài liệu kế hoạch cơ bản không liên quan đến bí mật để xin ý kiến các nhà nghiên cứu bên ngoài, nguyên nhân thực sự là do anh viết một bản ghi nhớ nội bộ chỉ trích các biện pháp an toàn của OpenAI.
Sau khi bị sa thải, anh đã làm một việc mà nhiều người không ngờ tới – viết một bài luận dài 165 trang, tiêu đề chính là "Situational Awareness" (Nhận thức Tình huống).
Luận điểm cốt lõi của bài viết là: Tốc độ phát triển AI vượt xa tưởng tượng bên ngoài, đến năm 2027, AI sẽ có khả năng tự chủ nghiên cứu AI, con người sẽ đối mặt với siêu trí tuệ thực sự. Và tất cả điều này đòi hỏi sự bùng nổ mở rộng của chip, bộ nhớ, trung tâm dữ liệu, cơ sở hạ tầng điện lực.
Bài viết này gây chấn động Thung lũng Silicon. Có người gọi nó là "bài viết quan trọng nhất trong thập kỷ qua". Người dẫn chương trình podcast Tim Ferriss gọi anh là "Nostradamus của giới AI" (tương tự như nhà tiên tri).
Năm 2024, anh cầm khoảng 225 triệu USD vốn hạt giống, thành lập quỹ cùng tên SA. Nhà đầu tư bao gồm các đồng sáng lập Stripe Patrick và John Collison, cựu CEO GitHub Nat Friedman, và các tổ chức như Jane Street.
Không có kinh nghiệm chuyên môn nào, anh trực tiếp xuống sàn quản lý hàng chục tỷ USD. Quy mô quỹ từ đó bành trướng nhanh chóng, đầu tháng 7/2026, đạt đỉnh gần 45 tỷ USD.
Toàn bộ quỹ chỉ có 8 nhân viên, trong đó có 4 chuyên gia đầu tư.
'Thần cổ phiếu AI' đòn bẩy 4 lần all-in AI, nửa năm lãi lớn 439%
Logic đầu tư của SA rất trực tiếp: vì AI cần nhiều năng lực tính toán và cơ sở hạ tầng, nên đặt cược nặng vào các công ty cung cấp năng lực tính toán và cơ sở hạ tầng.
Hướng mua: SK Hynix (Hàn Quốc, bán dẫn/bộ nhớ), Nebius (nền tảng đám mây AI), SanDisk (chip lưu trữ), Micron (chip bộ nhớ), CoreWeave (điện toán đám mây AI), Bloom Energy (năng lượng).
Hướng bán khống: bán khống các công ty phần mềm truyền thống như Adobe – logic là AI sẽ lật đổ chúng.
Đồng thời, quỹ sử dụng đòn bẩy bằng cách vay tiền ngân hàng để khuếch đại lợi nhuận, hệ số đòn bẩy khoảng 4 lần.
Cấu trúc này có một đặc điểm: ngân hàng nắm giữ cổ phiếu thực, SA thông qua "hoán đổi tổng lợi nhuận" (TRS) tổng hợp để có được mức độ tiếp xúc kinh tế và đòn bẩy. Lợi ích là lợi nhuận tăng gấp bội, nhược điểm là một khi giá cổ phiếu giảm, ngân hàng sẽ yêu cầu bổ sung ký quỹ (call margin).
Từ năm 2025 đến nửa đầu năm 2026, chiến thuật này có hiệu quả đáng kinh ngạc.
Tính đến cuối tháng 6/2026, tỷ suất lợi nhuận ròng của SA đạt 439%. Theo báo cáo, quỹ này đã tích lũy lợi nhuận hơn 2000% kể từ khi thành lập. Quy mô quỹ bắt đầu từ dưới 1 tỷ USD, đã bành trướng lên mức cao nhất khoảng 45 tỷ USD vào đầu tháng 7.
Một số nhà đầu tư ban đầu năm nay có tỷ suất lợi nhuận lên tới 200%.
Trong vòng một tháng, bị đánh từ hai phía
Tuy nhiên, thời kỳ tốt đẹp không kéo dài. Tháng 7, cổ phiếu AI bắt đầu giảm.
Thị trường bắt đầu nghi ngờ: liệu định giá cao của cơ sở hạ tầng AI có thể duy trì không? Một lượng lớn vốn rút khỏi cổ phiếu phần cứng AI.
Vị thế mua của SA chịu ảnh hưởng đầu tiên:
-
Nebius từ mức cao tháng 6 giảm khoảng 48%, vốn hóa thị trường bốc hơi khoảng 35 tỷ USD
-
SanDisk trong hơn một tháng giảm hơn 56%
-
CoreWeave, Micron, SK Hynix trong tháng này đều giảm hơn 35%
Đồng thời, các cổ phiếu phần mềm mà SA bán khống (như Adobe) lại tăng ngược chiều, vị thế bán khống cũng đang thua lỗ.
Cả hai chân mua và bán đều thua lỗ, đòn bẩy 4 lần khuếch đại tổn thất. Các ngân hàng bắt đầu gửi thông báo call margin.
Đây chính là điều Phố Wall gọi là "bổ sung ký quỹ": bạn mượn tiền mua cổ phiếu, cổ phiếu giảm, ngân hàng yêu cầu bạn nộp thêm tiền ký quỹ, nếu không sẽ cưỡng chế thanh lý. Điều này có cùng logic với việc nổ tài khoản ký quỹ trên thị trường A.
Các nhà môi giới chính của SA bao gồm Bank of America, Goldman Sachs, JPMorgan Chase, cả ba cùng can thiệp, hỗ trợ quỹ ứng phó với call margin hoặc giảm vị thế một cách có trật tự.
Điều thú vị là, ngày 24/7, Aschenbrenner vẫn viết trong thư gửi nhà đầu tư: "Đôi khi chúng tôi đặc biệt chỉ ra rằng, bây giờ là thời điểm tốt để tăng vị thế – nếu bạn vẫn đang chờ đợi." Cuối thư, anh mời các nhà đầu tư bổ sung vốn vào ngày 1/8.
36 giờ, một đêm đấu thầu
Khủng hoảng diễn biến nhanh chóng trong 36 giờ.
Đêm ngày 29/7, SA đã gửi yêu cầu trợ giúp khẩn cấp đến nhiều người mua tiềm năng, tìm cách bán hơn 10 tỷ USD cổ phiếu để ổn định tình hình. Thông tin này được Financial Times, Bloomberg và các phương tiện truyền thông khác đưa tin rộng rãi.
Các nhà thầu bao gồm: Millennium Management (quỹ phòng hộ đa chiến lược hàng đầu thế giới), Jane Street (một trong những nhà đầu tư của SA).
Millennium đưa ra giá, nhưng cho rằng lô vị thế này quá rủi ro, không muốn ra giá cao.
Cuối cùng, Citadel chiến thắng.
Sáng ngày 30/7, giao dịch hoàn tất. Citadel với mức chiết khấu lớn đã tiếp quản toàn bộ danh mục cổ phiếu công khai của SA – bao gồm cả vị thế mua và bán – với giá trị khoảng 16 tỷ USD. Đây là một trong những giao dịch cổ phiếu khẩn cấp lớn nhất trong lịch sử Phố Wall.
Sau khi tin tức hoàn tất giao dịch được lan truyền, chỉ số Nasdaq 100 trong ngày hôm đó tăng mạnh hơn 3% – thị trường thở phào nhẹ nhõm: SA không cần phải bán tháo ồ ạt ra thị trường nữa.
Citadel không phải lần đầu làm việc này. Trong lịch sử, họ đã từng tiếp quản tài sản của các công ty như Enron với giá thấp trong khủng hoảng. Dùng lời Ken Griffin nói, một trong những lý do Citadel có thể thành công liên tục là: "Kinh nghiệm. Là trí tuệ đổi lại bằng sự thua lỗ và đau đớn. Đội ngũ lãnh đạo của tôi, chúng tôi cùng nhau trải qua rất nhiều thời khắc khó khăn nhất của thị trường, học được rất nhiều bài học đau đớn. Nhưng điều đó khiến chúng tôi trở thành nhà đầu tư hiệu quả hơn trong thời kỳ biến động và khủng hoảng."
Citadel thành lập năm 1990. SA thành lập năm 2024.
Còn lại gì
Sau khi giao dịch hoàn tất, quy mô quản lý của SA từ mức đỉnh 45 tỷ USD giảm mạnh xuống còn khoảng 10 tỷ USD, giảm hơn một nửa.
Nhưng Aschenbrenner không bị xóa sổ hoàn toàn.
SA giữ lại toàn bộ vị thế đầu tư tư nhân, khoảng 10 tỷ USD, trong đó phần quan trọng nhất là cổ phần của Anthropic, định giá khoảng 5 tỷ USD. SA sẽ tiếp tục hoạt động dưới dạng một tổ chức đầu tư tư nhân.
Lô tài sản tư nhân này có thể chốt lời hay không, phụ thuộc vào định giá của Anthropic và các công ty khác khi họ lên sàn trong tương lai.
Đây là một vấn đề chưa được giải quyết.
Nhân tiện: Vị hôn thê của Aschenbrenner, Avital Balwit, là Chánh văn phòng của Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei. SA trước đây đã từng bị đồn là sẽ bán cổ phần Anthropic, nhưng người phát ngôn SA đã phủ nhận thông tin này.
Anh ta đã sai ở đâu
Vấn đề đáng suy nghĩ nhất trong sự việc này là: Liệu nhận định của Aschenbrenner về AI có sai không?
Chưa chắc.
Logic nhu cầu dài hạn của cơ sở hạ tầng AI, hiện vẫn được rất nhiều tổ chức công nhận.
Vấn đề nằm ở cấu trúc vị thế.
Trên X, có người đã trích dẫn mô tả của Ken Griffin trước đây về nguyên nhân thất bại của các quỹ quản lý: "Danh mục đầu tư của bạn tập trung cao độ, nắm giữ khổng lồ, nhưng lại không thể giải thích rõ ràng lợi thế cạnh tranh của bạn ở những vị thế này là gì."
Vấn đề của SA chính là như vậy: đặt cược nặng vào một chủ đề duy nhất (cơ sở hạ tầng AI), đồng thời sử dụng đòn bẩy 4 lần, cả hai chân mua và bán đều đặt cược vào hai mặt của cùng một câu chuyện. Một khi hướng gió thị trường thay đổi, không có bất kỳ đệm đỡ nào.
Cấu trúc này khi tăng có thể tạo ra lợi nhuận 439%, nhưng khi giảm cũng có thể đánh bật toàn bộ vị thế công khai chỉ trong vài tuần.
Như có người tổng kết: "Nhận định về AI của anh ta không sai. Anh ta sai ở cách xây dựng vị thế."
Mặt khác của huyền thoại
Câu chuyện của Aschenbrenner, là một trong những mẫu hình cực đoan nhất của đợt tăng giá AI này.
Một bài viết, một câu chuyện, tám người, 45 tỷ USD, lợi nhuận 439% – rồi trong vòng một tháng, bị những cuộc gọi call margin đánh gục.
Đây không phải là kết thúc của AI, cũng không phải kết thúc của Aschenbrenner.
Nhưng nó nói rõ một điều: Nhìn đúng hướng, không có nghĩa là bạn có thể sống sót đến ngày hướng đó trở thành hiện thực.
