Tác giả: Hồ Thao
Trong chu kỳ luân hồi của thị trường tiền mã hóa, Solana từng quay trở lại đỉnh cao với tuyên bố "kẻ giết Ethereum" và hiệu suất tối đa. Tuy nhiên, bước vào năm 2026, cỗ máy "máy tính hiệu năng cao" từng chạy hết công suất này đang phải đối mặt với áp lực giảm tốc chưa từng có, trước tiên thể hiện ở mặt giá cả.
Trong một năm gần đây, mức giảm lớn nhất của giá SOL từ đỉnh đã lên tới 73.5%, là mức giảm lớn nhất trong số các loại tiền mã hóa chủ đạo. Còn trong đợt điều chỉnh thị trường gần đây, đà tăng của SOL cũng rất yếu ớt, rõ ràng kém hơn so với BTC, ETH và các loại tiền mã hóa chủ đạo khác.
Ngoài ra, tầm nhìn cốt lõi "thị trường vốn internet" của Solana cũng bị đòn chí mạng giữa những khó khăn nội bộ và bên ngoài, điều này buộc đội ngũ cấp cao của Quỹ Solana gần đây liên tục lên tiếng, tạo thế chủ động trên mặt trận dư luận cho hệ sinh thái của họ.
Tuyên Bố Cốt Lõi Của Solana Gặp Trở Ngại
Trong vài năm qua, Solana luôn cố gắng kể một câu chuyện lớn lao hơn rất nhiều so với "mạng lưới công cộng hiệu năng cao".
Theo định nghĩa của Quỹ Solana, kết cục của Solana đã chuyển thành "Thị trường Vốn Internet" – một mạng lưới giao dịch toàn cầu đưa cổ phiếu, hàng hóa, hợp đồng tương lai, hợp đồng vĩnh viễn và thậm chí tất cả tài sản thế giới thực lên blockchain.
Ngày nay, khi mở trang chủ chính thức của Solana, khẩu hiệu nổi bật nhất ngay lập tức đập vào mắt vẫn là: "Thị trường vốn cho mọi loại tài sản trên Trái đất."
Nó có nghĩa là Solana không chỉ thách thức Ethereum, mà còn cố gắng thay thế các sàn giao dịch truyền thống, công ty môi giới và hệ thống thanh toán bù trừ, trở thành phiên bản Nasdaq trên chuỗi. Tốc độ cao, phí giao dịch thấp, thông lượng lớn cùng trải nghiệm người dùng tương đối trưởng thành, cùng với sự ủng hộ nhiệt tình của vốn từ Phố Wall, đã khiến Solana từng được coi là mạng lưới công cộng tiệm cận nhất với mục tiêu này.
Nhưng vấn đề là, khi "thị trường vốn internet" thực sự bắt đầu hình thành, thị trường nhận ra rằng, vị trí trung tâm chưa chắc đã thuộc về Solana.
Sự Tác Động Ngoài Dự Kiến Của Hyperliquid
Một trong những thay đổi cấu trúc lớn nhất của ngành công nghiệp mã hóa trong năm qua, là thị trường hợp đồng vĩnh viễn bắt đầu rời khỏi các sàn giao dịch tập trung (CEX) truyền thống, di chuyển lên chuỗi.
Và đối tượng hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng này, không phải là Solana, cũng không phải Ethereum, Sui hay các mạng lưới khác, mà là Hyperliquid.
Ban đầu, Hyperliquid chỉ là một nền tảng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn trên chuỗi, nhưng với sự tiến triển của chiến lược Layer1, nó đã dần phát triển thành một mạng lưới hạ tầng tài chính hoàn chỉnh. So với tầm nhìn "thị trường vốn" rộng lớn và trừu tượng của Solana, Hyperliquid chọn một con đường tập trung hơn, thiên về giao dịch hơn.
Trong thời gian dài, mặc dù hệ sinh thái Solana có nhiều dự án DeFi, nhưng thanh khoản cốt lõi của nó luôn nghiêng về giao dịch giao ngay, Meme Coin và đầu cơ trên chuỗi. Hạ tầng cơ sở thực sự có thể đáp ứng độ sâu giao dịch cấp tổ chức, quản lý rủi ro và nhu cầu giao dịch tần suất cao, xét cho cùng vẫn chưa trưởng thành.
Quan trọng hơn, Hyperliquid dần chứng minh một điều mà trước đây nhiều người bỏ qua: "Thị trường vốn internet" chưa chắc cần một hệ sinh thái đa năng.
Đối với giao dịch tài chính tần suất cao, tầm quan trọng của hiệu năng, khớp lệnh, thanh khoản và trải nghiệm giao dịch, vượt xa "mức độ phong phú của ứng dụng trên chuỗi". Điều này có nghĩa là, một Layer1 chuyên biệt được thiết kế cho giao dịch tài chính, có thể phù hợp hơn để trở thành trung tâm của thị trường vốn trên chuỗi so với một mạng lưới công cộng đa năng như Solana.
Đây cũng là lý do tại sao ngày càng nhiều vốn, nhà giao dịch và sự chú ý bắt đầu tập trung vào Hyperliquid.
Sau Sự Kiện Drift, Solana Buộc Phải Điều Chỉnh Chiến Lược Thị Trường Hợp Đồng Vĩnh Viễn
Nếu như Hyperliquid từ bên ngoài gây áp lực lên không gian chiến lược "thị trường vốn" của Solana, thì sự kiện tấn công vào Drift Protocol là một vết rách lớn từ bên trong.
Đầu tháng 4 năm nay, giao thức DeFi trên Solana, Drift, bị tấn công quản trị và oracle, gây thiệt hại hơn 200 triệu USD.
Là một trong những giao thức hợp đồng vĩnh viễn quan trọng nhất trên Solana, Drift luôn đóng vai trò thanh khoản cốt lõi cho DeFi của Solana. Sau khi hacker tấn công, chức năng của giao thức bị tê liệt trực tiếp, một lượng lớn tài sản, Vault và các giao thức liên quan trong hệ sinh thái Solana bị ảnh hưởng, niềm tin thị trường nhanh chóng xấu đi.
Hợp đồng vĩnh viễn là mảnh đất tranh giành trong lĩnh vực DeFi. Trước khoảng trống thị trường do Drift để lại và lỗ hổng chiến lược của Solana trong lĩnh vực phái sinh trên chuỗi, Solana chính thức buộc phải ủng hộ sản phẩm thay thế mới, nhằm giành lấy người dùng và thị phần tại mặt trận tiên phong của chiến lược "thị trường vốn internet".
Lúc này, trước mặt đội ngũ chính thức Solana có một loạt lựa chọn như Pacifica, Phoenix, Jupiter, GMTrade, Bullet, Blink. Tuy nhiên, nhà sáng lập Solana, Anatoly Yakovenko, lại kiên định chọn Phoenix.
Trong năm ngày qua, Toly đã đăng ít nhất hai mươi bài đăng hoặc retweet liên quan đến Phoenix, hoặc để chuyển tiếp trải nghiệm thử nghiệm Phoenix của những người khác trong ngành, hoặc trực tiếp đề xuất sử dụng Phoenix, hoặc bàn luận về quan điểm đối với Phoenix.
Với sự "ưu ái" như vậy, Toly cũng nhiều lần giải thích rằng, Pacifica không thực thi giao dịch trên chuỗi Solana, khả năng tương thích của nó với Solana cũng tốt như Hyperliquid, còn Jup đã phát triển trưởng thành, ông ấy tập trung hơn vào các đội ngũ ở giai đoạn sơ khai từ 0 đến 1. Đồng thời, Phoenix là phi tập trung và có thể kết hợp nguyên tử với tất cả các ứng dụng khác trên Solana.
Dưới sự dẫn dắt của Toly, độ hot của Phoenix liên tục nhiều ngày nằm trong top 3 Bảng Xếp Hạng Dự Án Hot của RootData, và đạt đỉnh cao lịch sử chỉ số độ hot của nó.
Tuy nhiên, ở mặt khối lượng giao dịch, Phoenix vẫn còn cách xa các nền tảng hợp đồng vĩnh viễn lâu đời khác. Theo dữ liệu từ DeFillama, khối lượng giao dịch hàng ngày của Phoenix trước đây trong thời gian dài dưới 4 triệu USD, gần đây nhờ độ hot của thị trường lần đầu vượt 80 triệu USD, nhưng vẫn xếp ngoài top 20 trong tất cả các nền tảng hợp đồng vĩnh viễn, cách biệt với các nền tảng top 5 (thấp nhất 1.6 tỷ USD) vẫn trên 20 lần.
Cuộc Tấn Công Dư Luận Và Rạn Nứt Nội Bộ Của Solana
Trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của Hyperliquid và vết thương của chính hệ sinh thái mình, những người ủng hộ Solana đã chọn một con đường dường như "lấy mâu chọi mâu" – sử dụng vũ khí phi tập trung hóa, phát động cuộc tấn công dư luận vào Hyperliquid.
Thành viên Quỹ Solana @harkl_ đã đăng tweet nói rằng, khẩu hiệu quảng cáo của Hyperliquid là sàn giao dịch phi tập trung, nhưng thực tế là 24 nút xác thực, mã nút đóng, một cầu nối đơn lẻ mang hàng chục tỷ USD, cùng với hồ sơ về việc thanh toán bắt buộc khi thị trường biến động.
"Bạn có thể tham gia bất kỳ phần nào của ngăn xếp giao thức bằng tài nguyên của mình mà không cần sự chấp thuận của bên thứ ba đáng tin cậy không? Nếu không thể, thì nó không phải là không cần cấp phép. Dù bạn làm gì, bạn cũng không thể chạy bộ sắp xếp của Hyperliquid." Toly nói thêm.
Bài luận này đã gây ra cuộc thảo luận sôi nổi trong cộng đồng mã hóa. Những người ủng hộ cho rằng Toly đã chỉ đúng vào điểm yếu cốt lõi của Hyperliquid – nếu số lượng nút xác thực dưới 30, mã nút không công khai, cầu nối cực kỳ tập trung, thì cái gọi là "thị trường vốn trên chuỗi" có khác gì về bản chất so với mô hình lưu ký của CEX?
Những người phản đối chỉ ra rằng, số lượng trình xác thực của chính Solana đã giảm mạnh từ 2560 xuống còn khoảng 756, hệ số Nakamoto từ 31 giảm xuống 20, 20 trình xác thực hàng đầu kiểm soát hơn một phần ba tỷ lệ stake – trong bối cảnh này nói về "phi tập trung hóa", có phần giống như "năm mươi bước cười trăm bước".
Vấn đề hóc búa hơn đến từ nội bộ hệ sinh thái Solana. Sự "ưu ái" thống nhất của nhiều lãnh đạo cấp cao Quỹ Solana đã gây bất mãn cho nhiều nhà phát triển giao thức khác.
"Họ sẽ quảng bá những gì họ cho là có lợi nhất cho họ, chỉ vì một đội ngũ đáp ứng một tiêu chuẩn nào đó mà đẩy người khác ra ngoài, là đang biến bạn thành kẻ thù." kdotcrypto, đồng sáng lập Bulk, nói.
Nhận xét của Constance, nhà sáng lập Pacifica, thì càng điềm tĩnh hơn nhưng cũng sắc bén hơn: "Chúng tôi chọn Solana vào năm 2025, không nhận bất kỳ tài trợ nào từ Quỹ, cũng không huy động vốn từ nhà đầu tư, chỉ muốn làm sản phẩm tốt trước, để thị trường quyết định." Câu nói "để thị trường quyết định" ẩn chứa sau đó là sự phản đối ngầm đối với vai trò "vừa làm trọng tài vừa làm cầu thủ" của Quỹ Solana.
Sự thật tàn khốc nhất của thị trường mã hóa nằm ở chỗ: người dùng không quan tâm đến những tuyên bố lớn lao, họ chỉ quan tâm đến độ sâu, thanh khoản và an toàn. Sự trỗi dậy của Hyperliquid không chỉ là chiến thắng về mặt kỹ thuật, mà còn là một đòn giáng vào tuyên bố "mạng lưới công cộng đa năng" – nó chứng minh rằng, cốt lõi của việc xây dựng thị trường vốn chưa chắc là một hệ sinh thái phức tạp, mà là một động cơ khớp lệnh cực kỳ tối ưu.
Ngày nay, Solana sa lầy vào cuộc so kè các "chỉ số phi tập trung" với đối thủ, trong khi Phoenix mà họ ủng hộ vẫn còn cách biệt 20 lần về khối lượng giao dịch so với các nền tảng phái sinh chủ đạo.
Trong cuộc tranh giành kết cục của "thị trường vốn internet" này, nếu Solana không thể lấy lại được sức thống trị trong lĩnh vực phái sinh vào nửa cuối năm 2026, có lẽ nó vẫn là một sân chơi Meme xuất sắc, nhưng khoảng cách với giấc mơ "mang tải tài sản toàn cầu" đó, sẽ chỉ ngày càng xa.
