Tác giả gốc: Từ Siêu
Nguồn gốc bài viết: Phố Wall Kiến Văn
Theo quan điểm của nhà kinh tế học aka Shan, quyết định chính sách tiền tệ của chủ tịch mới của Fed - Warsh (Kevin Warsh) - đang đẩy nền kinh tế Mỹ đến một ngã tư không có lối thoát. Cho dù chọn con đường nào, một cuộc khủng hoảng kinh tế sánh ngang với cuộc Đại suy thoái năm 1929 dường như đã được định đoạt, khác biệt chỉ nằm ở chỗ cuộc khủng hoảng này sẽ biểu hiện dưới hình thức sụp đổ tài sản hay sự tan rã hoàn toàn của sức mua đồng USD.
Trong hai tháng qua, Warsh đã nhiều lần lên tiếng công khai, cam kết kiềm chế lạm phát xuống dưới 2% và thừa nhận mình "không có cây đũa thần". Tuy nhiên, lời nói không lay chuyển được xu hướng giá cả, thị trường hợp đồng tương lai chỉ có biến động ngắn trong thời gian ông phát biểu rồi nhanh chóng trở lại mức cao. Quan trọng hơn, trong mười năm qua, CPI của Mỹ chỉ có hai lần dưới 2% - lần lượt là 1.8% năm 2019 và 1.2% năm 2020 - mức trung bình mười năm vượt xa 3%, cho thấy chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài đã tích tụ đến mức khó đảo ngược.
Trong bối cảnh này, những lựa chọn mà Warsh phải đối mặt được quy thành hai con đường hoàn toàn đối lập: Một là kiên trì thắt chặt, chọc vỡ bong bóng, kích hoạt "Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu 2.0" (GFC 2.0) tương tự năm 2008 nhưng với cường độ dữ dội hơn; Hai là trước áp lực, quay trở lại chính sách nới lỏng, cuối cùng đánh đổi sự ổn định ngắn hạn bằng sự sụp đổ hệ thống của sức mua đồng USD, tức là "Khủng hoảng Tiền tệ Toàn cầu 1.0" (GCC 1.0). Shan đánh giá, trước áp lực chính trị khổng lồ, khả năng Warsh chọn phương án sau cao hơn rất nhiều so với phương án trước.
Không có vùng đệm: Hai con đường đều dẫn đến một cuộc khủng hoảng
Theo phân tích của nhà kinh tế học aka Shan, giữa GFC 2.0 và GCC 1.0 không tồn tại vùng trung gian, bất kỳ kết quả nào cũng sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế nghiêm trọng.
Nếu Warsh kiên trì lập trường diều hâu - tiếp tục tăng lãi suất, thúc đẩy Thu hẹp Định lượng (QT) và đẩy chính phủ tiến tới cân bằng ngân sách - thì nhiều bong bóng tài sản hiện đã phình to đến mức nguy hiểm sẽ lần lượt vỡ tung. Khác với năm 2008 chỉ có bong bóng bất động sản vỡ, hiện tại đồng thời tồn tại bong bóng AI, bong bóng bất động sản và bong bóng tín dụng tư nhân, mỗi cái nhìn riêng lẻ đều lớn hơn quy mô khủng hoảng thế chấp năm 2008, tác động khi chúng chồng chất nổ tung sẽ vượt xa thời điểm Lehman.
Nếu Warsh trước áp lực suy thoái lặp lại kịch bản của Bernanke - Chính sách Lãi suất Zero (ZIRP) cộng với Nới lỏng Định lượng (QE) - thì việc phát hành tiền vượt mức sẽ đẩy nhanh sự sụp đổ sức mua của đồng USD, cuối cùng biến thành khủng hoảng tiền tệ. Trớ trêu thay, Bernanke nhờ cách ứng phó với khủng hoảng lúc đó đã giành được giải Nobel năm 2022, mà tình thế khó khăn mà nước Mỹ phải đối mặt ngày nay lại chính là hậu quả trực tiếp của bộ chính sách nới lỏng đó.
Hiệu ứng Cantillon: Tại sao năm 2026 khác với năm 2008
Chìa khóa để hiểu cuộc khủng hoảng này nằm ở một khái niệm kinh tế học tiền tệ thường bị bỏ qua - Hiệu ứng Cantillon (Cantillon Effects). Logic cốt lõi của nó là: Tiền mới không chảy đồng đều vào tất cả các loại tài sản, mà tập trung đổ vào các loại tài sản cụ thể trong các thời kỳ khác nhau, tạo ra tác động giá không đối xứng.
Trong giai đoạn từ 2008 đến 2020, lượng cung tiền M2 của Mỹ tăng từ 7 nghìn tỷ USD lên 20 nghìn tỷ USD, bảng cân đối kế toán của Fed mở rộng từ dưới 1 nghìn tỷ USD lên gần 8 nghìn tỷ USD, nợ quốc gia tăng từ dưới 10 nghìn tỷ USD lên gần 30 nghìn tỷ USD. Trong thời gian này, cổ phiếu, bất động sản và trái phiếu tăng mạnh, nhưng giá hàng hóa lại đi xuống trái ngược - Chỉ số Hàng hóa CRB trong chu kỳ phát hành tiền vượt mức kéo dài cả thập kỷ đã giảm tích lũy gần 75%.
Năm 2022 là điểm ngoặt quyết định của chu kỳ này. Giá hàng hóa cơ bản bị kìm nén trong lịch sử, đang bắt đầu bù tăng để đuổi kịp lạm phát tiền tệ tích lũy trước đó. Điều này có nghĩa là, chỉ riêng khoản nợ lịch sử tích lũy từ việc mở rộng thâm hụt và lãi suất thấp nhân tạo trong vài thập kỷ qua, nước Mỹ đã phải đối mặt với áp lực lạm phát cao ít nhất một thập kỷ - và nếu chính sách tiền tệ mất kiểm soát trên cơ sở này, lạm phát cao bất cứ lúc nào cũng có thể biến thành siêu lạm phát.
Warsh có thể nói và làm thống nhất?
Bằng chứng có thể quan sát được hiện nay cho thấy, xác suất Warsh thực sự thực thi chính sách diều hâu là cực kỳ thấp.
Bài kiểm tra thực sự sẽ xuất hiện khi "Thời điểm Lehman đương đại" đến - lúc đó nhiều bong bóng sẽ lần lượt vỡ, kinh tế suy thoái nghiêm trọng, áp lực chính trị để khởi động lại ZIRP và QE sẽ cực kỳ lớn. Vấn đề là, liệu Warsh có đủ ý chí để chịu đựng áp lực, đưa ra lựa chọn đúng đắn về mặt kinh tế nhưng phải trả giá đắt về chính trị: Tăng lãi suất, tiếp tục thu hẹp bảng cân đối kế toán và buộc thúc đẩy củng cố tài chính.
Aka Shan nói thẳng về điều này: Cá nhân ông cho rằng xác suất này "cực kỳ thấp, thậm chí gần bằng không". Xét cho cùng, lạm phát là một lựa chọn chính sách, nhưng trước thực tế chính trị, con đường gây thiệt hại lớn hơn nhưng thuận tiện hơn, thường mới là lựa chọn cuối cùng.
