Tác giả: Curry, Deep Tide TechFlow
Gần đây bạn có thể để ý thấy một sự việc: mọi người bắt đầu thảo luận Token nên được gọi là gì.
Giáo sư Dương Bân từ Đại học Thanh Hoa đã đăng một bài viết, tiêu đề trực tiếp gọi là "Việc xác định tên tiếng Trung cho Token đã vô cùng cấp bách"; trên Zhihu, các câu hỏi liên quan đến dịch thuật đã thu hút 250.000 lượt xem, và bình luận đều đang đưa ra ý tưởng.
Hai ba năm trở lại đây, giới AI trong nước đều trực tiếp nói từ Token, không ai thấy có vấn đề gì. Tại sao đột nhiên lại cần một cái tên tiếng Trung?
Nguyên nhân trực tiếp có lẽ là, sau Tết Nguyên đán năm nay, người bình thường lần đầu tiên biết rằng Token là phải trả tiền.
OpenClaw khiến AI từ trò chuyện biến thành làm việc, một nhiệm vụ chạy xong đốt hết mấy chục nghìn Token, hóa đơn tăng vọt; các hãng điện toán đám mây cũng lần lượt tuyên bố tăng giá, đơn vị tính toán cũng đều là Token.
Đồng thời, Token bắt đầu xuất hiện ở những nơi mà trước đây nó không nên xuất hiện.
Tại hội nghị GTC, chủ tịch NVIDIA Hoàng Nhân Kiện nói rằng ở Thung lũng Silicon đã có người phỏng vấn hỏi "Công việc này có thể được chia bao nhiêu Token", ông đề nghị đưa Token vào lương của kỹ sư;
Người sáng lập OpenAI Sam Altman thì nói xa hơn, cho rằng Token sẽ thay thế thu nhập cơ bản toàn dân, mỗi người nhận được không phải là tiền, mà là sức mạnh tính toán.
Số liệu từ Cục Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc cho thấy, lượng tiêu thụ Token hàng ngày của Trung Quốc từ 100 tỷ vào đầu năm 2024, đến tháng 9 năm 2025 đã vượt 40 nghìn tỷ, tháng 2 năm nay đạt 180 nghìn tỷ. Đầu năm, "Nhân Dân Nhật Báo" đã đặc biệt đăng một bài viết tên là "Tản mạn về từ nguyên", giải thích cho độc giả từ này có nghĩa là gì.
Một thuật ngữ kỹ thuật, một khi đã vào hóa đơn dịch vụ đám mây, gói lương tuyển dụng và thống kê chính thức, thì không thể tiếp tục gọi bằng tiếng Anh được nữa.
Vấn đề là, gọi là gì?
Nếu đây chỉ là vấn đề dịch thuật, thì thực ra đã có câu trả lời từ lâu. Năm 2021, giới học thuật trong nước đã đặt cho Token một cái tên: từ nguyên.
Nhưng không ai để ý, bởi vì lúc đó Token vẫn chỉ là thuật ngữ nội bộ của giới kỹ thuật.
Bây giờ thì khác rồi.
Bản thân từ Token chính là một vật chứa vạn năng, trước đây giới tiền ảo gọi nó là đại tệ (代币 - token), người làm bảo mật gọi nó là lệnh bài (令牌 - token), người làm AI gọi nó là từ nguyên (词元 - token). Cùng một từ tiếng Anh, bản dịch tiếng Trung nghiêng về hướng nào, thì nó thuộc về địa phận của người đó.
Thế là, một cuộc tranh giành đặt tên cho Token bắt đầu.
Hoạt động kinh doanh cần quyền phát ngôn
Một từ dịch như thế nào, thường là việc của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng lần này, trong số những người tham gia đặt tên, hầu như không có nhà ngôn ngữ học.
Hiện tại, cái tên có sức ảnh hưởng lớn nhất gọi là "trí nguyên" (智元).
Đẩy mạnh nhất là một hãng truyền thông AI tên là "Tân Trí Nguyên" (新智元). Nếu tên tiếng Trung của Token được định là "trí nguyên", thì tên thương hiệu của công ty này sẽ trùng với thuật ngữ cơ bản của ngành, tương đương với mỗi bài viết thảo luận về Token đều đang giúp nó quảng cáo miễn phí.
Cuối bài viết quảng bá của chính họ viết rất thẳng thắn: "Chúng tôi đề nghị, dịch Token thành sự đồng thuận mới của ngành: trí nguyên, hãy để chữ 'tân' (mới) lại cho chúng tôi."
Theo cùng bài viết đó, nhận xét của nhà sáng lập Bách Xuyên Trí Năng Vương Tiểu Xuyên là: "Gọi là trí nguyên cũng hay."
Ông ấy làm mô hình lớn, Token gọi là trí nguyên đương nhiên là hay. Mỗi lần vận hành của mô hình tạo ra không còn là một đơn vị tính phí, mà là một "đơn vị cơ bản của trí tuệ".
Bán Token là bán lưu lượng, bán trí nguyên là bán trí tuệ, câu chuyện định giá hoàn toàn khác nhau.
Giáo sư Dương Bân từ Đại học Thanh Hoa đề xuất "mô nguyên" (模元), "mô" tương ứng với mô hình, ai sở hữu mô hình lớn, người đó nắm quyền sản xuất "mô nguyên". Tên nghiêng về hướng mô hình, quyền định giá sẽ đi vào tay các công ty mô hình.
Cũng có người chủ trương gọi là "phù nguyên" (符元), trở về với định nghĩa cơ bản nhất của khoa học máy tính, Token chỉ là một đơn vị xử lý ký hiệu, không liên quan đến trí tuệ, cũng không liên quan đến mô hình.
Về mặt kỹ thuật là sạch sẽ nhất, nhưng người đề xuất là tác giả kỹ thuật độc lập, không có công ty đứng sau, không có vốn đẩy, trong cuộc thảo luận này hầu như không có tiếng nói.
Tên nghiêng về hướng nào, thì câu chuyện ngành nghiêng về hướng đó, tiền sẽ chảy về hướng đó.
Ví dụ xa, ngày Facebook đổi tên thành Meta, "vũ trụ ảo" từ một khái niệm khoa học viễn tưởng biến thành câu chuyện định giá của một công ty; ví dụ gần, Trung Quốc mỗi ngày tiêu thụ 180 nghìn tỷ Token, đứng đầu thế giới, nhưng từ này gọi là gì, định nghĩa thế nào, ai định nghĩa, đến giờ vẫn chưa có kết luận...
Quốc gia tiêu thụ Token lớn nhất thế giới, ngay cả thứ mình tiêu thụ gọi là gì còn chưa nghĩ ra.
Tuy nhiên, thực ra từ này đã có tên tiếng Trung từ lâu rồi.
Năm 2021, Giáo sư Khâu Tích Bằng từ Học viện Máy tính Đại học Phục Đán đã dịch Token thành "từ nguyên" (词元), giới học thuật chấp nhận, viết vào sách giáo khoa. Lúc đó không ai thảo luận chuyện này, bởi vì lúc đó Token không có giá trị.
Bây giờ Token có giá trị rồi.
Nó là đơn vị tính giá của dịch vụ đám mây, là nguồn doanh thu của công ty mô hình lớn, là chỉ số cốt lõi để thống kê quy mô ngành AI của quốc gia. Thế là truyền thông đến, đại gia đến, giáo sư đến, mỗi người mang theo cái tên mình thích và lý lẽ đằng sau.
Dịch thuật xưa nay không phải là vấn đề. Vấn đề là từ này bắt đầu có giá trị từ khi nào.
Hoàng Nhân Kiện tại GTC không tham gia thảo luận đặt tên tiếng Trung. Ông làm một việc đơn giản hơn: giơ cao một chiếc đai vô địch in chữ Token King, tuyên bố trung tâm dữ liệu chính là nhà máy Token.
Ai sản xuất Token, người đó định nghĩa Token. Tên là gì, ông không quan tâm.
Token, tranh đất và đúc tiền
Vì vậy, chỗ đáng suy nghĩ nghiêm túc của sự việc này, không nằm ở bản dịch nào tốt hơn.
Từ "calo" sau khi được thiết lập, toàn bộ hệ thống định giá, nhãn mác, giám sát của ngành công nghiệp thực phẩm đều xây dựng xung quanh nó. Định nghĩa của "lưu lượng" (流量 - data) trong ngành viễn thông Trung Quốc sau khi được thiết lập, nhà mạng tính phí theo lưu lượng, cạnh tranh theo lưu lượng, thiết kế gói cước theo lưu lượng, toàn bộ mô hình kinh doanh xoay quanh hai chữ này hơn mười năm.
Token, bây giờ đang đi trên cùng một con đường.
Nó đã là đơn vị tính phí của dịch vụ đám mây, khẩu doanh thu của công ty mô hình lớn, chỉ số cốt lõi để đo lường quy mô ngành AI ở cấp quốc gia. Giới VC thậm chí bắt đầu thảo luận, liệu đầu tư chuyển tiền có thể trực tiếp cho Token không.
Một từ một khi đã biến thành thước đo của tiền, thì việc đặt tên cho nó không còn là dịch thuật, mà là đúc tiền.
Gọi là "trí nguyên", quyền đúc tiền thuộc về câu chuyện AI, ai kể chuyện trí tuệ người đó hưởng lợi. Gọi là "mô nguyên", quyền đúc tiền thuộc về công ty mô hình, ai có mô hình lớn người đó in tiền. Gọi là "phù nguyên", quyền đúc tiền trở về với bản thân kỹ thuật, nhưng bản thân kỹ thuật sẽ không tự nói thay mình.
"Từ nguyên" do giới học thuật định năm 2021 không ai để ý, không phải vì dịch không hay, mà là vì lúc đó "đồng tiền" này chưa có giá trị.
Bây giờ nó có giá trị rồi, tất cả mọi người đều muốn khắc tên mình lên đó.
