Bạn còn nhớ thị trường tăng giá năm 2021 không?
Năm đó Bitcoin vượt 60.000 USD, Ethereum lập kỷ lục mới, ảnh đại diện NFT được bán với giá hàng triệu đô, khái niệm metaverse khiến mọi người tin rằng chúng ta đang đứng trước thềm cách mạng internet, ngành công nghiệp tiền mã hóa trải qua cơn sốt gọi vốn chưa từng có. Các tổ chức đầu tư mạo hiểm tranh nhau đổ xô vào, sợ bỏ lỡ dự án tăng trăm lần tiếp theo. Trong thời đại đầy cuồng nhiệt đó, dường như bất kỳ dự án nào dán nhãn "Web3" đều có thể dễ dàng huy động hàng chục triệu USD.
Phân tích từ Venture Capital cho thấy, các startup công nghệ mã hóa năm đó đã huy động được 25,2 tỷ USD, tăng 713% so với 3,1 tỷ USD của năm 2020. Thế nhưng bốn năm sau, khi nhìn lại hơn 400 dự án được gọi vốn cao trước đó, chỉ một số ít còn đứng vững.
Phần lớn các dự án đã biến mất, họ hoặc đã ngừng hoạt động, hoặc chuyển hướng làm dự án khác, hoặc bị hacker đánh cắp rồi không gượng dậy nổi, hoặc chịu tác động tiêu cực lớn sau sự sụp đổ của FTX, hoặc trở thành những dự án zombie nằm im.
Chú thích: Bảng này ghi lại 67 trường hợp tiêu biểu trong số 400 dự án được gọi vốn nhiều nhất năm 2021 đã phá sản, về không hoặc hoạt động èo uột, với tổng số vốn huy động hơn 5 tỷ USD. Số liệu gọi vốn chỉ tính riêng năm 2021, không bao gồm các vòng gọi vốn năm 2020 trở về trước hoặc sau năm 2022. Các dự án có vốn hóa thị trường được đánh dấu màu đỏ, đại diện cho việc vốn hóa hiện tại đã thấp hơn tổng số vốn huy động năm 2021.
Thảm họa khủng khiếp nhất xảy ra ở lĩnh vực nền tảng tài chính tập trung. FTX từng huy động 1,32 tỷ USD, được coi là đối thủ lớn nhất của Binance, đã sụp đổ vào tháng 11/2022, người sáng lập SBF bị kết án 25 năm tù vì tội lừa đảo. Gần như cùng lúc sụp đổ với FTX là Celsius Network, nền tảng cho vay tiền mã hóa huy động 750 triệu USD này hứa hẹn cho người dùng lợi suất tiền gửi hàng năm 18%, token CEL của nó từ 8 USD rớt xuống 0,02 USD, bốc hơi 99,73%. Những cái tên như BlockFi, Voyager Digital, Babel Finance, Prime Trust từng đại diện cho "sự chính quy hóa" và "thể chế hóa" của tài chính mã hóa, chúng hợp lại huy động hơn 500 triệu USD, thế nhưng trong cuộc khủng hoảng thanh khoản năm 2022 lại lần lượt đổ sập như domino.
Nếu sự sụp đổ của các nền tảng tập trung là do mô hình kinh doanh mang tính lừa đảo, thì cái chết tập thể của các dự án NFT và metaverse giống như một ảo ảnh toàn dân tan biến.
Năm 2021, mọi người đều nói về đất ảo, nghệ thuật số và trò chơi Play-to-Earn. Axie Infinity dựa vào khái niệm "vừa chơi vừa kiếm tiền" để huy động 159,5 triệu USD, token AXS của nó từng vọt lên 164,9 USD, thú cưng NFT trong game thậm chí được đẩy giá lên hàng trăm ngàn USD một con. Ở các nước đang phát triển như Philippines, vô số người bỏ việc để chơi game "kiếm vàng" toàn thời gian, coi Axie là cơ hội đổi đời. Thế nhưng khi mô hình kinh tế game sụp đổ, AXS lao dốc 99,49% xuống 0,85 USD, những người chơi dồn hết vốn liếng cuối cùng phát hiện, đây chỉ là một trò chơi kim tự tháp cần liên tục có người chơi mới tiếp quỹ.
Dự án tiêu biểu cho khái niệm metaverse The Sandbox huy động 93 triệu USD, đất ảo NFT của nó năm 2021 bị tranh nhau mua sạch, token SAND vọt lên 8,4 USD. Nhưng ba năm qua, cái gọi là metaverse này vắng tanh, hoạt động thỉnh thoảng tổ chức có ít người tham gia, twitter chính thức tuy vẫn cập nhật nhưng bình luận đã thưa thớt. Còn những nền tảng NFT chuyên về âm nhạc và nghệ thuật thì đầy mỉa mai, phần lớn đã trở thành các dự án zombie.
Đem bài học năm 2021 chiếu vào hôm nay, sẽ thấy một số sự thật tàn khốc, hầu hết dự án đều là sản phẩm của chu kỳ, dự án thực sự tạo ra giá trị lâu dài không vượt quá 5%, mà 5% này thường chỉ có thể được nhận diện ở đáy thấp nhất của thị trường giá xuống. Bánh xe lịch sử lăn về phía trước, năm 2025 sắp kết thúc, một chu kỳ mới lại bắt đầu. Khi làn sóng mới rút đi, bao nhiêu dự án hôm nay thực sự mặc quần bơi?
