Tác giả: Hồ Thao, ChianCatcher
Khi ngành công nghiệp tiền mã hóa ngày càng trở nên chủ đạo, các nhà khởi nghiệp người Hoa dường như ngày càng xa rời trung tâm sân khấu.
Đã có thời, các dự án do người Hoa thành lập chiếm một nửa ngành công nghiệp, bao gồm các sàn giao dịch tiền mã hóa nổi tiếng như Binance, OKX, Bybit, Bitget, Gate, HTX, Bitmart. Trong lĩnh vực khai thác mỏ lại càng như vậy, các dự án như Bitmain, Canaan, Spark Pool đều giữ vị trí quan trọng trong ngành. Điểm chung của họ là hầu hết đều được thành lập vào năm 17-18 hoặc sớm hơn.
Mặc dù Changpeng Zhao, Xu Mingxing, Wu Jihan, Sun Yuchen hiện vẫn đang nỗ lực không ngừng hoạt động ở tuyến đầu ngành, nhưng sau làn sốt DeFi Summer năm 2020, một sự đồng thuận chung dần hình thành: các nhà khởi nghiệp người Hoa thế hệ mới đã giảm độ phủ sóng và tiếng nói trong ngành công nghiệp tiền mã hóa toàn cầu, và cho đến nay vẫn chưa xuất hiện nhà lãnh đạo nào có thể sánh ngang với những nhân vật trong ngành thế hệ trước. Trong sự chênh lệch đó, hệ sinh thái khởi nghiệp người Hoa đã trải qua những gì? Cơ hội trong tương lai nằm ở đâu?
Tái định hình môi trường quản lý và địa chính trị: Cú sốc đầu tiên của sự đứt gãy hệ sinh thái
Yếu tố không thể bỏ qua nhất năm năm qua là sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường quản lý và chính trị địa phương.
Bắt đầu từ năm 2021, Trung Quốc đã tăng cường mạnh mẽ việc quản lý các hoạt động liên quan đến tiền mã hóa, các hoạt động giao dịch, khai thác vốn nằm trong vùng xám đã nhanh chóng bị cắt đứt. Trong những điểm nóng thị trường vài năm gần đây, hầu như bất kỳ khái niệm nổi tiếng nào cũng bị các cơ quan quản lý chỉ đích danh, từ ICO, NFT và bộ sưu tập số trước đây, đến thanh toán, tài sản thế giới thực gần đây, điều này chắc chắn sẽ hạn chế phần nào sự đổ vào và hỗ trợ của các nguồn lực chất lượng cho hệ sinh thái tiền mã hóa người Hoa.
Những đợt tấn công này không chỉ khiến các hoạt động khai thác mỏ và sàn giao dịch di chuyển ra nước ngoài nhanh hơn, mà quan trọng hơn, nó khiến các nhà khởi nghiệp người Hoa mất đi một thị trường nội địa vốn có lợi thế về hiệu ứng mạng, mật độ nhân tài và tập trung vốn, buộc phải chuyển đến môi trường nước ngoài xa lạ để phát triển.
Trong hệ sinh thái tiền mã hóa giai đoạn đầu, nhiều dự án người Hoa tăng trưởng bùng nổ đã nhanh chóng tích lũy người dùng thông qua cơ chế huy động của cộng đồng internet tiếng Trung: chia tách nhóm WeChat, mạng lưới KOL, ma trận truyền thông, các cuộc gặp mặt offline... Những kênh này từng là một trong những hệ thống truyền bá narrative tiền mã hóa hiệu quả nhất. Tuy nhiên, sự thay đổi chính sách quản lý đã khiến hệ thống này về cơ bản mất tác dụng.
Tỷ trọng số lượng dự án Trung Quốc đại lục và số tiền huy động được trong ngành Nguồn: RootData
Theo sau đó, trung tâm quyền lực ngành nhanh chóng chuyển sang phương Tây - sự dẫn dắt tuân thủ của Mỹ, sự đổ vào của vốn tổ chức, khuôn khổ quản lý ngày càng trưởng thành, bắt đầu định hình một trật tự ngành hoàn toàn khác so với năm 2017–2018. Narrative mới, cấu trúc quản lý mới và cấu trúc vốn mới, tự nhiên nghiêng về thị trường tiếng Anh và các nhóm khởi nghiệp có định hướng tuân thủ mạnh. Ví dụ như các dự án tiền mã hóa thị trường dự đoán, vốn có tính chất cờ bạc nhất định, rất khó ra đời trong môi trường thị trường Hoa ngữ với quản lý nghiêm ngặt về cờ bạc.
Trong môi trường ngành như vậy, các nhà khởi nghiệp người Hoa thế hệ mới cũng khó có được "sự tin tưởng mặc định" từ truyền thông toàn cầu, nhà quản lý, vốn và người dùng, so với các dự án phương Tây cùng loại cần đầu tư nhiều chi phí thử nghiệm hơn trong tiếp thị, tuân thủ, v.v.
Chuyển đổi sở thích của vốn: Cú sốc thứ hai của sự đứt gãy hệ sinh thái
Nếu như sự ngăn cách thể chế do môi trường quản lý và địa chính trị gây ra là cú sốc đầu tiên, thì "sự chuyển hướng sở thích cấu trúc" từ phía thị trường vốn lại càng làm trầm trọng thêm xu hướng ngoại vi hóa của các nhà khởi nghiệp người Hoa trong chu kỳ mới.
Trong môi trường ngành hiện nay, nếu thiếu sự hỗ trợ vốn và nguồn lực mạnh mẽ từ VC, dự án sẽ ở thế yếu trong việc thu hút người dùng, lên sàn, narrative, v.v., các nhà khởi nghiệp người Hoa trước tiên đã ở thế bất lợi về phía vốn.
Chịu ảnh hưởng của xu hướng chung của altcoin không mấy khả quan và tỷ suất lợi nhuận đầu tư giảm mạnh, trong 2-3 năm gần đây, các VC có nền tảng người Hoa về cơ bản đều giảm đáng kể tần suất đầu tư, thậm chí dừng hẳn. Các nhà khởi nghiệp người Hoa, cả về huy động vốn lẫn con đường thoái vốn, không gian lựa chọn đều rất hạn chế. Đối mặt với VC phương Tây chiếm ưu thế, các dự án người Hoa khó có thể nói là có lợi thế do khác biệt ngôn ngữ và văn hóa, do đó số tiền và số lượng huy động được của các dự án người Hoa trong vài năm gần đây cũng liên tục có xu hướng giảm.
Năm nay, ngành công nghiệp tiền mã hóa dấy lên làn sóng IPO và M&A, các công ty như Circle, Gemini đã lên sàn chứng khoán Mỹ thành công, Coinbase, Ripple thường xuyên mua lại, điều này có thể nói là tăng cường đáng kể niềm tin cho các nhà khởi nghiệp và cả VC, nhưng những điều này về cơ bản đều không liên quan đến các dự án người Hoa. Có thể nói, các dự án phương Tây đang tận hưởng lợi ích thể chế của sự chủ đạo hóa ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Trong mắt các nhà vốn chủ đạo, các dự án phương Tây có lợi thế tự nhiên về tuân thủ, sự đồng nhất văn hóa và thoái vốn, các dự án người Hoa trừ khi có lợi thế siêu mạnh về cấu hình đội ngũ và nền tảng công nghệ, nếu không rất khó giành được sự ưu ái của vốn phương Tây.
Sự lệch pha giữa cấu trúc năng lực và độ chín của ngành: Cú sốc thứ ba của sự đứt gãy hệ sinh thái
Trong mười năm qua, chủ đề chính của ngành công nghiệp tiền mã hóa luôn là các lĩnh vực cơ sở hạ tầng và công cụ, trong thời gian đó mặc dù trải qua các khái niệm mới như DeFi, NFT, trò chơi, inscription lặp đi lặp lại, nhưng hầu hết không trở thành các dự án chủ đạo.
Trong một cuộc phỏng vấn trước đây với ChainCatcher, nhà sáng lập Folius Ventures Jason Kam từng nói,5 đến 10 năm qua, sự phát triển của Web3 là đặt nền móng, trong đó quan trọng hơn là loại sản phẩm và trạng thái, đây là một thập kỷ thiên về hệ sinh thái, thiên về cơ sở hạ tầng, thiên về công cụ, thiên về xây dựng sự đồng thuận. Nói cách khác, cũng là một thập kỷ của sản phẩm B2B.
Phương Tây có ba thế hệ kỹ sư cực kỳ xuất sắc già, trung, trẻ, rất giỏi trong việc xây dựng hệ sinh thái B2B kiểu này. Cònkhu vực Châu Á - Thái Bình Dương chủ yếu là các kỹ sư trẻ thế hệ 8x, 9x, con đường phát triển nghề nghiệp của họ thực ra là đồng hành cùng làn sóng lớn ngành công nghiệp B2C Trung Quốc bắt đầu từ năm 2005. Nói cách khác, kinh nghiệm kỹ thuật của họ nằm ở mặt B2C và ứng dụng, điều này hoàn toàn không phù hợp với quá trình phát triển của blockchain, vì vậy họ có thể làm không tốt về public chain và cơ sở hạ tầng.
“Nếu các nhà khởi nghiệp khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cạnh tranh trên cùng sân khấu với các nhà khởi nghiệp phương Tây ở cấp độ To C. Tôi cho rằng các nhà khởi nghiệp khu vực Châu Á - Thái Bình Dương không có bất kỳ bất lợi nào, thậm chí còn có lợi thế, lợi thế nằm ở chỗ họ có kinh nghiệm sản phẩm cực kỳ phong phú, ở cách đánh chiếm thị phần mang tính tấn công cao của họ.”
Mặc dù ở lĩnh vực sàn giao dịch mang tính Web2 mạnh hơn, các nhà khởi nghiệp người Hoa đã chứng minh điều này, còn về mặt sản phẩm C端 trên chain, sự nở rồi tàn nhanh chóng của Stepn mặc dù chứng minh được tài năng bẩm sinh của các nhà khởi nghiệp người Hoa trong sản phẩm C端, nhưng sự bùng nổ tổng thể thị trường sản phẩm cấp người tiêu dùng lại chậm trễ, điều này liên quan chặt chẽ đến độ chín của cơ sở hạ tầng ngành, thị trường vẫn chưa đạt đến "vùng thoải mái" của các nhà khởi nghiệp người Hoa.
Các nhà khởi nghiệp có nền tảng văn hóa đa dạng đang trở thành chủ đạo của ngành
Xét một cách nghiêm túc, các nhà khởi nghiệp người Hoa trong vài năm gần đây cũng không phải là không có case đại diện mới. Nhà sáng lập Hyperliquid Jeff Yan sinh ra là người gốc Hoa, bố mẹ anh là người nhập cư Trung Quốc, còn bản thân anh sinh ra và lớn lên ở Palo Alto, California, Mỹ, sau đó thi vào Đại học Harvard, chuyên ngành toán và khoa học máy tính. Sau khi tốt nghiệp, Jeff gia nhập gã khổng lồ giao dịch tần suất cao Hudson River Trading với vai trò nhân viên giao dịch định lượng. Năm 2022, Jeff thành lập Hyperliquid và với triết lý "nhỏ mà tinh", không VC, tăng trưởng dựa vào người dùng, đã biến nó thành một trong những gã khổng lồ có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất ngành công nghiệp tiền mã hóa trong vài năm gần đây.
Tuy nhiên, mặc dù Hyperliquid là một dự án thành công nhất trong chu kỳ này có "dòng máu người Hoa" tham gia, nhưng rất khó để coi đó là sự kế tục ảnh hưởng của các nhà khởi nghiệp người Hoa, bởi vì anh hầu như không hoạt động trong hệ sinh thái người Hoa, hình tượng ra bên ngoài hầu như toàn là quan niệm giá trị phương Tây, cũng chưa từng dùng tiếng Hán để biểu đạt. Sự trỗi dậy của Jeff và Hyperliquid càng làm nổi bật một thực tế, trong chu kỳ mới, dòng máu người Hoa vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng toàn cầu, nhưng điều kiện tiên quyết là phải hòa nhập vào hệ thống văn hóa chủ đạo, chứ không phải dựa vào con đường khởi nghiệp người Hoa cũ. Nếu chỉ phụ thuộc vào một hệ thống văn hóa nào đó, thì bạn chỉ có thể trở thành công ty hàng đầu khu vực, mà không thể đạt được thành tích xuất sắc trong quá trình toàn cầu hóa.
Trên thực tế, nhiều dự án người Hoa nổi tiếng trở thành rồng đầu ngành trong chu kỳ này, người sáng lập của họ phần lớn cũng có nền tảng văn hóa đa dạng, ít nhất là giai đoạn đại học đã học ở phương Tây, ví dụ như nhà sáng lập Sahara Sean Ren, nhà sáng lập Kaito Yu Hu, nhà sáng lập BuidlPad Erick Zhang, v.v., kinh nghiệm lâu dài ở phương Tây đóng vai trò quan trọng trong con đường phát triển của họ.
Trên thực tế, các nhà khởi nghiệp có nền tảng văn hóa đa dạng trong ngành công nghiệp tiền mã hóa quả thực được ưa chuộng hơn, ví dụ như nhà sáng lập Ethereum, nhà sáng lập Solana và nhà sáng lập Binance Changpeng Zhao đều là những người nhập cư từ Trung-Nga sang các quốc gia Bắc Mỹ từ thời thơ ấu, sự va chạm giữa các chế độ chính trị và văn hóa khác nhau, khiến những nhà khởi nghiệp này có thể nhận ra giá trị của blockchain trong việc trao quyền chủ quyền cá nhân sớm hơn, và nhanh chóng hành động, trong việc xây dựng đội ngũ, kết nối nguồn lực, vận hành hàng ngày đều sẽ coi tính bao trùm văn hóa là trọng tâm để cân nhắc, cuối cùng cũng sẽ dễ dàng nhận được sự ưu ái của người dùng có nền tảng văn hóa khu vực khác nhau.
Bản chất không biên giới của tiền mã hóa, với nhu cầu quản lý và lợi ích của các quốc gia đối với tiền mã hóa, sự xung đột và mài giũa giữa hai bên sẽ chi phối xu hướng phát triển của ngành công nghiệp tiền mã hóa trong thời gian dài. Các nhà khởi nghiệp người Hoa trong bối cảnh xung đột đa trung Mỹ, sự chủ đạo hóa ngành công nghiệp tiền mã hóa, quả thực đang đối mặt với ngày càng nhiều thách thức, nhưng trong bối cảnh gần đây ngành công nghiệp tiền mã hóa gặp phải nhiều nghi ngờ về xu hướng cờ bạc, chủ nghĩa hư vô, thậm chí ngày càng nhiều khái niệm dự án bị vạch trần, tình hình phát triển của các nhà khởi nghiệp người Hoa thế nào có lẽ đã không còn là vấn đề quan trọng của ngành, điều thực sự đáng quan tâm là: khi tăng trưởng kiểu đầu cơ và bong bóng narrative dần lắng xuống, ai còn có thể tiếp tục đầu tư vào giá trị lâu dài của công nghệ phi tập trung, và thông qua sản phẩm thực và đổi mới có thể kiểm chứng để định nghĩa lại hướng đi của ngành.
Năng lực cạnh tranh cốt lõi của cục diện ngành trong tương lai, sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào việc đội ngũ sáng lập có đủ khả năng hợp tác đa văn hóa, đầu tư công nghệ chủ nghĩa dài hạn, cũng như khả năng hiểu biết thể chế và sự dẻo dai tổ chức khi đối mặt với sự không chắc chắn của quản lý. Bất kể đến từ nền tảng văn hóa hay quốc gia nào, những người có thể phát lực bền bỉ trong các chiều kích này, mới có thể trở thành người thụ hưởng thực sự của chu kỳ tiếp theo. Nói cách khác, bí quyết thành công của ngành công nghiệp tiền mã hóa,从来都不取决于他们“来自哪里”,而取决于他们“能做成什么”. (Bí quyết thành công của ngành công nghiệp tiền mã hóa,从来都不取决于他们“来自哪里”,而取决于他们“能做成什么” - không bao giờ phụ thuộc vào họ "đến từ đâu", mà phụ thuộc vào họ "có thể làm được gì").
