Bài gốc | Odaily Planet Daily (@OdailyChina)
Tác giả | Azuma (@azuma_eth)
Năm 2014, chỉ 1 năm sau khi tiếp xúc với khái niệm tiền mã hóa, CZ đã thực hiện khoản đầu tư táo bạo nhất cuộc đời — bán căn hộ ở Thượng Hải, "all-in" mua khoảng 1500 BTC với giá ba chữ số. 12 năm trôi qua, nếu CZ chưa từng bán, khoản đầu tư này có thể mang lại lợi nhuận kếch xù lên tới hơn 100 triệu USD (lợi nhuận đỉnh khoảng 189 triệu USD).
So với thành tựu sau này là sáng lập Binance và vươn lên dẫn đầu ngành, lợi nhuận từ khoản đầu tư này với CZ đã trở nên không đáng kể. Nhưng từ góc nhìn bên ngoài, hành động "dốc hết vốn liếng" đầy màu sắc chủ nghĩa lý tưởng này vẫn là thương vụ được nhắc đến nhiều nhất của CZ.
Nhưng đáng buồn thay, ngay cả một người có lý tưởng kiên định và ra tay quyết đoán như CZ, cũng đã bỏ lỡ một khoản đầu tư tiềm năng với lợi nhuận gấp trăm lần "bán nhà mua coin" theo một cách đầy kịch tính.
Đồng hồ quay ngược 1555 ngày: Thương vụ mua lại chớp nhoáng đó
Ngày 9 tháng 11 năm 2021, là một đêm không ngủ của ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Chỉ một ngày trước đó, FTX lúc bấy giờ từng lừng lẫy trong giới đã tạm dừng rút tiền do khủng hoảng thanh khoản, tâm lý hoảng loạn trong cộng đồng leo thang nhanh chóng, mùi ẩm mốc trước một cơn bão máu đã bắt đầu lan tỏa trong thị trường... Câu chuyện sau đó thì ai cũng biết, FTX sụp đổ, kéo theo hàng loạt quân cờ domino phía sau lần lượt đổ theo, thị trường từ đó rơi vào một mùa đông dài dằng dặc kéo dài nhiều năm.
Trong vũ trụ song song, câu chuyện vốn có một hướng đi khác. Vào rạng sáng ngày 9 tháng 11, SBF và CZ đã lần lượt ra tuyên bố, cho biết FTX đã đạt được thỏa thuận mua lại sơ bộ với Binance.
SBF: Chào mọi người: Tôi có một số tin tức cần thông báo. Mọi thứ lại trở về điểm xuất phát, nhà đầu tư đầu tiên và cuối cùng của FTX là cùng một nhóm người — chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận giao dịch chiến lược với Binance (chờ thẩm định).
CZ: Chiều nay FTX đã tìm kiếm sự cứu trợ từ chúng tôi. Hiện tại sàn giao dịch này thiếu thanh khoản nghiêm trọng. Để bảo vệ người dùng, chúng tôi đã ký một thư ý định không ràng buộc, kế hoạch mua lại toàn bộ FTX để giải quyết khủng hoảng thanh khoản. Chúng tôi sẽ tiến hành thẩm định toàn diện trong vài ngày tới.
Tuy nhiên, thương vụ mua lại cuối cùng đã không thành. Chỉ một ngày sau, phía chính thức Binance đã tuyên bố từ bỏ thương vụ mua lại với lý do "vấn đề vượt quá tầm kiểm soát", và điều này cũng trở thành chiếc đinh cuối cùng đóng vào quan tài của FTX.
CZ có thực sự cân nhắc mua lại FTX không? Vở kịch mua lại kết thúc vội vàng rốt cuộc là có ý hỗ trợ, hay chỉ để dò xét "máu" của đối thủ? Điều này có lẽ đã trở thành một bí ẩn vĩnh viễn. Nhìn vào kết quả, CZ đã tự tay đánh bại đối thủ cạnh tranh lớn nhất lúc bấy giờ, củng cố ngai vàng số một của Binance trong ngành.
Nhưng không ai ngờ rằng, một "nước cờ nhàn rỗi" không đáng kể trong kho tài sản của FTX năm đó, lại tăng giá trị cực nhanh chỉ trong vài năm ngắn ngủi tới, và giờ đây giá trị của nó thậm chí đã vượt xa tổng giá trị tài sản còn lại của thương vụ mua lại không thành công năm đó.
Từ "nước cờ nhàn rỗi" đến tâm điểm AI hiện nay
Tháng 4 năm 2022 (đây là ngày công bố chính thức, giao dịch thực tế hoàn thành vào năm 2021), FTX đã hoàn thành khoản đầu tư quan trọng nhất vào lĩnh vực AI — dẫn đầu vòng gọi vốn 580 triệu USD của startup AI Anthropic với số tiền 500 triệu USD, tỷ lệ sở hữu cổ phần từng lên tới 13.56%, sau đó bị pha loãng xuống 7.84% sau khi Anthropic liên tiếp hoàn thành nhiều vòng gọi vốn.
Đó là thời đại mà trí tưởng tượng về AI chưa bùng nổ. Chỉ nửa năm sau (cuối tháng 11 năm 2022, cũng là tháng FTX sụp đổ), ChatGPT của OpenAI ra đời, từ đó thế giới đã bước vào "thời đại khám phá" của AI một cách không thể đảo ngược, và Anthropic đã khiến thế giới kinh ngạc hết lần này đến lần khác nhờ series sản phẩm Claude (đặc biệt là sản phẩm con hướng lập trình Claude Code), dần trở thành một trong những công ty ngôi sao sáng giá nhất thời đại AI.
Song song với việc Claude không ngừng lặp lại, định giá của Anthropic cũng không ngừng tăng cao. Các nhà đầu tư cuồng nhiệt vung tiền, chỉ mong được lên con tàu của Anthropic hướng tới IPO. Lời đồn mới nhất trên thị trường là, Anthropic đang bước vào giai đoạn cuối của một vòng gọi vốn lớn mới, quy mô gọi vốn dự kiến sẽ vượt 200 tỷ USD (kế hoạch ban đầu là gọi 100 tỷ USD, nhưng do nhu cầu của nhà đầu tư vượt xa dự kiến, số tiền gọi vốn cuối cùng có khả năng tăng gấp đôi so với dự kiến), định giá có thể lên tới 3500 tỷ USD, giao dịch có thể hoàn thành sớm nhất trong tuần này.
Tính theo định giá mới nhất 3500 tỷ USD, giá trị cổ phần của Anthropic mà FTX nắm giữ năm đó đã lên tới khoảng 274.4 tỷ USD, đủ để bù đắp nhiều lần khoản lỗ dự trữ dẫn đến phá sản... Nhưng lịch sử đã xảy ra, kết cục đã an bài.
Bạn khó có thể không cảm thán SBF là thiên tài đầu tư mạo hiểm hiếm có (ngoài Anthropic còn từng đầu tư seed round vào Cursor đang rất hot hiện nay), nhưng rõ ràng anh ta không phải là một người vận hành doanh nghiệp đủ tư cách, đặc biệt là thiếu kiểm soát rủi ro. Chân dung của CZ thì hoàn toàn trái ngược, anh ấy là cao thủ tuyệt đỉnh trong vận hành doanh nghiệp, sự độc tôn của Binance không thể tách rời những quyết định chiến lược đúng đắn nhiều lần của anh ấy, nhưng CZ cũng thường tự nhận, không phải là nhà đầu tư truyền thống chỉ đơn thuần theo đuổi lợi nhuận đầu tư, không trade coin, mà muốn trở thành người xây dựng ngành nhiều hơn.
Kết cục sơ sài: Đáng lẽ đây là giao điểm tốt nhất giữa Crypto và AI
Bạn có thể tò mò, số cổ phần đó của FTX, cuối cùng đã ra sao?
Kết cục không phức tạp. Sau khi FTX phá sản, toàn bộ tài sản bao gồm cổ phần Anthropic đều do đội ngũ quản lý phá sản FTX chịu trách nhiệm xử lý. Tháng 2 năm 2024, tòa án phê chuẩn đội ngũ quản lý phá sản FTX có thể bán số cổ phần này; cùng tháng 3 và tháng 6 năm 2024, đội ngũ quản lý phá sản FTX lần lượt bán 29.5 triệu cổ và 15 triệu cổ với tổng giá 884 triệu USD và 450 triệu USD, tổng cộng bán được hơn 1.3 tỷ USD.
Về phía mua lại những cổ phần này, chủ yếu là ATIC Third International Investment đến từ Abu Dhabi, và các tổ chức tài chính truyền thống từ phố Wall như Jane Street, Fidelity... Nói cách khác, không có công ty nào trong giới coin chia được chén cháo này.
Về việc những cổ phần này có bị cố ý bán rẻ hay không, có tồn tại việc thông đồng trục lợi dưới danh nghĩa thanh lý phá sản hay không, đối với ngành công nghiệp crypto, đều không còn quan trọng nữa.
Đáng lẽ đây là giao điểm tốt nhất giữa Crypto và AI. Trên dòng thời gian thế giới khác, dù những cổ phần này nằm trong tay SBF hay CZ, nếu doanh nghiệp dẫn đầu thế giới crypto có thể có tiếng nói nhất định trong sự phát triển của công ty thành công nhất thế giới AI, thì xung quanh Crypto + AI có thể sẽ xuất hiện nhiều hơn những nỗ lực đổi mới, từ đó kết trái những thành quả ngoài sức tưởng tượng.
Vỗ đùi tiếc nuối, không chỉ mình CZ.
