Tác giả: Ryan Weeks, Spe Chen, Muyao Shen, phóng viên Bloomberg
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Vào ngày thứ Bảy cuối cùng của tháng 2 năm nay, khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran, các thị trường dầu mỏ chính trên thế giới đang trong thời gian nghỉ, nhưng giá dầu thô không ngừng biến động.
Tại Trade.xyz, được xây dựng trên nền tảng giao dịch mã hóa Hyperliquid, các nhà giao dịch đã mua bán một loại phái sinh dầu mỏ trên chuỗi (chain) suốt cả cuối tuần. Đến khi thị trường tương lai truyền thống mở cửa trở lại, những nhà giao dịch trên chuỗi đã dành nhiều giờ để định giá cho những tác động có thể xảy ra từ cuộc xung đột này.
Trong nhiều thập kỷ, thị trường tài chính hiện đại vẫn hoạt động xoay quanh một cấu trúc chung: các địa điểm giao dịch được công nhận, thời gian giao dịch cố định và các mức giá tham chiếu cho các thị trường khác. Thị trường mã hóa đã phá vỡ quy ước này. Nó có thể hoạt động 24/7, vượt qua biên giới quốc gia một cách dễ dàng và ngày càng lấp đầy khoảng trống mà các sàn giao dịch truyền thống để lại trong thời gian nghỉ.
Trade.xyz là một trường hợp điển hình để kiểm tra xem sự thay đổi này thực sự có thể đi xa đến mức nào.
Nhóm của công ty khởi nghiệp này chỉ có khoảng hơn chục người, nhưng trong chưa đầy một năm đã ra mắt các hợp đồng vĩnh viễn gắn với dầu thô, kim loại quý, chỉ số chứng khoán và cả các công ty chuẩn bị lên sàn như SpaceX. Kể từ khi ra mắt vào tháng 10 năm ngoái, các thị trường này đã tạo ra khối lượng giao dịch khoảng 5000 tỷ USD, chiếm hơn 99% tổng hoạt động giao dịch của hệ thống thị trường bên thứ ba HIP-3 của Hyperliquid.
Thành tích này khiến Trade.xyz và Hyperliquid bắt đầu theo đuổi mục tiêu lớn hơn. Họ đang vận động các cơ quan quản lý Mỹ cho phép hợp đồng vĩnh viễn tiền IPO (trước khi lên sàn) thâm nhập thị trường Mỹ, và cho rằng các sản phẩm loại này có thể hình thành cơ chế phát hiện giá cả đầy đủ hơn trước khi công ty chính thức lên sàn, từ đó thúc đẩy quy trình IPO truyền thống đi theo hướng hiện đại hóa.
Hiện tại, Hyperliquid hoạt động bên ngoài nước Mỹ và không chính thức mở cửa cho các nhà giao dịch Mỹ, Trade.xyz cũng bị hạn chế tương tự.
Tuy nhiên, Hyperliquid dường như đã giành được một đồng minh quan trọng. Tổng thống Mỹ Donald Trump, người ủng hộ ngành công nghiệp mã hóa và gia đình ông cũng tham gia rộng rãi vào các hoạt động liên quan, tuần trước cho biết các cơ quan quản lý đang nghiên cứu cách đưa Hyperliquid vào thị trường Mỹ.
Không giống như hợp đồng tương lai truyền thống được thanh toán vào một ngày cố định, hợp đồng vĩnh viễn không có ngày đáo hạn. Nhà đầu tư có thể nắm giữ vị thế lâu dài mà không cần liên tục chuyển đổi hợp đồng sắp đáo hạn sang hợp đồng mới. Loại sản phẩm này còn có thể cung cấp đòn bẩy cực cao, một số nền tảng cho phép nhà đầu tư vay 100 USD cho mỗi 1 USD đầu tư.
Walter Li, cựu nhà giao dịch ETF tại Ngân hàng Hoàng gia Canada, hiện chủ yếu quản lý danh mục giao dịch cá nhân thông qua Trade.xyz, cho biết trên thị trường "luôn có nơi nào đó đang trong thời kỳ thị trường tăng giá".
Ông bổ sung rằng, nếu một loại tài sản nóng nào đó chưa được đưa lên blockchain, Trade.xyz có thể xây dựng một thị trường cho nó.
Phân tích của Bloomberg về các hợp đồng của Trade.xyz trong thời kỳ xung đột Mỹ-Iran cho thấy, trong các giai đoạn biến động tương đối ôn hòa, biến động của các hợp đồng này về cơ bản có thể đi theo giá dầu truyền thống; khi thị trường truyền thống nghỉ, chúng cũng có thể phản ánh tâm lý thị trường của các nhà giao dịch theo thời gian thực.
Tuy nhiên, trong một số thời điểm biến động nhất của cuộc xung đột, mức độ biến động giá của hợp đồng Trade.xyz nhỏ hơn so với biến động xuất hiện sau khi thị trường truyền thống mở cửa trở lại.
Trade.xyz sử dụng một cơ chế gọi là "ranh giới phát hiện giá" để hạn chế biến động giá cực đoan khi thị trường biến động mạnh. Khi thị trường dần trưởng thành, nền tảng đã từng bước nới lỏng các hạn chế này.
Người phát ngôn của Trade.xyz cho biết, mục đích của cơ chế này là cho phép thị trường phát hiện giá đồng thời ngăn chặn việc thị trường cuối tuần bị thao túng.
Những người tham gia và nguồn thanh khoản của các hợp đồng cuối tuần này không giống với thị trường tương lai dầu thô truyền thống được dùng làm đối tượng so sánh. Nhiều nhà giao dịch dầu mỏ chuyên nghiệp cho biết, họ coi các hợp đồng này như một chỉ báo để quan sát tâm lý thị trường, nhưng không nhất thiết xem chúng như một công cụ dự đoán giá mở cửa lại của dầu Brent hoặc WTI.
Trade.xyz được phát triển bởi Unit Labs, các thành viên trong nhóm của công ty này hầu hết sử dụng bí danh. Nguồn tin cho biết, hơn một năm trước, Unit Labs đã nhận được đầu tư từ công ty đầu tư mạo hiểm Paradigm. Người phát ngôn của cả Unit Labs và Paradigm đều từ chối bình luận về thương vụ này.
Hiện nay, hoạt động kinh doanh của Trade.xyz đã đi sâu vào thị trường tài chính truyền thống.
Vào tháng 3 năm nay, Trade.xyz cùng với S&P Global đã ra mắt hợp đồng vĩnh viễn đầu tiên được cho là gắn với chỉ số S&P 500 và được ủy quyền chính thức. Giá trị hợp đồng mở của sản phẩm này hiện vào khoảng 450 triệu USD. Trade.xyz còn cung cấp hợp đồng vĩnh viễn theo dõi chỉ số Nasdaq 100.
Các thị trường lớn nhất của HIP-3 đều do Trade.xyz phát triển, lần lượt gắn với chỉ số S&P 500, cổ phiếu SK Hynix và vàng, tổng giá trị hợp đồng mở của ba thị trường này vào khoảng 1,2 tỷ USD.
Vấn đề quản lý từ giao dịch 24/7
Trước khi Hyperliquid ra mắt hệ thống HIP-3, các hợp đồng vĩnh viễn gắn với tài sản như cổ phiếu đã tồn tại, nhưng HIP-3 đã thúc đẩy đáng kể sự chuyển dịch của thị trường theo hướng phân bố toàn cầu và giao dịch 24/7.
Giáo sư Yesha Yadav của Trường Luật Đại học Vanderbilt, chuyên nghiên cứu tài sản số, cho biết các cơ quan quản lý Phố Wall trước đây quen với việc thị trường chỉ giao dịch vào ngày làm việc, giờ đây "phải đối mặt với khả năng thanh khoản di chuyển sang các thị trường khác, và khả năng phát hiện giá xảy ra ở các thị trường ngoài khơi, đặc biệt là trong thời gian thị trường truyền thống nghỉ".
Giám đốc điều hành kiêm Cố vấn pháp lý trưởng của Unit Labs, Collins Belton, tại một hội nghị ngành vào tháng 7 năm nay cho biết, lĩnh vực mới nổi này đang đối mặt với một chính phủ "rất sẵn lòng hỗ trợ". Ông vốn dự đoán các tổ chức và cơ quan quản lý sẽ bày tỏ nhiều lo ngại hơn.
Điều này cũng tạo ra xung đột giữa cơ quan quản lý với tập đoàn sàn giao dịch phái sinh lớn nhất thế giới, CME.
Vào tháng 6 năm nay, CME đã kiện Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) và Chủ tịch Michael Selig của cơ quan này, với lý do hướng dẫn do ủy ban ban hành được coi là mở đường cho các nền tảng Mỹ ra mắt hợp đồng vĩnh viễn mã hóa.
CFTC khi đó đã ra tuyên bố, gọi vụ kiện này là "vô căn cứ".
Thử nghiệm định giá tiền IPO của SpaceX
So với hợp đồng dầu mỏ, hợp đồng tiền IPO lấp đầy một khoảng trống thị trường khác.
Các công ty như SpaceX trước khi lên sàn không có giá cổ phiếu công khai được giao dịch liên tục, định giá của họ thường chỉ có thể được đánh giá dựa trên các vòng gọi vốn khác nhau và giao dịch thị trường thứ cấp, mà giữa các giao dịch này có thể cách nhau hàng tháng.
Các hợp đồng vĩnh viễn do Trade.xyz và các đối thủ cạnh tranh ra mắt không trao cho nhà giao dịch quyền sở hữu cổ phiếu của công ty liên quan. Do các công ty này chưa lên sàn, cũng không tồn tại chứng khoán công khai có thể cung cấp neo giá cho giá hợp đồng thông qua arbitrage trực tiếp.
Tác dụng của loại hợp đồng này là phản ánh công khai đánh giá của các nhà giao dịch về giá trị của công ty trước khi họ lên sàn.
Cho đến nay, hợp đồng vĩnh viễn tiền IPO của Trade.xyz về cơ bản đã dự đoán chính xác biểu hiện mở cửa của cổ phiếu liên quan. Trong một số đợt lên sàn lớn năm nay, bao gồm cả SpaceX và SK Hynix, các hợp đồng này đều cho thấy trước rằng giá cổ phiếu khi bắt đầu giao dịch chính thức sẽ cao hơn giá phát hành do các ngân hàng bảo lãnh đưa ra.
Giám đốc điều hành của Hyperliquid Strategies, công ty chuyên tích lũy token gốc Hyperliquid, David Schamis cho biết:
"Một nhóm người tham gia thị trường chưa từng thực sự thấy cổ phiếu của công ty này, nhưng đánh giá về giá mở cửa lại gần với kết quả thực tế hơn so với nhóm bảo lãnh đã dành hai tuần để quảng bá cho thương vụ này."
Trong một bức thư gửi cho Thư ký Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) Vanessa Countryman vào ngày 18/8, Trade.xyz cùng một nhóm vận động hành lang liên quan đến Hyperliquid đã dẫn chứng biểu hiện trước đó của hợp đồng vĩnh viễn tiền IPO, lập luận rằng các sản phẩm loại này có thể cung cấp tín hiệu thị trường công khai trước khi công ty lên sàn, từ đó cải thiện quy trình định giá IPO.
Đòn bẩy cao khuếch đại biến động bất thường
Đòn bẩy cực cao cũng khiến thị trường mới nổi này nhanh chóng bộc lộ vấn đề.
Vào giữa tháng 6 năm nay, vài ngày sau khi cổ phiếu SpaceX bắt đầu giao dịch, hợp đồng vĩnh viễn Trade.xyz gắn với công ty tên lửa và vệ tinh của Musk này đã xảy ra tình trạng ép bán khống, từng đẩy định giá ngầm hiểu của nó lên 3 nghìn tỷ USD, vượt qua Amazon hoặc Microsoft tại thời điểm đó.
Hơn 50 triệu USD vị thế bán khống do đó đã bị thanh lý cưỡng chế tự động.
Khoảng một tháng sau, cơ chế thị trường tương tự lại khiến hợp đồng vĩnh viễn Trade.xyz gắn với SK Hynix xuất hiện biến động ngược chiều với biên độ bất thường.
Sau khi hợp đồng này giảm 20%, người nắm giữ buộc phải đóng gần 60 triệu USD vị thế mua. Trước đó, cổ phiếu SK Hynix trong giao dịch trước giờ mở cửa từng giảm 30%. Nguyên nhân dẫn đến đợt giảm này là một giao dịch cổ phiếu đơn lẻ trên thị trường Nextrade đã được thực hiện ở mức giá được nghi ngờ là bất thường.
Trade.xyz cho biết sẽ bồi thường tổn thất do một phần biến động giá bất thường của SK Hynix gây ra.
Nền tảng cho biết: "Trong tương lai, chúng tôi sẽ tiếp tục cải tiến hệ thống định giá để ứng phó với các sự kiện cực đoan."
Thanh khoản trở thành rào cản cạnh tranh
Để mở thị trường hợp đồng vĩnh viễn trên Hyperliquid, bên vận hành phải cầm cố 500.000 token HYPE, trị giá khoảng 39 triệu USD theo giá hiện tại.
Một số người tham gia sớm đã đóng cửa hoạt động. Trong khi đó, các đối thủ cạnh tranh mới được hỗ trợ bởi các tổ chức như Multicoin Capital, Hyperion DeFi, đang nhắm mục tiêu vào các thị trường mà Trade.xyz chưa chiếm ưu thế.
Skew được hỗ trợ bởi Hyperion có kế hoạch tập trung phát triển dữ liệu định giá "không dễ bị sao chép". Giám đốc điều hành Hyperion Hyunsu Jung cho biết, đây sẽ trở thành hướng đi khác biệt của nền tảng.
Tuy nhiên, thanh khoản của Trade.xyz vẫn là một rào cản khó vượt qua. Lợi thế này đến từ việc nền tảng ra mắt thị trường mới sớm hơn, cùng mức phí thấp hơn so với đối thủ cạnh tranh.
Mặc dù tổng khối lượng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn của Trade.xyz vào tháng 7 năm nay đạt 107 tỷ USD, nhưng dữ liệu tổng hợp của DefiLlama cho thấy, tính theo mức hiện tại, doanh thu hàng năm của nó chỉ vào khoảng 27 triệu USD.
Nhà quản lý danh mục đầu tư của quỹ phòng hộ tài sản số Apollo Crypto, Pratik Kala cho biết:
"Tôi thậm chí sẽ không xem các thị trường khác. Điều quan trọng nhất là thanh khoản, và thanh khoản của các thị trường khác rất kém. Nếu tôi muốn đặt một lệnh dù chỉ 500.000 USD, chênh lệch giá mua-bán cũng sẽ nhanh chóng mở rộng."
Yadav cho biết, một rủi ro tiềm ẩn từ sự phát triển nhanh chóng của Trade.xyz là việc thanh lý cưỡng chế quy mô lớn như đã xảy ra trong hợp đồng vĩnh viễn SpaceX và SK Hynix, trong tương lai có thể truyền dẫn sang thị trường truyền thống.
Trong trường hợp xấu nhất, vụ sụp đổ thị trường xảy ra vào cuối tuần có thể khiến các tổ chức đồng thời nắm giữ tài sản tài chính truyền thống rơi vào "khủng hoảng bảng cân đối kế toán".
Bà nói: "Đến sáng thứ Hai, liệu họ còn đủ vốn để tiếp tục giao dịch trên thị trường truyền thống hay không? Đó mới là nguy hiểm có thể xuất hiện trong tương lai."
Ngược lại, cựu nhà giao dịch ETF Walter Li lo lắng hơn về việc bản thân bỏ lỡ cơ hội giao dịch khi đang ngủ.
Ông cho biết, mình đã thiết kế một hệ thống giám sát với sự hỗ trợ của ChatGPT, dùng để quét hoạt động thị trường trên Trade.xyz. Khi bất kỳ hợp đồng vĩnh viễn giao dịch 24/7 nào tăng hoạt động, hệ thống sẽ gửi cảnh báo cho ông.
"Nếu bạn thiết lập hệ thống giám sát đúng đắn và thực sự biết mình nên tìm kiếm điều gì, bạn không cần phải ngồi trước bàn giao dịch liên tục."
