Bài gốc |Odaily Planet Daily (@OdailyChina)
Tác giả |Golem(@web3_golem)
Khi thời điểm cửa sổ bắt buộc tháng 8 đang đến gần, các cuộc thảo luận về đề xuất BIP-110 gần đây lại trở nên sôi nổi.
BIP-110 được đề xuất bởi Dathon Ohm vào tháng 12 năm 2025 và nhận được sự ủng hộ từ nhà phát triển Bitcoin Core Luke Dashjr. Đề xuất này nhằm mục đích hạn chế dữ liệu tùy ý/phi tiền tệ trong các giao dịch Bitcoin trong vòng một năm tới, chủ yếu nhắm vào việc lưu trữ dữ liệu kích thước lớn như Ordinals, NFT Bitcoin, với hy vọng giảm "giao dịch rác" trên mạng và để Bitcoin tập trung vào chức năng tiền tệ.
Đề xuất này đã gây tranh cãi kể từ khi được đưa ra, nhưng nhìn vào dữ liệu, BIP-110 hiện không được sự ủng hộ của phần lớn thợ đào và node chính. Ngưỡng kích hoạt của BIP-110 là 55%. Theo thống kê, tỷ lệ ủng hộ của thợ đào hiện chưa đến 1%, và trong tổng số 102674 node trên toàn mạng, chỉ có 15035 node sẵn sàng thực thi BIP-110, tỷ lệ là 14,64%.
Tỷ lệ ủng hộ BIP-110 từ thợ đào và node
Thông thường, một đề xuất có tỷ lệ ủng hộ thấp như vậy sẽ không thể được thông qua trên mạng Bitcoin, nhưng điểm "ngang ngược" của BIP-110 là ngay cả khi không đạt được sự đồng thuận, các node hỗ trợ BIP-110 vẫn sẽ ép buộc thực thi. Nếu BIP-110 không đạt ngưỡng kích hoạt 55% trước khi đạt đến độ cao block 961632, thì nó sẽ bước vào giai đoạn cửa sổ bắt buộc (độ cao block 961632-963647). Trong giai đoạn này, các node chạy BIP-110 sẽ từ chối các block không tuân thủ quy tắc, ép tỷ lệ thông qua lên 100%, để cuối cùng BIP-110 có thể được kích hoạt và thực thi một cách bắt buộc ở độ cao block 965664.
Theo tốc độ tạo block hiện tại của mạng Bitcoin, đầu tháng 8, BIP-110 sẽ bước vào giai đoạn cửa sổ bắt buộc, điều này có nghĩa là mặc dù BIP-110 là một đề xuất fork mềm, nhưng khi đó mạng Bitcoin cũng sẽ xuất hiện sự phân tách chain (chuỗi thiểu số hỗ trợ BIP-110 và chuỗi chính không hỗ trợ BIP-110).
BIP-110 liên tục gây tranh cãi
Theo "Nguyên tắc chuỗi dài nhất" của Bitcoin, chỉ khi sức mạnh tính toán thực tế của các thợ đào hỗ trợ BIP-110 chiếm đa số (>50%), họ mới trở thành chuỗi dài nhất và toàn mạng sẽ thống nhất theo các quy tắc mới, tức là fork mềm thành công. Do đó, mặc dù kết quả BIP-110 bị kích hoạt bắt buộc đã được định sẵn, nhưng liệu cuối cùng nó có thể tồn tại liên tục hay không vẫn phụ thuộc vào sự đồng thuận, nếu không BIP-110 cũng sẽ có kết cục giống như phần lớn các đợt fork mềm Bitcoin trong lịch sử: tự nhiên chết đi.
Phe ủng hộ: BIP-110 không phải là sự thay đổi, mà là sự phủ định lại sự thay đổi
Đại diện chính của phe ủng hộ BIP-110 là Luke Dashjr và mining pool Ocean của ông. Luke Dashjr từ lâu đã là nhân vật cực đoan chống lại BRC-20 và inscriptions trong cộng đồng phát triển Bitcoin, và ông cũng đã cung cấp đề xuất bản thảo gốc cho đề xuất BIP-110.
Luke Dashjr được coi là đại diện của chủ nghĩa nguyên bản Bitcoin, họ không muốn thấy không gian block Bitcoin được sử dụng cho bất kỳ mục đích nào khác ngoài chuyển Bitcoin. Đề xuất BIP-110 coi inscriptions xuất hiện vào năm 2022 là một "cuộc tấn công Bitcoin", bởi vì nếu để dữ liệu tùy ý nhúng vào các giao dịch Bitcoin, điều này sẽ tạo ra gánh nặng khổng lồ và không cần thiết cho các node, đồng thời những "dữ liệu rác" này cũng sẽ chiếm dụng nhiều không gian block, buộc các giao dịch tiền tệ phải nâng cao ngưỡng đấu thầu mới có thể được đóng gói vào block, lấn át mục đích sử dụng tiền tệ của Bitcoin.
Do đó, Luke Dashjr đã đăng trên nền tảng X rằng, BIP-110 không phải là một sự thay đổi, mà là sự phủ định lại sự thay đổi. Khi đối mặt với phe phản đối BIP-110, ông còn phát huy tối đa tinh thần biện hộ, một mặt nói rằng BIP-110 không có bất kỳ ý định thù địch nào và cũng không ép buộc bất cứ ai chấp nhận, mặt khác lại nói rằng ai phản đối BIP-110 mới thực sự là kẻ tấn công Bitcoin.
Và mặc dù tỷ lệ bỏ phiếu ủng hộ BIP-110 của các thợ đào hiện tại rất thấp (<1%), Luke Dashjr vẫn lạc quan cho rằng tỷ lệ bỏ phiếu trực tiếp phản đối BIP-110 của các thợ đào cũng gần như bằng 0, ý nói là các thợ đào không quyết định, khi BIP-110 được kích hoạt, họ sẽ tự động tuân theo.
Trên thực tế, tính đến nay, mining pool công khai ủng hộ BIP-110 chỉ có Ocean của chính Luke Dashjr. Người đồng sáng lập F2Pool, Wang Chun, đã công khai tuyên bố từ tháng 2 rằng tuyệt đối không ủng hộ BIP-110. Luke Dashjr đã tự tin trả lời bên dưới bài đăng của ông ta rằng, "Vậy thì lúc đó anh sẽ đào ra các block không hợp lệ và mất tất cả phần thưởng."
Theo dữ liệu từ miningradar, F2Pool là mining pool Bitcoin lớn thứ ba trên toàn mạng, chiếm 13,6% tổng sức mạnh tính toán; trong khi Ocean hiện tại chỉ có sức mạnh tính toán là 24,6 EH/S, chiếm 2,6% tổng sức mạnh tính toán của toàn mạng.
Bảng xếp hạng các mining pool Bitcoin
Nếu cuối cùng Ocean là mining pool duy nhất hỗ trợ trên nhánh fork, thì họ chỉ có thể tạo ra 3-5 block mỗi ngày, hiệu suất làm việc và tốc độ tạo block như vậy không thể trở thành "chuỗi dài nhất" trên mạng Bitcoin.
Phe phản đối: BIP-110 không giải quyết vấn đề, đồng thời tạo ra nhiều vấn đề mới
Phe phản đối đề xuất BIP-110 không chỉ tập trung vào việc liệu BIP-110 có thành công sau khi kích hoạt hay không, mà còn chỉ trích rằng nó không thể giải quyết vấn đề "giao dịch rác" tồn tại trên mạng Bitcoin, đồng thời tạo ra nhiều vấn đề mới tiềm ẩn. Tóm lại, lý do phe phản đối BIP-110 vẫn phản đối mạnh mẽ là do lo ngại về nhiều hậu quả ngoài ý muốn, chứ không phải vì bất kỳ sự lưu luyến nào đối với Ordinals hay inscriptions. Các nhân vật tiêu biểu của phe phản đối là nhà tiên phong crypto-punk Adam Back, nhà phát triển Bitcoin Core Jameson Lopp và người sáng lập Strategy, Michael Saylor.
Đầu tiên, phe phản đối cho rằng BIP-110 không thể hoàn toàn giải quyết vấn đề "giao dịch rác" mà mạng Bitcoin đang đối mặt, tác giả trong đề xuất BIP-110 cũng thừa nhận chỉ có thể tạm thời giảm bớt. Jameson Lopp cho rằng giới hạn kích thước block và thị trường đấu thầu không gian block của Bitcoin đã phần nào giải quyết vấn đề giao dịch rác, nhưng lý do Bitcoin luôn là mục tiêu của các cuộc tấn công giao dịch rác khác nhau là vì hầu như không có ai thực sự sử dụng mạng Bitcoin, phí giao dịch luôn ở mức thấp, do đó không thể tạo ra áp lực phí đủ để ngăn chặn hầu hết các giao dịch rác.
Đồng thời, BIP-110 còn sẽ bóp chết sự đổi mới trong tương lai của Bitcoin. Đề xuất BIP-110 cũng thừa nhận việc hạn chế Taproot sẽ cản trở các chức năng nâng cao hoặc hợp đồng phức tạp như BitVM được thực hiện trên mạng Bitcoin. Mặc dù BIP-110 được mô tả là một hạn chế tạm thời trong vòng một năm, nhưng Jameson Lopp cho rằng đây chỉ là kế hoãn binh của Luke Dashjr, nếu những hạn chế này nghiêm trọng hạn chế việc nâng cấp Bitcoin trong tương lai, thì có thể dẫn đến một đợt fork cứng Bitcoin chứ không phải fork mềm.
Adam Back thì tập trung hơn vào tinh thần chống kiểm duyệt và phi tập trung của Bitcoin. Ông cho rằng BIP-110 sẽ kiểm duyệt một cách chủ quan các giao dịch trong block, thì mục đích cơ bản là để kiểm soát người khác, điều này trái ngược với tinh thần trung lập và chống kiểm duyệt mà mạng Bitcoin đã kiên trì kể từ khi thành lập, là một bước nguy hiểm khiến Bitcoin trượt dần về phía tập trung hóa và kiểm soát. Adam Back dùng chủ nghĩa nguyên bản Bitcoin để phủ định sự thay đổi mà những người theo chủ nghĩa cực đoan Bitcoin muốn thay đổi Bitcoin, cũng có thể coi là dùng "phép thuật đánh bại phép thuật".
Michael Saylor dùng thuật ngữ "Đề xuất gây tổn thương y khoa Bitcoin" (Bitcoin Iatrogenic Proposal) để khái quát BIP-110, ám chỉ rằng chính "phương pháp điều trị" BIP-110 này sẽ gây tổn hại cho Bitcoin, chứ không phải giải quyết các vấn đề hiện có.
Và Michael Saylor cho rằng nếu BIP-110 được chuyển hóa thành sự đồng thuận, thì một số giao dịch trả phí hợp lệ cũng sẽ trở nên không hợp lệ, việc mở ra tiền lệ kiểm duyệt này mới thực sự là điều nguy hiểm.
Phe phản đối còn có một hậu quả nghiêm trọng nhất mà họ lo ngại, đó là sau khi BIP-110 được kích hoạt, nó có thể chia rẽ hệ sinh thái chuỗi Bitcoin. Khi đó sẽ xuất hiện hai chuỗi cạnh tranh nhau để giành vị thế "Bitcoin thực sự", và trong tình huống này, do kết quả fork có tính không chắc chắn, có thể tạo ra rủi ro double-spend Bitcoin. Ngay cả khi không gây ra double-spend, nếu BIP-110 cuối cùng phát triển thành một chuỗi mới, nó cũng sẽ chia rẽ nguồn lực nhà phát triển, nguồn lực tính toán và sự đồng thuận tiền tệ của Bitcoin.
Phe phản đối cho rằng BIP-110 đang cố gắng dùng biện pháp kỹ thuật để giải quyết một vấn đề văn hóa, và cuối cùng lại sẽ tạo ra nhiều vấn đề không thể lường trước được hơn.
Lo ngại là vậy, nhưng phe phản đối vẫn tràn đầy tự tin về sự thất bại của BIP-110. Jameson Lopp đã từng đánh cược về BIP-110 vào tháng 2 với mức cược tối thiểu 1 BTC, cho đến nay vẫn chưa có người ủng hộ BIP-110 nào công khai chấp nhận lời mời đánh cược.
Lời mời đánh cược của Jameson Lopp với phe ủng hộ BIP-110
Trên thị trường dự đoán Predyx, xác suất "BIP-110 sẽ được kích hoạt và thực thi bắt buộc trên Bitcoin trong khoảng thời gian từ ngày 1 đến ngày 7 tháng 9 năm 2026" là 10%, điều kiện để tính kết quả "Có" là chuỗi BIP-110 phải trở thành "chuỗi dài nhất Bitcoin" được phần lớn node chấp nhận.
Sau khi BIP-110 được kích hoạt, điều gì sẽ xảy ra?
Chúng ta có thể đưa ra một số giả định về tình huống, tức là điều gì sẽ xảy ra khi BIP-110 cuối cùng được kích hoạt bắt buộc ở độ cao block 965664 (cuối tháng 8 đến đầu tháng 9).
Tình huống đầu tiên như đã mô tả ở trên, khi đạt đến độ cao kích hoạt, các node BIP-110 từ chối các block của chuỗi chính, nhưng lại không có đủ tỷ lệ thợ đào sản xuất các block mới tuân thủ quy tắc BIP-110, tốc độ tạo block của BIP-110 sẽ cực kỳ chậm, cuối cùng dừng tạo block và không còn "phát triển".
Tình huống thứ hai là, có một tỷ lệ thợ đào nhất định ủng hộ BIP-110. Phe ủng hộ BIP-110 cho rằng họ có một "lợi thế không đối xứng", bởi vì các quy tắc của BIP-110 nghiêm ngặt hơn, do đó mặc dù các node BIP-110 sẽ từ chối các block chứa dữ liệu vi phạm (inscriptions, v.v.), nhưng các node không phải BIP-110 (node Core chính thống) sẽ coi các block do node BIP-110 tạo ra là hợp lệ.
Hơn nữa, hiện tại trong không gian block Bitcoin, tỷ lệ giao dịch inscriptions đã giảm xuống còn 5%, hơn 95% vẫn là các giao dịch chuyển Bitcoin truyền thống, các node BIP-110 vẫn có thể nhận được nhiều block chính thống. Do đó, Luke Dashjr mới nghĩ rằng BIP-110 cuối cùng sẽ trở thành "chuỗi dài nhất" và thống nhất mạng lưới.
Tỷ lệ sử dụng không gian block Bitcoin theo loại giao dịch khác nhau
Tình huống thứ ba là, có một tỷ lệ thợ đào nhất định ủng hộ BIP-110 nhưng sức mạnh tính toán luôn không thể vượt qua chuỗi đa số hiện có. Thông thường, các thợ đào cực kỳ lý trí, bởi vì một khi máy móc của họ khởi động là bắt đầu tiêu thụ tiền điện. Trong cuộc cạnh tranh giữa hai chuỗi, các thợ đào sẽ cân nhắc lợi hại, các thợ đào trên chuỗi BIP-110 sẽ dễ dàng từ bỏ chi phí chìm (phần thưởng khai thác trên chuỗi thiểu số) để gia nhập chuỗi đa số, bởi vì chuỗi thiểu số không chỉ tụt hậu về độ dài chuỗi, mà phần thưởng Bitcoin tích lũy cũng không nhiều bằng chuỗi đa số. Cuối cùng sẽ trở thành tình huống đầu tiên.
Vậy, giả sử Luke Dashjr có sức hút cực mạnh, các thợ đào không còn lý trí, vẫn kiên trì khai thác trên chuỗi BIP-110 thì điều gì sẽ xảy ra? Chuỗi này sẽ tiếp tục vận hành độc lập, chỉ là thời gian block có thể rất chậm, các thợ đào gần như hoàn toàn vì tình yêu mà làm việc, tiêu hao năng lượng một cách vô nghĩa. Tình huống này có kết cục hợp lý nhất là chuỗi BIP-110 dưới sự lãnh đạo của phe ủng hộ BIP-110 sẽ phân tách vĩnh viễn thành một chuỗi độc lập, "thủ công" điều chỉnh độ khó block, và phát hành một đồng tiền mạng mới.
Nhưng Luke Dashjr đã nhiều lần nhấn mạnh rằng ông từ chối fork cứng BIP-110, ông cho rằng chưa đến lúc sử dụng biện pháp fork cứng. Nước có thể chở thuyền nhưng cũng có thể lật thuyền, chỉ sợ đến lúc đó Luke Dashjr cũng sẽ bị ý chí quần chúng cuốn theo, mũi tên đã lắp trên dây cung, không bắn không được.
Do đó, chuỗi thiểu số do những người ủng hộ BIP-110 vận hành về mặt kỹ thuật có thể tiếp tục hoạt động, nhưng cũng rất khó phát triển thịnh vượng, bởi vì điều này phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế và sinh thái, bao gồm sự hỗ trợ của ví, sàn giao dịch, người dùng, v.v. Trên mạng Bitcoin thực tế có nhiều ví dụ như vậy, phần lớn cuối cùng đều thất bại, ngay cả khi chạy thành công, mức trần cao nhất cũng chỉ ở các đồng tiền độc lập như BCH, BSV.
