Tác giả: Hồ Dật Lâm
Sự xuất hiện của Open USD đã chuyển cuộc cạnh tranh stablecoin từ việc các startup tiền mã hóa tranh giành thị trường sang cuộc chiến cơ sở hạ tầng với sự tham gia chung của tài chính truyền thống, mạng lưới thanh toán, nền tảng công nghệ và hệ sinh thái public chain. Xoay quanh liên minh mới này với sự tham gia của hơn 140 tổ chức, học giả Hồ Dật Lâm cho rằng stablecoin không phải là phe ôn hòa của cuộc cách mạng tiền mã hóa, mà giống với 'cải cách phe bảo hoàng' bên trong hệ thống tiền tệ cũ hơn: nó kế thừa hiệu quả của blockchain nhưng vẫn giữ vị trí trung tâm của đồng đô la và Cục Dự trữ Liên bang. Cuộc cách mạng tiền mã hóa thực sự cuối cùng vẫn phải quay trở lại một vấn đề căn bản hơn: đời sống thị trường có nhất thiết phải phụ thuộc vào ngân hàng trung ương như là trung tâm của trật tự tiền tệ hay không.
Open USD ra mắt: Stablecoin chuyển từ cạnh tranh sản phẩm sang cơ sở hạ tầng liên minh
Ngày 30 tháng 6, Open Standard đã công bố ra mắt Open USD, một loại stablecoin bằng đô la hướng đến dòng vốn toàn cầu. Theo giới thiệu chính thức, Open USD tập trung vào ba thiết kế chính: doanh nghiệp có thể đúc và mua lại với chi phí bằng không; lợi nhuận từ tài sản dự trữ sau khi trừ đi một khoản phí quản lý nhỏ sẽ được phân bổ cho các đối tác; được vận hành bởi Open Standard - một công ty độc lập, với sự tham gia quản trị của các đối tác thông qua hội đồng quản trị. Danh sách tham gia trải dài ngành thanh toán, ngân hàng, công nghệ và tiền mã hóa, bao gồm Visa, Stripe, Mastercard, American Express, BlackRock, BNY, Standard Chartered, DBS, OCBC, Google, Shopify, Coinbase, Solana, Base, Ripple, MetaMask, Aave, v.v.
Báo Wall Street Journal đưa tin rằng Open USD dự kiến sẽ được cung cấp trên các mạng như Base, Solana vào cuối năm nay, với khoảng 140 công ty đã ký kết sử dụng; báo cáo đồng thời chỉ ra, USDT và USDC vẫn là hai stablecoin lớn nhất hiện nay, tổng vốn hóa thị trường khoảng 2600 tỷ USD. Barron's thì lưu ý rằng sau khi Open USD được công bố, cổ phiếu của các công ty liên quan như Circle và Coinbase chịu áp lực, vì liên minh mới trực tiếp đe dọa mô hình kinh doanh stablecoin của USDC.
Bề ngoài, đây là một bước nâng cấp cạnh tranh trong ngành stablecoin: nhiều doanh nghiệp hơn tham gia, nhiều kênh tiếp cận hơn, cơ chế phân phối lợi nhuận dự trữ được thiết kế lại. Nhưng theo Hồ Dật Lâm, ý nghĩa quan trọng hơn của Open USD không nằm ở việc nó sẽ giành bao nhiêu thị phần của USDC hay USDT, mà ở việc nó tiết lộ vị trí lịch sử của chính stablecoin: stablecoin không thực sự thách thức bản vị đô la, nó chỉ khiến bản vị đô la vận hành hiệu quả hơn.
Stablecoin không phải 'phe ôn hòa', mà là 'phe bảo hoàng'
Hồ Dật Lâm ủng hộ sự phát triển của stablecoin, vì stablecoin tác động trực tiếp đến hệ thống tiền pháp định và ngân hàng, có thể buộc cấu trúc kinh tế chính trị thực tế phải thay đổi. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng ủng hộ stablecoin như một công cụ không đồng nghĩa với việc thừa nhận stablecoin là hình thái hoàn chỉnh của cuộc cách mạng tiền mã hóa.
Trước đây, ông từng so sánh stablecoin với hệ thống của Tycho trong cuộc cách mạng Copernicus: hệ thống của Tycho hấp thụ nhiều lợi thế kỹ thuật của thiên văn học mới, cũng có thể giải thích nhiều hiện tượng hơn, vì vậy trong cuộc cách mạng dễ được chấp nhận bởi chính quyền truyền thống; nhưng nó từ chối điểm cốt lõi nhất - không để Trái đất chuyển động. Stablecoin cũng vậy. Nó kế thừa hiệu quả thanh toán bù trừ, khả năng lập trình, tính thanh khoản toàn cầu và lợi thế thanh toán xuyên biên giới của blockchain, nhưng lại từ chối việc để đồng đô la rời khỏi vị trí trung tâm.
Khi nói về Open USD, Hồ Dật Lâm tiếp tục phân biệt giữa 'phe ôn hòa' và 'phe bảo hoàng'. Ông nói: "Tôi cảm thấy những người như Michael Saylor mới được coi là 'phe ôn hòa', ông ấy cũng muốn tương thích với hệ thống cũ, nhưng giữ vững điểm cách mạng cốt lõi 'bản vị Bitcoin' này." Nghĩa là, con đường kiểu Saylor có thể chấp nhận các công ty đại chúng, chuẩn mực kế toán, tài trợ bằng nợ, thị trường vốn và khuôn khổ quản lý, nhưng nó vẫn coi Bitcoin là tài sản bản vị mới. Nó thỏa hiệp với hệ thống cũ, nhưng không từ bỏ hạt nhân cách mạng 'hoàng đế có thể bị thay thế'.
Stablecoin thì khác. Hồ Dật Lâm nói: "Stablecoin đương nhiên có ý nghĩa lịch sử, nhưng không tính là nhà cách mạng thực sự." Theo ông, stablecoin giống với phe cải cách bên trong chế độ cũ hơn, cho rằng "Hoàng thượng (đồng đô la, Cục Dự trữ Liên bang) là tốt, chỉ là hệ thống thi hành bên dưới hơi cồng kềnh và kém hiệu quả, trước đây Đông xưởng làm không tốt, bây giờ nhờ Tây xưởng của ta để cải thiện."
Phép ẩn dụ sắc sảo này chỉ ra giới hạn nội tại của stablecoin: nó không chống lại trung tâm đô la, mà là hệ thống thanh toán cũ, mạng lưới thanh toán bù trừ ngân hàng, hệ thống chuyển tiền xuyên biên giới và hiệu quả thấp của trung gian tài chính. Nó muốn thay thế là quan lại cơ sở, chứ không phải thẩm quyền tối cao.
Do đó, khi cuộc cách mạng tiền mã hóa chỉ có thể chạm đến 'hệ thống thi hành' như ngân hàng, công ty thanh toán, SWIFT, Visa, Alipay, v.v., con đường stablecoin và con đường tiền mã hóa cấp tiến hơn trông có vẻ cùng hướng: cả hai đều chống lại hệ thống tài chính cũ đắt đỏ, chậm chạp và thiếu minh bạch. Nhưng một khi vấn đề chạm đến đồng đô la, trái phiếu Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang và bản vị tiền pháp định, sự khác biệt giữa hai bên sẽ lộ rõ. Hồ Dật Lâm nói, stablecoin "ngay từ đầu đã ngăn chặn cuộc cách mạng tiếp tục đi sâu." Điều này không có nghĩa stablecoin hoàn toàn không có ý nghĩa tiến bộ, mà ý nghĩa tiến bộ của nó ngay từ đầu đã bị giới hạn trong trật tự tiền tệ cũ.
Khi hệ thống cũ tự thân lâm trận, startup stablecoin còn lại gì?
Điểm đặc biệt của Open USD là nó không phải là một đồng tiền mới được ra mắt bởi một đội startup tiền mã hóa đơn lẻ, mà là một dự án kiểu liên minh với sự tham gia chung của các công ty thanh toán, ngân hàng, nền tảng công nghệ, tổ chức quản lý tài sản và hệ sinh thái public chain. Open Standard chính thức nhấn mạnh, nó muốn để các doanh nghiệp có mức độ tham gia cao hơn vào lợi nhuận dự trữ stablecoin, quản trị và sử dụng quy mô lớn.
Đây chính là điểm mà Hồ Dật Lâm cho rằng Open USD có ý nghĩa biểu tượng. Trước đây, một cốt truyện cốt lõi của stablecoin đô la là: tài chính truyền thống quá chậm, quá đắt, quá khép kín, vì vậy các công ty tiền mã hóa cần dùng blockchain để thay thế nó nhằm nâng cao hiệu quả. Nhưng bây giờ, các tập đoàn tài chính và thanh toán truyền thống bắt đầu tự tổ chức mạng lưới stablecoin. Hệ thống cũ không còn chỉ là đối tượng bị cải tạo, mà trực tiếp trở thành người khởi xướng và người quản trị cơ sở hạ tầng stablecoin.
Hồ Dật Lâm cho rằng, điều này tạo nên một sự châm biếm đối với các công ty stablecoin gốc như Circle: nếu sứ mệnh của stablecoin là phục vụ hệ thống đô la, tương thích hệ thống ngân hàng, nâng cao hiệu quả thanh toán, thì khi các tổ chức như Visa, Mastercard, Stripe, BlackRock, BNY, Google, Coinbase cùng nhau ra mắt mạng lưới stablecoin của riêng họ, các startup stablecoin gốc rất khó có thể nói rằng họ nắm giữ tính chính đáng cách mạng không thể thay thế.
Ông diễn đạt vấn đề này thành một loạt câu hỏi: Stablecoin rốt cuộc muốn cách mạng ai? Là SWIFT sao? Nếu các ngân hàng cũng bắt đầu dùng stablecoin để thanh toán bù trừ thì sao? Là các mạng lưới thanh toán như Visa, Alipay sao? Nếu chính họ cũng chấp nhận, phát hành hoặc tham gia mạng lưới stablecoin thì sao?
Theo ông, nếu mục tiêu của stablecoin chỉ là để hệ thống cũ tiếp nhận công nghệ thanh toán blockchain, thì khi hệ thống cũ tiếp nhận stablecoin, phong trào stablecoin có thể tuyên bố thành công, thậm chí nên 'công thành thân thoái'. Nhưng nếu những công ty stablecoin gốc này vẫn không cam tâm bị thu nạp, họ phải giải thích lại sự khác biệt căn bản giữa họ với hệ thống cũ.
"Nếu bạn vẫn còn chưa cam tâm, thì vẫn phải quay trở lại con đường phi tập trung, từ bỏ thỏa hiệp, tiếp tục cách mạng." Hồ Dật Lâm nói.
Việc 'vạch rõ ranh giới' ở đây không nhất thiết chỉ có một hình thức. Hồ Dật Lâm không yêu cầu tất cả dự án đều phải đi theo con đường Bitcoin. Có thể kiên trì bản vị tiền mã hóa, kiên trì quản trị phi tập trung, kiên trì chống kiểm duyệt, cũng có thể kiên trì tự giám sát, không thể đóng băng, giao thức mở và quyền rút lui. Nhưng điểm then chốt là, những nhà sáng tạo tiền mã hóa gốc phải giữ lại một phần nào đó thực sự 'không nghe lời'.
"Bản vị tiền mã hóa đương nhiên là cứng nhất, nhấn mạnh cấu trúc quản trị cũng được, nhấn mạnh chống kiểm duyệt cũng được, nhưng bạn tổng phải nhấn mạnh một thứ gì đó ly kinh bạn đạo mới được." Ông nói.
Câu nói này chỉ ra sự lúng túng trong cốt truyện của stablecoin: khi một dự án đặt toàn bộ điểm bán hàng vào việc tuân thủ quy định, hiệu quả, chi phí thấp, thân thiện với tổ chức và tương thích tài chính cũ, thì cuối cùng nó rất có thể không lật đổ hệ thống cũ, mà bị hệ thống cũ hấp thụ thành bộ phận mới.
Gói nâng cấp blockchain cho bá quyền đô la
Hồ Dật Lâm đồng ý với một đánh giá mang tầm vĩ mô hơn: stablecoin đô la càng thành công, không nhất định có nghĩa là tiền mã hóa càng thành công, ngược lại có thể có nghĩa là hệ thống đô la càng thành công.
Nếu thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu, kiều hối, giao dịch trên chuỗi, RWA, DeFi và thanh toán doanh nghiệp ngày càng sử dụng nhiều stablecoin đô la hơn, thì thứ bị suy yếu có thể là hệ thống ngân hàng địa phương, mạng lưới thanh toán xuyên biên giới truyền thống và một phần kiểm soát vốn, nhưng thứ được củng cố vẫn là định giá bằng đô la, dự trữ trái phiếu Mỹ và khuôn khổ quản lý của Mỹ.
Open USD chính là biểu hiện tập trung của xu hướng này. Nó sử dụng blockchain như một đường ray mới cho dòng vốn, nhưng thước đo giá trị vẫn là đô la, lợi nhuận cơ sở vẫn đến từ tài sản dự trữ, cấu trúc quản trị thì có sự tham gia chung của liên minh doanh nghiệp và tổ chức tài chính. Nó không phải là cuộc cách mạng tài chính chống đô la, mà giống một gói nâng cấp blockchain cho bá quyền đô la hơn.
Điều này cũng giải thích tại sao Hồ Dật Lâm cho rằng stablecoin đang trở thành kẻ thù lâu dài của phần lớn tiền mã hóa gốc. Vấn đề không chỉ là stablecoin cướp đi chức năng phương tiện trao đổi, mà là nó có thể định hình lại cấu trúc bản vị của thế giới trên chuỗi.
Nếu đơn vị định giá của tài chính trên chuỗi là stablecoin đô la, tài sản thế chấp là trái phiếu Mỹ và RWA, nguồn lợi nhuận là tài sản tài chính truyền thống, điểm neo giá trị của người dùng cũng là đô la, thì hoạt động trên chuỗi càng thịnh vượng, chưa chắc đã có nghĩa là đồng tiền gốc của lớp cơ sở như ETH, SOL có được phí bảo hiểm tiền tệ cao hơn. Thế giới trên chuỗi có thể thịnh vượng, nhưng của cải tích tụ lại ở tài sản đô la ngoài chuỗi, nhà phát hành stablecoin và cấu trúc lợi nhuận tài chính truyền thống. Dùng lời của Hồ Dật Lâm trước đây, stablecoin khiến logic 'trên chuỗi càng thịnh vượng, đồng tiền gốc càng tăng giá' bị đứt gãy, biến thành 'trên chuỗi càng thịnh vượng, ngoài chuỗi càng giàu'.
'Bán nhiên liệu' thì được, nhưng đừng hạ cấp cốt truyện cấp độ văn minh xuống thành cốt truyện phí giao dịch
Vấn đề stablecoin cũng khiến Hồ Dật Lâm phê phán lại cốt truyện 'dầu mỏ' của Ethereum. Nhiều người ủng hộ Ethereum cho rằng, ngay cả khi trên chuỗi chủ yếu sử dụng USDT, USDC hoặc Open USD, giao dịch vẫn cần tiêu hao ETH, hoạt động DeFi vẫn mang lại phí giao dịch, L2 vẫn phải giải quyết về mạng chính, do đó ETH vẫn sẽ hưởng lợi từ sự thịnh vượng trên chuỗi.
Phản bác của Hồ Dật Lâm là: Phí giao dịch đương nhiên có giá trị, nhưng phí giao dịch không phải là bản vị tiền tệ.
Ông tiếp tục phép ẩn dụ gas thường dùng trong cộng đồng Ethereum, nhưng đẩy phép ẩn dụ này theo hướng ngược lại. "Giá xăng dầu không thể là vô hạn, bởi vì khi giá xăng dầu đắt đỏ đến một mức độ nhất định, mọi người sẽ có động cơ mạnh hơn để tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế." Ông nói. Hơn nữa, thay thế Ethereum dễ dàng hơn nhiều so với thay thế cơ sở hạ tầng xăng dầu. Ô tô từ chạy xăng chuyển sang điện cần một chuỗi cung ứng và thiết kế sản phẩm mới; nhưng một giao thức DeFi di chuyển từ Ethereum sang public chain tương thích, rào cản kỹ thuật thấp hơn nhiều.
Theo ông, nếu Ethereum chỉ dựa vào thu nhập từ phí giao dịch, nó sẽ gặp phải giới hạn định giá của nhà cung cấp dịch vụ cơ sở hạ tầng. Sàn giao dịch, tổ chức thanh toán bù trừ, mạng lưới thanh toán có thể rất quan trọng, nhưng quy mô thu nhập của chúng không bằng phí bảo hiểm tiền tệ của tài sản bản vị. Hồ Dật Lâm đặt câu hỏi ngược lại: Sàn giao dịch Nasdaq một năm kiếm được bao nhiêu tiền phí? Tổng thu nhập ròng của các sàn giao dịch chứng khoán toàn cầu cộng lại, có cao bằng thu nhập của một công ty Apple không?
Tuy nhiên, ông không cho rằng tất cả public chain đều phải đảm nhận sứ mệnh cách mạng giống nhau. Tham vọng của Solana và các public chain khác vốn dĩ không lớn như vậy, định vị của chúng gần với 'ở cấp độ công ty, trở thành đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ', chẳng hạn như trở thành giải pháp thay thế hiệu suất cao cho Ethereum. Hồ Dật Lâm nói, nếu một dự án "định vị ban đầu vốn là bán nhiên liệu, thì đương nhiên có thể chấp nhận định vị này". Đối với loại chain này, phí giao dịch, hiệu suất, hệ sinh thái, trải nghiệm nhà phát triển và khả năng di chuyển ứng dụng chính là các chỉ số cốt lõi mà chúng có thể cạnh tranh.
Vấn đề là, không phải tất cả tài sản tiền mã hóa đều có thể hài lòng với việc 'bán nhiên liệu'. Hồ Dật Lâm phân biệt ba loại dự án: Thứ nhất là Bitcoin, từ khi ra đời nó đã nhắm đến cuộc cách mạng tiền tệ; thứ hai là Ethereum, nó muốn làm 'máy tính thế giới', muốn trở thành đổi mới cấp độ văn minh nhân loại; thứ ba là nhiều đồng tiền nhỏ mới nổi, chúng không có tài chính truyền thống hỗ trợ, phải dựa vào cốt truyện vĩ đại để thu hút sự chú ý và niềm tin.
Do đó, sự khác biệt thực sự không phải là tất cả đồng tiền có cần nói về cách mạng hay không, mà là: bất kỳ dự án nào muốn theo đuổi giới hạn trên cao hơn, thì không thể tránh né cốt truyện cách mạng. Bạn có thể chỉ làm nhà cung cấp dịch vụ không gian khối, có thể chỉ làm chain hiệu suất cao, có thể chỉ làm nền tảng ứng dụng tài chính, nhưng nếu bạn tuyên bố mình muốn thay đổi thế giới, tổ chức lại cơ sở hạ tầng văn minh, trở thành tiền tệ thế hệ tiếp theo hoặc internet thế hệ tiếp theo, thì bạn không thể hạ cấp cốt truyện đồng tiền gốc của mình xuống thành nhiên liệu phí giao dịch.
Khoảnh khắc Copernicus của cuộc cách mạng tiền mã hóa: Trái đất có thể chuyển động
Trong lịch sử thiên văn học, then chốt của cuộc cách mạng Copernicus không chỉ là mô hình tính toán đơn giản hơn, mà là mọi người chấp nhận một sự thật trái với trực giác: Trái đất có thể chuyển động, và cuộc sống hàng ngày của con người không vì thế mà sụp đổ.
Hồ Dật Lâm cho rằng, cuộc cách mạng tiền tệ của blockchain và Bitcoin cũng có một ngưỡng tư tưởng tương tự. Khoảnh khắc Copernicus thực sự, không phải là stablecoin khiến chuyển tiền xuyên biên giới rẻ hơn, cũng không phải ngân hàng học cách sử dụng thanh toán bù trừ trên chuỗi, mà là những người tham gia thị trường bắt đầu nhận ra: đời sống kinh tế chưa chắc cần một ngân hàng trung ương cố định làm trung tâm trật tự tiền tệ.
"Mấu chốt là mọi người giải phóng tư tưởng: Trái đất có thể chuyển động, cuộc sống thực tế của tôi không phụ thuộc vào việc Trái đất đứng yên." Hồ Dật Lâm nói. Ứng với vấn đề tiền tệ, quan niệm cốt lõi là: "Cuộc sống của chúng ta, giao dịch thị trường bình thường, không phụ thuộc vào một ngân hàng trung ương cố định, không cần ngân hàng trung ương lúc nào cũng ra tay mới có thể duy trì ổn định thị trường, tiền tệ là gì, giá trị tiền tệ là bao nhiêu, đều do thị trường quyết định một cách tự phát, do từng giao dịch cụ thể phân tán quyết định, không cần một tổ chức cụ thể nào đó ban hành việc này."
Đây cũng là lý do cơ bản ông kiên trì bản vị Bitcoin và chỉ trích bản vị stablecoin. Stablecoin có thể nâng cao hiệu quả, có thể trở thành công cụ chuyển tiếp, có thể làm cầu nối giữa thế giới thực tế và thế giới trên chuỗi. Nhưng nếu thế giới trên chuỗi cuối cùng vẫn định giá bằng đô la, lấy trái phiếu Mỹ làm tài sản cơ sở, lấy tiền tệ của ngân hàng trung ương làm thước đo giá trị cuối cùng, thì cái gọi là 'cách mạng blockchain' chỉ là phần mở rộng bên ngoài của hệ thống đô la.
Sự xuất hiện của Open USD, chính khiến cuộc tranh luận này trở nên rõ ràng hơn. Nó có thể là một bước quan trọng trong việc thương mại hóa, thể chế hóa và mở rộng quy mô của stablecoin; nhưng từ lý tưởng nguyên thủy của tiền mã hóa, nó cũng có thể đánh dấu một lần thu nạp thành công công nghệ blockchain của hệ thống cũ.
Hồ Dật Lâm không phủ nhận ý nghĩa lịch sử của stablecoin. Nhưng ý nghĩa lịch sử không bằng việc hoàn thành cách mạng. Hệ thống của Tycho từng phổ biến, chính vì nó có thể tương thích công nghệ mới và thẩm quyền cũ; nhưng thứ thực sự thay đổi bức tranh thế giới, vẫn là mô hình mới khiến Trái đất chuyển động.
Đối với thế giới tiền mã hóa, vấn đề cũng như vậy: Nếu đồng đô la mãi mãi không chuyển động, Cục Dự trữ Liên bang mãi mãi ở trung tâm, thì stablecoin dù có mở đến đâu, hiệu quả đến đâu, cũng chỉ là công cụ tinh xảo của vũ trụ cũ. Cuộc cách mạng thực sự, phải đợi đến khi thị trường tin rằng trật tự tiền tệ có thể không xoay quanh trung tâm đó.
