Tác giả: Hồ Dĩ Lâm
Sự xuất hiện của Open USD đã chuyển cuộc cạnh tranh stablecoin từ việc các công ty khởi nghiệp mã hóa giành giật thị trường, sang một cuộc chiến cơ sở hạ tầng với sự tham gia chung của tài chính truyền thống, mạng lưới thanh toán, nền tảng công nghệ và hệ sinh thái blockchain công cộng. Xoay quanh liên minh mới với sự tham gia của hơn 140 tổ chức này, học giả Hồ Dĩ Lâm cho rằng, stablecoin không phải là phe ôn hòa của cuộc cách mạng mã hóa, mà giống một cuộc "cải cách của phe bảo hoàng" bên trong hệ thống tiền tệ cũ: nó kế thừa hiệu quả của blockchain, nhưng vẫn giữ vị trí trung tâm của đồng đô la Mỹ và Cục Dự trữ Liên bang. Cuộc cách mạng mã hóa thực sự, cuối cùng vẫn phải quay trở lại một vấn đề căn bản hơn: liệu đời sống thị trường có nhất thiết phải phụ thuộc vào ngân hàng trung ương như một trung tâm trật tự tiền tệ hay không.
Open USD ra mắt: Stablecoin từ cạnh tranh sản phẩm trở thành cơ sở hạ tầng liên minh
Ngày 30 tháng 6, Open Standard thông báo ra mắt Open USD, một loại stablecoin đô la Mỹ hướng đến dòng chảy vốn toàn cầu. Theo giới thiệu chính thức, Open USD tập trung vào ba thiết kế chính: doanh nghiệp có thể đúc và mua lại với chi phí bằng không; lợi nhuận từ dự trữ sau khi trừ đi một khoản phí quản lý nhỏ được phân phối cho các đối tác; được vận hành bởi Open Standard - một công ty độc lập, và có sự tham gia quản trị của hội đồng quản trị gồm các đối tác. Danh sách tham gia trải dài qua các ngành thanh toán, ngân hàng, công nghệ và mã hóa, bao gồm Visa, Stripe, Mastercard, American Express, BlackRock, BNY, Standard Chartered, DBS, OCBC, Google, Shopify, Coinbase, Solana, Base, Ripple, MetaMask, Aave,...
Tờ The Wall Street Journal đưa tin, Open USD dự kiến sẽ được cung cấp trên các mạng như Base, Solana vào cuối năm nay, đã có khoảng 140 công ty ký hợp đồng sử dụng; báo cáo đồng thời chỉ ra, USDT và USDC vẫn là hai loại stablecoin lớn nhất hiện nay, với tổng vốn hóa thị trường khoảng 2.600 tỷ USD. Barron's thì lưu ý rằng, sau khi Open USD được công bố, giá cổ phiếu của các công ty liên quan như Circle và Coinbase chịu áp lực, vì liên minh mới trực tiếp đe dọa đến mô hình kinh doanh stablecoin mà USDC đang nắm giữ.
Nhìn bề ngoài, đây là một sự nâng cấp cạnh tranh trong ngành stablecoin: nhiều doanh nghiệp hơn tham gia, nhiều kênh tiếp cận hơn, cơ chế phân phối lợi nhuận dự trữ được thiết kế lại. Nhưng theo quan điểm của Hồ Dĩ Lâm, ý nghĩa lớn hơn của Open USD không nằm ở việc nó sẽ giành được bao nhiêu thị phần từ USDC hay USDT, mà ở chỗ nó tiết lộ vị trí lịch sử của chính stablecoin: stablecoin không thực sự thách thức bản vị đô la Mỹ, nó chỉ khiến bản vị đô la Mỹ vận hành hiệu quả hơn.
Stablecoin không phải là "phe ôn hòa", mà là "phe bảo hoàng"
Hồ Dĩ Lâm ủng hộ sự phát triển của stablecoin, vì stablecoin trực tiếp tác động đến hệ thống tiền pháp định và ngân hàng, có thể buộc cấu trúc kinh tế chính trị thực tế thay đổi. Nhưng ông đồng thời nhấn mạnh, ủng hộ stablecoin như một công cụ, không đồng nghĩa với việc thừa nhận stablecoin là hình thái hoàn chỉnh của cuộc cách mạng mã hóa.
Ông trước đây từng ví stablecoin như hệ thống Tycho trong cuộc cách mạng Copernicus: hệ thống Tycho hấp thụ nhiều ưu thế kỹ thuật của thiên văn học mới, cũng có thể giải thích nhiều hiện tượng hơn, do đó dễ được các thẩm quyền truyền thống chấp nhận hơn trong thời kỳ cách mạng; nhưng nó từ chối điểm cốt lõi nhất - không để Trái đất chuyển động. Stablecoin cũng vậy. Nó kế thừa hiệu quả thanh toán bù trừ, khả năng lập trình, tính thanh khoản toàn cầu và lợi thế thanh toán xuyên biên giới của blockchain, nhưng lại từ chối để đồng đô la rời khỏi vị trí trung tâm.
Nói đến Open USD, Hồ Dĩ Lâm phân biệt thêm giữa "phe ôn hòa" và "phe bảo hoàng". Ông nói: "Tôi nghĩ người như Michael Saylor mới tính là 'phe ôn hòa', ông ấy cũng muốn tương thích với hệ thống cũ, nhưng giữ vững điểm cách mạng cốt lõi 'bản vị Bitcoin'." Nghĩa là, con đường kiểu Saylor có thể chấp nhận công ty đại chúng, chuẩn mực kế toán, tài trợ bằng nợ, thị trường vốn và khuôn khổ quản lý, nhưng nó vẫn coi Bitcoin là tài sản bản vị mới. Nó thỏa hiệp với hệ thống cũ, nhưng không từ bỏ điểm cốt lõi cách mạng "Hoàng đế có thể thay thế".
Stablecoin thì khác. Hồ Dĩ Lâm nói: "Stablecoin đương nhiên có ý nghĩa lịch sử, nhưng không tính là nhà cách mạng thực sự." Theo quan điểm của ông, stablecoin giống phe cải cách bên trong chế độ cũ hơn, cho rằng "Hoàng thượng (đô la Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang) là tốt, chỉ là hệ thống thực thi bên dưới có phần cồng kềnh kém hiệu quả, Đông xưởng trước đây làm không tốt, giờ dựa vào Tây xưởng của ta để cải thiện".
Phép ẩn dụ sắc bén này chỉ ra giới hạn nội tại của stablecoin: nó không phản đối trung tâm đô la Mỹ, mà là phản đối hệ thống thanh toán cũ, mạng lưới thanh toán bù trừ ngân hàng, hệ thống chuyển tiền xuyên biên giới và hiệu quả thấp của các trung gian tài chính. Nó muốn thay thế là bộ máy quan liêu cơ sở, chứ không phải thẩm quyền tối cao.
Vì vậy, khi cuộc cách mạng mã hóa mới chỉ có thể chạm đến "hệ thống thực thi" như ngân hàng, công ty thanh toán, SWIFT, Visa, Alipay,... stablecoin và con đường tiền mã hóa cấp tiến hơn trông có vẻ cùng hướng: chúng đều phản đối hệ thống tài chính cũ đắt đỏ, chậm chạp, thiếu minh bạch. Nhưng một khi vấn đề chạm đến đô la Mỹ, trái phiếu Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang và bản vị tiền pháp định, sự khác biệt giữa hai bên sẽ lộ rõ. Hồ Dĩ Lâm nói, stablecoin "ngay từ đầu đã ngăn cản cuộc cách mạng tiếp tục đi sâu". Điều này không có nghĩa stablecoin không có ý nghĩa tiến bộ, mà là ý nghĩa tiến bộ của nó ngay từ đầu đã bị giới hạn trong trật tự tiền tệ cũ.
Khi hệ thống cũ trực tiếp lâm trận, các doanh nhân stablecoin còn lại gì?
Tính đặc biệt của Open USD nằm ở chỗ, nó không phải là một đồng tiền mới do một nhóm khởi nghiệp mã hóa đơn lẻ tung ra, mà là một dự án liên minh với sự tham gia chung của các công ty thanh toán, ngân hàng, nền tảng công nghệ, tổ chức quản lý tài sản và hệ sinh thái blockchain công cộng. Open Standard chính thức nhấn mạnh, nó muốn cho doanh nghiệp có mức độ tham gia cao hơn vào lợi nhuận dự trữ stablecoin, quản trị và sử dụng quy mô lớn.
Đây chính là nơi Hồ Dĩ Lâm cho rằng Open USD có ý nghĩa biểu tượng. Trước đây, một câu chuyện cốt lõi của stablecoin đô la Mỹ là: tài chính truyền thống quá chậm, quá đắt, quá khép kín, nên các công ty mã hóa dùng blockchain để thay thế nó nâng cao hiệu quả. Nhưng bây giờ, các gã khổng lồ tài chính và thanh toán truyền thống bắt đầu tự tổ chức mạng lưới stablecoin. Hệ thống cũ không chỉ là đối tượng bị cải tạo, mà trực tiếp trở thành người khởi xướng và quản trị cơ sở hạ tầng stablecoin.
Hồ Dĩ Lâm cho rằng, điều này tạo nên một sự mỉa mai đối với các công ty stablecoin nguyên bản như Circle: nếu sứ mệnh của stablecoin là phục vụ hệ thống đô la Mỹ, tương thích hệ thống ngân hàng, nâng cao hiệu quả thanh toán, thì khi các tổ chức như Visa, Mastercard, Stripe, BlackRock, BNY, Google, Coinbase cùng nhau tung ra mạng lưới stablecoin của riêng họ, các doanh nhân stablecoin nguyên bản khó có thể nói mình nắm giữ tính chính đáng cách mạng không thể thay thế.
Ông diễn đạt vấn đề này thành một loạt câu hỏi: Stablecoin rốt cuộc muốn cách mạng ai? Là SWIFT sao? Nếu ngân hàng cũng bắt đầu dùng stablecoin để thanh toán bù trừ thì sao? Là các mạng lưới thanh toán như Visa, Alipay sao? Nếu chính họ cũng chấp nhận, phát hành hoặc tham gia mạng lưới stablecoin thì sao?
Theo quan điểm của ông, nếu mục tiêu của stablecoin chỉ là để hệ thống cũ áp dụng công nghệ thanh toán blockchain, thì khi hệ thống cũ áp dụng stablecoin, phong trào stablecoin có thể tuyên bố thành công, thậm chí nên "lui về khi đã hoàn thành sứ mệnh". Nhưng nếu những công ty stablecoin nguyên bản này vẫn không cam tâm bị thu nạp, họ phải giải thích lại sự khác biệt căn bản giữa mình và hệ thống cũ.
"Nếu bạn vẫn còn lòng không cam, thì vẫn phải quay trở lại con đường phi tập trung, từ bỏ thỏa hiệp, tiếp tục cách mạng." Hồ Dĩ Lâm nói.
Ở đây, "vạch rõ ranh giới" không nhất thiết chỉ có một hình thức. Hồ Dĩ Lâm không yêu cầu tất cả dự án đều phải đi theo con đường Bitcoin. Có thể kiên trì bản vị tiền mã hóa, có thể kiên trì quản trị phi tập trung, có thể kiên trì kháng kiểm duyệt, cũng có thể kiên trì tự lưu ký, không thể đóng băng, giao thức mở và quyền rút lui. Nhưng điều quan trọng là, những người đổi mới mã hóa nguyên bản phải giữ lại phần nào đó thực sự "không nghe lời".
"Bản vị tiền mã hóa đương nhiên là cứng nhất, nhấn mạnh cấu trúc quản trị cũng được, nhấn mạnh kháng kiểm duyệt cũng được, nhưng tổng thể bạn phải nhấn mạnh điều gì đó đi ngược lại đạo lý thông thường mới được." Ông nói.
Câu này chỉ ra sự lúng túng trong câu chuyện về stablecoin: khi một dự án xây dựng toàn bộ điểm bán hàng dựa trên sự tuân thủ, hiệu quả, chi phí thấp, thân thiện với tổ chức và tương thích với tài chính cũ, cuối cùng nó rất có thể không lật đổ hệ thống cũ, mà bị hệ thống cũ hấp thụ thành bộ phận mới.
Bản nâng cấp blockchain cho bá quyền đô la Mỹ
Hồ Dĩ Lâm đồng ý với một đánh giá vĩ mô hơn: stablecoin đô la Mỹ càng thành công, không nhất định có nghĩa là tiền mã hóa càng thành công, ngược lại có thể có nghĩa là hệ thống đô la Mỹ càng thành công.
Nếu thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu, kiều hối, giao dịch trên chuỗi, RWA, DeFi và thanh toán doanh nghiệp ngày càng sử dụng nhiều stablecoin đô la Mỹ, thì thứ bị suy yếu có thể là hệ thống ngân hàng địa phương, mạng lưới thanh toán xuyên biên giới truyền thống và một phần kiểm soát vốn, nhưng thứ được củng cố vẫn là định giá bằng đô la Mỹ, dự trữ trái phiếu Mỹ và khuôn khổ quản lý của Mỹ.
Open USD chính là sự thể hiện tập trung của xu hướng này. Nó sử dụng blockchain làm đường ray mới cho dòng chảy vốn, nhưng thước đo giá trị vẫn là đô la Mỹ, lợi nhuận cơ sở vẫn đến từ tài sản dự trữ, cấu trúc quản trị thì do liên minh doanh nghiệp và tổ chức tài chính cùng tham gia. Nó không phải là cuộc cách mạng tài chính phản đối đô la Mỹ, mà giống bản nâng cấp blockchain cho bá quyền đô la Mỹ hơn.
Điều này cũng giải thích tại sao Hồ Dĩ Lâm cho rằng, stablecoin đang trở thành kẻ thù lâu dài của đa số tiền mã hóa nguyên bản. Vấn đề không chỉ là stablecoin giành chức năng phương tiện giao dịch, mà là nó có thể định hình lại cấu trúc bản vị của thế giới trên chuỗi.
Nếu đơn vị định giá của tài chính trên chuỗi là stablecoin đô la Mỹ, tài sản thế chấp là trái phiếu Mỹ và RWA, nguồn lợi nhuận là tài sản tài chính truyền thống, neo giá trị của người dùng cũng là đô la Mỹ, thì hoạt động trên chuỗi càng thịnh vượng, chưa chắc có nghĩa là đồng bản tệ của các chuỗi cơ sở như ETH, SOL có được phí bảo hiểm tiền tệ cao hơn. Thế giới trên chuỗi có thể thịnh vượng, nhưng của cải lắng đọng ở tài sản đô la Mỹ ngoài chuỗi, các nhà phát hành stablecoin và cấu trúc lợi nhuận tài chính truyền thống. Dùng lời của Hồ Dĩ Lâm trước đây, stablecoin khiến logic "trên chuỗi càng thịnh vượng, đồng bản tệ càng tăng giá" đứt gãy, biến thành "trên chuỗi càng thịnh vượng, ngoài chuỗi càng giàu".
"Bán nhiên liệu" thì được, nhưng đừng hạ cấp câu chuyện cấp độ văn minh thành câu chuyện phí giao dịch
Vấn đề stablecoin cũng khiến Hồ Dĩ Lâm phê phán lại câu chuyện "dầu mỏ" của Ethereum. Nhiều người ủng hộ Ethereum cho rằng, ngay cả khi trên chuỗi chủ yếu sử dụng USDT, USDC hay Open USD, giao dịch vẫn cần tiêu hao ETH, hoạt động DeFi vẫn mang lại phí giao dịch, L2 vẫn phải giải quyết thanh toán về mạng chính, do đó ETH vẫn sẽ hưởng lợi từ sự thịnh vượng trên chuỗi.
Phản bác của Hồ Dĩ Lâm là: Phí giao dịch đương nhiên có giá trị, nhưng phí giao dịch không phải là bản vị tiền tệ.
Ông tiếp tục phép ẩn dụ gas thường dùng trong cộng đồng Ethereum, nhưng đẩy phép ẩn dụ này theo hướng ngược lại. "Giá xăng không thể là vô hạn, vì giá xăng đắt đỏ đến một mức độ nhất định, mọi người sẽ có động cơ mạnh hơn để tìm kiếm năng lượng thay thế." Ông nói. Hơn nữa, thay thế Ethereum dễ dàng hơn nhiều so với thay thế cơ sở hạ tầng nhiên liệu. Ô tô từ xăng dầu chuyển sang điện, cần thiết kế sản phẩm và chuỗi cung ứng mới; nhưng một giao thức DeFi di chuyển từ Ethereum sang blockchain tương thích, rào cản kỹ thuật thấp hơn nhiều.
Theo quan điểm của ông, nếu Ethereum chỉ dựa vào doanh thu từ phí giao dịch, nó sẽ gặp phải giới hạn định giá của nhà cung cấp dịch vụ cơ sở hạ tầng. Sàn giao dịch, tổ chức thanh toán bù trừ, mạng lưới thanh toán có thể rất quan trọng, nhưng quy mô doanh thu của chúng không bằng phí bảo hiểm tiền tệ của tài sản bản vị. Hồ Dĩ Lâm hỏi ngược lại: Sàn giao dịch Nasdaq một năm kiếm được bao nhiêu tiền phí giao dịch? Tổng thu nhập ròng của các sàn giao dịch chứng khoán toàn cầu cộng lại, có cao bằng doanh thu của một công ty Apple không?
Tuy nhiên, ông không cho rằng tất cả blockchain công cộng đều phải gánh vác sứ mệnh cách mạng như nhau. Tham vọng của các blockchain như Solana vốn không lớn như vậy, định vị của chúng gần với "trở thành đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ ở cấp độ công ty", chẳng hạn như trở thành giải pháp thay thế hiệu suất cao cho Ethereum. Hồ Dĩ Lâm nói, nếu một dự án "định vị ban đầu là bán nhiên liệu, thì đương nhiên có thể chấp nhận định vị này". Đối với loại chuỗi này, phí giao dịch, hiệu suất, hệ sinh thái, trải nghiệm nhà phát triển và khả năng di chuyển ứng dụng, chính là những chỉ số cốt lõi mà chúng có thể cạnh tranh.
Vấn đề là, không phải tất cả tài sản mã hóa đều có thể bằng lòng với việc "bán nhiên liệu". Hồ Dĩ Lâm phân biệt ba loại dự án: Thứ nhất là Bitcoin, nó từ khi ra đời đã nhắm đến cuộc cách mạng tiền tệ; thứ hai là Ethereum, nó muốn làm "máy tính thế giới", muốn trở thành đổi mới cấp độ văn minh nhân loại; thứ ba là nhiều đồng tiền nhỏ mới nổi, chúng không có sự hậu thuẫn của vốn truyền thống, phải dựa vào câu chuyện vĩ đại để thu hút sự chú ý và niềm tin.
Vì vậy, sự khác biệt thực sự không phải là tất cả đồng tiền có cần kể câu chuyện cách mạng hay không, mà là: Phàm là những dự án muốn theo đuổi giới hạn trên cao hơn, thì không thể tránh né câu chuyện cách mạng. Bạn có thể chỉ làm nhà cung cấp dịch vụ không gian khối, có thể chỉ làm chuỗi hiệu suất cao, có thể chỉ làm nền tảng ứng dụng tài chính, nhưng nếu bạn tuyên bố mình muốn thay đổi thế giới, tổ chức lại cơ sở hạ tầng văn minh, trở thành tiền tệ hay internet thế hệ tiếp theo, thì không thể hạ cấp câu chuyện về đồng bản tệ của mình thành nhiên liệu phí giao dịch.
Khoảnh khắc Copernicus của cuộc cách mạng mã hóa: Trái đất có thể chuyển động
Trong lịch sử thiên văn học, điểm then chốt của cuộc cách mạng Copernicus không chỉ là mô hình tính toán đơn giản hơn, mà là mọi người chấp nhận một sự thật trái với trực giác: Trái đất có thể chuyển động, và cuộc sống hàng ngày của con người không vì thế mà sụp đổ.
Hồ Dĩ Lâm cho rằng, cuộc cách mạng tiền tệ của blockchain và Bitcoin cũng có ngưỡng tư tưởng tương tự. Khoảnh khắc Copernicus thực sự, không phải là stablecoin khiến chuyển khoản xuyên biên giới rẻ hơn, cũng không phải ngân hàng học cách thanh toán bù trừ trên chuỗi, mà là những người tham gia thị trường bắt đầu nhận ra: đời sống kinh tế chưa chắc cần một ngân hàng trung ương cố định làm trung tâm trật tự tiền tệ.
"Điều quan trọng là mọi người giải phóng tư tưởng: Trái đất có thể chuyển động được, cuộc sống chân thực của tôi không phụ thuộc vào việc Trái đất đứng yên." Hồ Dĩ Lâm nói. Tương ứng với vấn đề tiền tệ, quan niệm cốt lõi là: "Cuộc sống của chúng ta, các giao dịch thị trường bình thường, không phụ thuộc vào một ngân hàng trung ương cố định, không cần ngân hàng trung ương lúc nào cũng ra tay mới có thể duy trì ổn định thị trường, tiền tệ là gì, giá trị của tiền tệ đó là bao nhiêu, đều là do thị trường tự phát quyết định, là do từng giao dịch cụ thể phân tán quyết định, không cần một tổ chức đặc định nào ban bố việc này."
Đây cũng là lý do căn bản ông kiên trì bản vị Bitcoin, phê phán bản vị stablecoin. Stablecoin có thể nâng cao hiệu quả, có thể trở thành công cụ chuyển tiếp, có thể là cầu nối giữa thế giới thực và thế giới trên chuỗi. Nhưng nếu thế giới trên chuỗi cuối cùng vẫn định giá bằng đô la Mỹ, lấy trái phiếu Mỹ làm tài sản cơ sở, lấy tiền tệ của ngân hàng trung ương làm thước đo giá trị cuối cùng, thì cái gọi là "cách mạng blockchain" chỉ là phần mở rộng ngoài của hệ thống đô la Mỹ.
Sự xuất hiện của Open USD, chính xác khiến cuộc tranh luận này trở nên rõ ràng hơn. Nó có thể là một bước quan trọng trong việc thương mại hóa, thể chế hóa và mở rộng quy mô của stablecoin; nhưng nhìn từ lý tưởng nguyên thủy của tiền mã hóa, nó cũng có thể đánh dấu một lần thu nạp thành công công nghệ blockchain của hệ thống cũ.
Hồ Dĩ Lâm không phủ nhận ý nghĩa lịch sử của stablecoin. Nhưng ý nghĩa lịch sử không đồng nghĩa với cách mạng hoàn thành. Hệ thống Tycho từng thịnh hành, chính vì nó có thể tương thích công nghệ mới và thẩm quyền cũ; nhưng thứ thực sự thay đổi bức tranh thế giới, vẫn là mô hình mới khiến Trái đất chuyển động.
Đối với thế giới mã hóa, vấn đề cũng như vậy: nếu đồng đô la Mỹ mãi mãi không động, Cục Dự trữ Liên bang mãi mãi ở trung tâm, thì stablecoin có mở đến đâu, hiệu quả đến đâu, cũng chỉ là công cụ tinh xảo của vũ trụ cũ. Cuộc cách mạng thực sự, phải đợi đến khi thị trường tin rằng trật tự tiền tệ có thể không xoay quanh trung tâm đó.
