Tác giả: Jonah
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Các nhà phát triển có nên xây dựng ứng dụng trên blockchain công cộng của Robinhood hoặc Tempo thuộc sở hữu của Stripe không? Hai dự án này có một điểm chung cốt lõi: nhà điều hành đồng thời kiểm soát nền tảng blockchain cơ bản và nắm giữ ứng dụng có lưu lượng truy cập lớn nhất trên chuỗi.
Từ các trường hợp trong quá khứ của Amazon, Microsoft cho đến Base Chain thuộc Coinbase, mô hình "nền tảng + ứng dụng hàng đầu riêng" này sẽ tạo ra xung đột lợi ích, gây tác động tiêu cực đến các nhà phát triển tham gia: các nhà phát triển phải chấp nhận rủi ro kiểm soát nền tảng để đổi lấy lợi ích từ lưu lượng truy cập, nhưng lại phải đối mặt với định hướng lợi ích bấp bênh của nền tảng. Bài viết này sẽ phân tích các mâu thuẫn lợi ích, tác động thực tế đối với nhà phát triển và các phương án phòng tránh rủi ro tương ứng.
Lời mời hấp dẫn: Hỗ trợ phân phối lưu lượng
Ban đầu, lý do các nhà phát triển lựa chọn các blockchain doanh nghiệp là gì? Một số blockchain trực tiếp cung cấp khoản hỗ trợ gia nhập lớn; trong nhiều trường hợp, điểm bán hàng cốt lõi của blockchain chính là hỗ trợ lưu lượng truy cập. Lấy Coinbase Base làm ví dụ, logic truyền thông cốt lõi của nó ra bên ngoài là: tham gia vào hệ sinh thái Base, nền tảng sẽ tiếp cận và hiển thị dự án của nhà phát triển thông qua ví Coinbase hoặc ứng dụng Coinbase. Blockchain của Robinhood và Tempo thuộc Stripe cũng áp dụng logic này.
Về lý thuyết, đây là một cấu trúc đôi bên cùng có lợi: việc thu hút khách hàng từ số không là cực kỳ khó khăn, các nhà phát triển có thể dựa vào lưu lượng truy cập sẵn có của nền tảng để khởi động nhanh chóng; còn blockchain có thể thu phí giao dịch từ các giao dịch của dự án, nếu nền tảng phân phối lưu lượng cho dự án, còn có thể thu thêm phần chia sẻ từ quảng cáo, tương đương với việc trực tiếp kiếm tiền từ kết quả nghiên cứu và phát triển của nhà phát triển.
Nhưng khi triển khai, nhiều vấn đề khác nhau liên tiếp xảy ra, nguồn gốc nằm ở việc nền tảng tự nhiên sẽ ưu tiên hỗ trợ sản phẩm nguyên bản của riêng mình, thay vì các nhà phát triển bên thứ ba. Coinbase sẽ nghiêng về tài nguyên cho sàn giao dịch và ví của riêng mình; Robinhood ưu tiên nhà môi giới và ví của riêng mình; Stripe thì tập trung toàn lực vào hệ thống thanh toán tự nghiên cứu. Dưới đây sẽ phân tích từng rủi ro lớn.
Rủi ro 1: Nền tảng tham gia cạnh tranh trực tiếp với nhà phát triển
Việc các doanh nghiệp đồng thời vận hành nền tảng cơ bản và ứng dụng trên chuỗi, đàn áp các nhà phát triển bên thứ ba đã là một thực trạng phổ biến với nhiều tài liệu lịch sử chứng minh. Tờ Wall Street Journal từng tiết lộ, ban quản lý của Amazon sẽ truy xuất dữ liệu hoạt động của các nhà bán hàng bên thứ ba, chọn lọc các sản phẩm bán chạy và ra mắt sản phẩm cạnh tranh tự sản xuất và tự kinh doanh. Các thương nhân xác minh nhu cầu thị trường trên nền tảng Amazon, nhưng Amazon lại cạnh tranh trên cùng sân chơi nhờ lợi thế dữ liệu độc quyền.
Một ví dụ kinh điển khác là Microsoft và trình duyệt Netscape. Netscape hoàn toàn dựa vào hệ thống Windows để thu hút người dùng, Microsoft sau đó đã cài đặt sẵn trình duyệt IE vào hệ điều hành, hoàn toàn đánh bại đối thủ cạnh tranh. Các blockchain doanh nghiệp như Base, Robinhood, Tempo và các dự án bên thứ ba tham gia trên đó, cũng tồn tại xung đột lợi ích tương tự.
Rủi ro 2: Ví đi kèm sẽ không ràng buộc với một blockchain duy nhất
Ví không có bất kỳ động lực nào để chỉ chủ yếu quảng bá các dự án trên blockchain của nhà phát triển. Sức cạnh tranh cốt lõi của sản phẩm ví là cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa toàn ngành cho người dùng, nếu chỉ hỗ trợ một blockchain duy nhất, sức cạnh tranh của sản phẩm sẽ bị suy giảm đáng kể, người dùng sẽ chuyển ngay sang ví đa chuỗi. Do đó, Coinbase Wallet phải tương thích với Solana, ví đi kèm của Robinhood, Tempo trong tương lai cũng sẽ đối mặt với áp lực tương thích tương tự.
Điều này có nghĩa là ví chắc chắn sẽ hiển thị tài sản và ứng dụng từ các blockchain khác. Thậm chí chiến lược sản phẩm tối ưu của ví là trực tiếp tích hợp các ứng dụng hàng đầu trong lĩnh vực - giống như ví Phantom tích hợp sẵn hợp đồng vĩnh cửu Hyperliquid, ngay cả khi ứng dụng đó không được triển khai trên blockchain của ví.
Logic này trực tiếp làm mất đi lợi thế lưu lượng truy cập mà các blockchain doanh nghiệp chủ trương: để đáp ứng nhu cầu phát triển của chính mình, ví sẽ sàng lọc các ứng dụng chất lượng trên toàn mạng và hiển thị thống nhất, các dự án không thuộc blockchain cũng có thể chia sẻ lưu lượng truy cập, giá trị khan hiếm của việc tham gia vào blockchain doanh nghiệp đó bị thu hẹp đáng kể.
Rủi ro 3: Đối thủ cạnh tranh của nền tảng sẽ loại bỏ sản phẩm của nhà phát triển
Những người chơi trong ngành cạnh tranh với doanh nghiệp đó hoàn toàn không có động lực để quảng bá các dự án trong hệ sinh thái của họ. Tại sao phải hỗ trợ hệ sinh thái của đối thủ cạnh tranh? USDC trước đây đã gặp phải tình trạng tương tự: do liên kết với Coinbase, nhiều nền tảng bên thứ ba không muốn niêm yết stablecoin này. Tương tự, các dự án chỉ được triển khai trên blockchain của Robinhood, Coinbase Wallet sẽ không chủ động tích hợp và quảng bá, và ngược lại.
Rủi ro 4: Nền tảng nắm giữ người dùng, chia sẻ lợi nhuận của nhà phát triển
Ngành công nghiệp mã hóa có một quy luật chung: bên nắm giữ người dùng cuối thường có thu nhập cao hơn nhiều so với giao thức được tích hợp trên nền tảng, liên tục chèn ép lợi nhuận của giao thức cho đến khi lợi nhuận tiệm cận với chi phí biên. Tôi đã trình bày mô hình kinh doanh này trong các bài viết về "Logic nắm bắt giá trị" và đại lý AI. Ngay cả khi các nhà phát triển tham gia vào blockchain doanh nghiệp và nền tảng thực hiện cam kết hỗ trợ lưu lượng truy cập, việc hoàn toàn phụ thuộc vào kênh phân phối của một nền tảng duy nhất vẫn có rủi ro cực cao - nền tảng nắm giữ tiếng nói của người dùng, có khả năng thương lượng cực mạnh, liên tục thu hẹp không gian lợi nhuận của nhà phát triển.
Con đường an toàn hơn là tự xây dựng kênh phân phối, chỉ sử dụng nền tảng bên thứ ba như một bộ tăng tốc lưu lượng truy cập. Hyperliquid, Polymarket là những ví dụ điển hình: họ trực tiếp xây dựng kênh tiếp cận người dùng độc lập, sau đó thông qua mã khuyến khích nhà phát triển, trải rộng giao thức của mình ra các nền tảng lớn.
Rủi ro 5: Cam kết hỗ trợ lưu lượng truy cập hoàn toàn không thực hiện được
Cam kết tiếp cận và hiển thị lưu lượng truy cập của nền tảng có thể hoàn toàn không thực hiện được. Nhiều nhà phát triển phàn nàn rằng Coinbase Wallet lâu nay ưu tiên tính năng xã hội, hầu như không cung cấp tài nguyên hiển thị cho các dự án trong Base Chain; mặc dù Base chính thức tuyên bố sẽ sửa chữa, nhưng việc này đủ để chứng minh: điều chỉnh chiến lược cấp cao của doanh nghiệp sẽ trực tiếp quyết định chất lượng của chính sách hỗ trợ lưu lượng truy cập.
Nhà phát triển nên đối phó thế nào?
So sánh một chút, lợi thế của các blockchain trung lập thuần túy trở nên nổi bật. Ethereum, Solana nguyên bản không tồn tại loại rủi ro nền tảng này, thuộc về nền tảng cơ bản hoàn toàn trung lập: bất kỳ nhà phát triển nào triển khai trên Ethereum đều không phải lo lắng rằng Ethereum chính thức sẽ ra mắt ứng dụng tương tự để cạnh tranh với mình. Tính trung lập này là một lợi thế cốt lõi bị đánh giá thấp trong thời gian dài.
Vậy, các nhà phát triển có nên tham gia vào các blockchain doanh nghiệp không?
Có một số cách có thể giảm thiểu rủi ro do xung đột lợi ích mang lại:
- Nền tảng cung cấp khoản hỗ trợ gia nhập cao (mô hình này phổ biến hơn ở các quỹ blockchain, ít được áp dụng bởi các blockchain doanh nghiệp), nhà phát triển tự cân nhắc liệu lợi ích từ hỗ trợ có thể bù đắp rủi ro tiềm ẩn hay không;
- Nền tảng đưa ra cam kết bằng văn bản mạnh mẽ, đảm bảo không tham gia cạnh tranh và thực hiện hỗ trợ lưu lượng truy cập (nhưng lịch sử thương mại chứng minh, loại thỏa thuận này có sức ràng buộc rất yếu, dễ mất hiệu lực);
- Tự chủ phân tán rủi ro: triển khai đa chuỗi + tự xây dựng kênh lưu lượng truy cập. Vừa có quyền lựa chọn đa hệ sinh thái, cũng có thể giữ không gian lợi nhuận của chính mình.
Nhìn từ góc độ này, các blockchain doanh nghiệp phù hợp cho giai đoạn đầu khởi động lạnh của dự án, tận dụng lưu lượng truy cập của nền tảng để hoàn thành khởi động lạnh, nhưng mục tiêu cốt lõi là tích lũy người dùng của riêng mình, chứ không phải phụ thuộc lâu dài vào nền tảng.
Hiện tại, mô hình kinh doanh của các blockchain doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu, trong tương lai nền tảng có thể sẽ đưa ra các phương án để giảm bớt mâu thuẫn hiện có, đồng thời cũng sẽ nảy sinh những rủi ro mới.
