Sự tiến hóa của thị trường dự đoán mã hóa rất thú vị, bởi vì nó đã từng được liệt vào danh sách các lĩnh vực "bị bác bỏ". Phải mất mười năm nó mới đạt được PMF (Sự phù hợp sản phẩm với thị trường), và sự tiến hóa này đã vượt quá dự đoán của thị trường. Đôi khi, trong lĩnh vực mã hóa, việc vội vàng đưa ra kết luận có thể không phù hợp.
Bản thân khái niệm thị trường dự đoán không mới, nó đã tồn tại trong lĩnh vực mã hóa từ rất sớm. Năm 2015, dự án Gnosis đã bắt đầu phát triển; năm 2018, Augur chính thức ra mắt, đây là nền tảng thị trường dự đoán phi tập trung dựa trên Ethereum, cho phép người dùng tạo và dự đoán các sự kiện tương lai, đồng thời sử dụng tiền mã hóa để thanh toán.
Năm 2020, Polymarket (dựa trên Polygon) cũng được ra mắt, nhưng từ trước đến nay vẫn ở trạng thái bị marginal hóa. Cộng thêm yếu tố quản lý, hoạt động vẫn èo uột. Khối lượng giao dịch hàng tháng ban đầu của Polymarket chỉ vài triệu USD; TVL của Augur sau cuộc bầu cử năm 2020 đã giảm gần 80%, từ đỉnh cao trượt xuống còn vài triệu USD. TVL toàn ngành ở đỉnh điểm dao động quanh 7 triệu USD, khối lượng giao dịch hàng tháng dưới 100 triệu USD. Áp lực quản lý (như CFTC coi nó là "cờ bạc") và Oracle chưa hoàn thiện (dễ bị thao túng) đã kìm hãm thêm sự tăng trưởng.
Toàn bộ thị trường dự đoán thực sự bùng nổ chỉ mới bắt đầu từ năm 2024. Đặc biệt, cuộc bầu cử Mỹ năm 2024 trở thành điểm ngoặt. Khối lượng giao dịch thị trường dự đoán bầu cử của Polymarket vượt 2,7 tỷ USD, khối lượng giao dịch hàng tháng của toàn nền tảng tăng từ 62 triệu USD vào tháng 5 lên 2,1 tỷ USD vào tháng 10, tăng hơn 30 lần. Khối lượng giao dịch danh nghĩa cả năm đạt 16,3 tỷ USD, vượt xa tổng số trước đó.
Tại sao phải mất mười năm mới đạt được PMF?
Thứ nhất, trong lĩnh vực mã hóa giai đoạn đầu tồn tại các rào cản về kỹ thuật và trải nghiệm người dùng. Khái niệm thị trường dự đoán rất hay, có vẻ nhu cầu lớn, nhưng cụ thể đến trải nghiệm người dùng, nó đã loại trừ phần lớn người dùng. Ví dụ, Augur thời kỳ đầu được xây dựng dựa trên Ethereum L1, chi phí giao dịch rất cao, gas fee thời đó cao kinh khủng, và tốc độ xác nhận còn chậm. Ngoài ra, đối với người dùng phổ thông, còn phải nắm được ví và giao diện tương tác phức tạp, tất cả đều có chi phí học tập lớn. Những rào cản cao này tương ứng với tính thanh khoản không đủ và sự lo ngại của người dùng về việc bị thao túng.
Thứ hai, áp lực quản lý luôn tồn tại. CFTC (Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai) Hoa Kỳ coi thị trường dự đoán là "cờ bạc" hoặc phái sinh, và đã tăng cường giám sát từ sau năm 2018. Trong thời gian này, Augur bị phạt vì đặt cược vào các sự kiện nhạy cảm; Polymarket năm 2022 phải trả khoản tiền phạt 1,4 triệu USD và rút khỏi thị trường Mỹ, thậm chí người sáng lập của nó, Shayne Coplan (sinh năm 1998), đã bị FBI đột kích vào căn hộ ở New York, tịch thu thiết bị điện tử (mà không bắt giữ). Sự mơ hồ về quản lý khiến vốn của các tổ chức cũng không thể vào được. Áp lực quản lý khiến tính thanh khoản khó mà tăng lên.
Thứ ba, sự thay đổi narrative của thị trường. Trong lĩnh vực mã hóa giai đoạn 2016-2018, đa số người dùng quan tâm đến đầu cơ hơn là các công cụ thực dụng; Cơn sốt DeFi/NFT giai đoạn 2020-2023 làm phân tán sự chú ý, TVL của thị trường dự đoán chỉ 7 triệu USD. Thiếu sự kiện chủ đạo thúc đẩy, khó tích lũy tính thanh khoản.
Thứ tư, Oracle chưa trưởng thành, dễ bị thao túng.
Và năm 2024 là điểm ngoặt, như đã đề cập, cuộc bầu cử Mỹ năm 2024 là chất xúc tác, nhưng không chỉ có vậy.
2024 đến nay, thị trường dự đoán thực sự trỗi dậy. Ngoài Polymarket, nền tảng dự đoán tập trung Kalshi cũng xuất hiện. Năm 2025, khối lượng giao dịch thị trường dự đoán đạt 27,9 tỷ USD (tăng 210% so với cùng kỳ), đỉnh điểm hàng tuần 2,3 tỷ USD, TVL của Polymarket và Kalshi cộng lại vượt 20 tỷ USD. Cả hai đều đạt định giá hàng chục tỷ USD. Thị trường dự đoán đột nhiên trở thành mối quan tâm của thị trường.
Vậy, những yếu tố thúc đẩy là gì?
Trái ngược với những trở ngại gặp phải trong giai đoạn 2015-2024, những trở ngại này lần lượt được loại bỏ, dẫn đến sự cải thiện vượt bậc về mọi mặt, đặc biệt là trải nghiệm người dùng.
Thứ nhất, thay đổi về rào cản kỹ thuật/trải nghiệm người dùng. Các mạng Polygon, Base L2 đã giảm phí Gas xuống còn vài xu, tốc độ giao dịch tăng 10 lần. Các nền tảng như Polymarket tối ưu hóa UI, hỗ trợ đặt cược một chạm bằng stablecoin, thu hút người dùng không phải crypto native. Ngoài ra, DeFi cũng phát triển mạnh mẽ, cung cấp tính thanh khoản sâu. Đối với người dùng, việc tham gia thị trường dự đoán hiện nay trở nên rất thuận tiện. Kalshi là nền tảng dự đoán tập trung, tích hợp với Robinhood, v.v., khiến người dùng tham gia càng dễ dàng hơn.
Thứ hai, thay đổi về quản lý. Sau cuộc bầu cử Mỹ 2024, quản lý thúc đẩy chính sách thân thiện với crypto. CFTC năm 2025 phê duyệt các nền tảng được quản lý như Kalshi. SEC/CFTC làm rõ tính hợp pháp của "hàng hóa crypto giao ngay", luật stablecoin được thông qua tại Quốc hội. Ở nước ngoài như Thụy Sĩ mặc dù có danh sách đen, nhưng môi trường tổng thể chuyển từ đối địch sang hỗ trợ, vốn của các tổ chức đổ vào (như ICE đầu tư 2 tỷ USD).
Thứ ba, thay đổi narrative thị trường. Chu kỳ này, không có một narrative đặc biệt mạnh mẽ nào. Và việc có utility thực sự trở thành khía cạnh được thị trường quan tâm. Cộng với chất xúc tác từ dự đoán bầu cử năm 24, Polymarket đã mở rộng sang các lĩnh vực thể thao, kinh tế, công nghệ, v.v., cùng với sự thúc đẩy của truyền thông (như các bài báo từ CNN/Bloomberg), sự lan truyền trên mạng xã hội đã thúc đẩy sự bùng nổ của thị trường dự đoán.
Thứ tư, cả tổ chức và cộng đồng đều thúc đẩy, a16z tích cực tham gia, về mặt narrative đã tạo ra khái niệm "cơ sở hạ tầng tài chính driven bởi sự kiện", người dùng cộng đồng cũng tích cực tham gia, đẩy cao TVL.
Thứ năm, thị trường dự đoán dần dần tiến hóa từ "cờ bạc" thành một loại tín hiệu mới, tương tự như cung cấp xác suất thời gian thực.
Từ sự tiến hóa mười năm của thị trường dự đoán, có một kết luận thú vị: Không phải tất cả các lĩnh vực bị "bác bỏ" đều nhất định là không có PMF, đôi khi chỉ vì điều kiện chưa chín muồi. Trong lĩnh vực mã hóa, hiện tượng này đặc biệt rõ ràng, do cơ sở hạ tầng của lĩnh vực mã hóa trong mười năm đầu chưa hoàn thiện (đắt/chậm/trải nghiệm người dùng kém....), khiến nhiều thử nghiệm không thể tiếp cận người dùng phổ thông một cách suôn sẻ. Có lẽ trong tương lai, các lĩnh vực như Crypto Game/xã hội/ai agent/DePIN/danh tính số......, một phần có thể đã kết thúc, nhưng một phần vẫn sẽ có cơ hội thể hiện lại.
