Hệ sinh thái Bitcoin đã bị lãng quên từ lâu. Đặc biệt là sau khi sàn giao dịch lớn nhất từng có trong hệ sinh thái Bitcoin - Magic Eden - ngừng hỗ trợ hệ sinh thái Bitcoin và dừng dịch vụ Magic Eden Wallet, đã khiến những người chơi lâu không quan tâm đến hệ sinh thái Bitcoin có cảm giác "hệ sinh thái Bitcoin đã kết thúc".

Nhưng thực tế, không chỉ các nền tảng hạ tầng cũ của hệ sinh thái Bitcoin như UniSat, Xverse vẫn đang miệt mài phát triển, mà sau Magic Eden, cũng đã có những sàn giao dịch như SatFlow và ord.net lấp đầy khoảng trống. Và gần đây, sự xuất hiện của một giao thức tài sản Bitcoin mới lại một lần nữa đưa hệ sinh thái Bitcoin vào tầm mắt của mọi người.

Giao thức mới này, có tên là Tacit.

Tacit là gì?

Trước tiên chúng ta cần phân loại Tacit vào danh mục "giao thức meta" như BRC-20, Runes, tất cả chúng đều dựa vào indexer để xác nhận tài sản. Nếu nói có điểm gì khác biệt, thì index của Tacit chạy trực tiếp trên trình duyệt của người dùng, không cần tin tưởng vào bất kỳ máy chủ tập trung (indexer) nào. Chỉ cần hai máy tính chạy cùng một mã code, xem cùng một dữ liệu khối Bitcoin, sẽ cho ra kết quả số dư nhất quán.

Điểm độc đáo của Tacit nằm ở chỗ nó là một giao thức tài sản Bitcoin mới chủ trương "quyền riêng tư", nhiều người chơi khi giới thiệu giao thức mới này sẽ trực tiếp sử dụng những cách so sánh như "ZEC trên Bitcoin" để so sánh. Điều này có lý nhưng không hoàn toàn chính xác, bởi vì khả năng ẩn giấu của Tacit chỉ áp dụng cho số lượng token (bao gồm tổng nguồn cung quy định khi triển khai token mới và số lượng cụ thể của mỗi giao dịch chuyển khoản), không áp dụng cho biểu đồ địa chỉ trên chuỗi.

Nói cách khác, Tacit ẩn số tiền lưu chuyển, nhưng không ẩn hướng lưu chuyển của dòng tiền.

Tuy vậy, nó vẫn là giao thức tài sản riêng tư gốc trên mạng chính Bitcoin. Ở đây chúng ta dùng một phép ẩn dụ đơn giản để giải thích cách nó thực hiện điều này trên mạng chính Bitcoin.

Một giao dịch Bitcoin thông thường giống như một sổ cái trong suốt, mọi người đều có thể nhìn thấy một giao dịch từ sổ cái, và số tiền liên quan đến giao dịch đó. Tacit thì tương đương với việc nhét giao dịch vào một "hộp đen" (Cam kết Pedersen).

Mọi người vẫn có thể nhìn thấy giao dịch này. Mặc dù không nhìn thấy số tiền của giao dịch này, nhưng bạn có thể chứng minh với mọi người rằng, "số tiền tôi bỏ vào, cộng với số tiền tôi lấy ra, sổ sách là khớp được".

Cam kết Pedersen và Bulletproof dùng để ẩn số tiền giao dịch, đồng thời chứng minh với toàn mạng rằng, bạn không bịa đặt ra token (ví dụ chứng minh số tiền bạn chuyển không phải là số âm, và tổng số tiền được bảo toàn).

Chữ ký theo phong cách Mimblewimble chứng minh số tiền chuyển đi bằng số tiền nhận vào, đảm bảo token không bị phát hành thêm một cách ác ý.

Khi người gửi chuyển token cho người nhận, thông tin số tiền sẽ được mã hóa ECDH và ghi trên blockchain. Chỉ người gửi và người nhận mới có thể dùng khóa riêng của mình để giải mã và xem số tiền thực, những người khác nhìn vào chuỗi dữ liệu này chỉ thấy một đống mã loạn.

Cuối cùng, indexer được tích hợp trong dApp (trình duyệt của người dùng) sẽ đọc dữ liệu trên chuỗi Bitcoin, tự xác minh các chứng minh mật mã học nêu trên, từ đó tính toán số dư thực tế của bạn.

Từ khi ra mắt ngày 7 tháng 5 đến nay, tốc độ cập nhật của nhà phát triển ross.wei(@z0r0zzz) rất nhanh, Tacit hiện tại đã hỗ trợ đúc công khai (fair launch), có sàn giao dịch, hỗ trợ Swap token, và có một máy trộn tiền.

Máy trộn tiền này có điểm giống với Tornado Cash, đều là càng nhiều người gửi tiền vào thì tính riêng tư càng cao (càng khó xác định địa chỉ nào tương ứng trong tập hợp). Nhưng máy trộn tiền của Tacit không phụ thuộc vào hợp đồng thông minh, nó nhét chứng từ gửi tiền vào trong ghi chú giao dịch Taproot, còn bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để rút tiền thì dùng indexer trong trình duyệt để giải quyết.

Nó thậm chí còn mạnh hơn Tornado Cash một chút ở một số khía cạnh, bởi vì Tornado Cash không thể ẩn số tiền trộn. Tuy nhiên, máy trộn tiền của Tacit không thể trộn Bitcoin gốc, bởi vì bản thân việc ẩn số tiền trộn đã cần phải đóng gói Bitcoin một lần trước.

Tất nhiên, sự riêng tư có cái giá của nó. Theo thông tin trên Github, do dữ liệu chứng kiến (witness data) cần thiết để ẩn giấu khá lớn, chi phí chuyển khoản tương ứng với mức phí mạng chính vào khoảng 10 sat/vB, có nghĩa là mỗi lần chuyển khoản cần khoảng 25.000-30.000 sat, gấp khoảng 10 lần chi phí chuyển khoản Runes.

Ai đã tạo ra Tacit?

Nhà phát triển ross.wei(@z0r0zzz) là một nhà phát triển khá nổi tiếng trên Ethereum. Anh ấy từng phát triển ZAMM, thông qua việc cung cấp một hợp đồng duy nhất, dùng để tạo token mới, quản lý LP, Farming và Swap, có thể nâng cao đáng kể hiệu quả gas và trải nghiệm người dùng.

$ZAMM trong quá khứ cũng từng là một dự án có tiếng trên Ethereum, vốn hóa thị trường từng đạt mức hàng chục triệu đô la Mỹ, và được KOL tiền mã hóa Ansem chia sẻ lại.

Tacit cũng không phải là thứ anh ấy bỗng dưng nghĩ ra, anh ấy đã quan tâm đến công nghệ Bitcoin được một thời gian rồi. Và giao thức mới này cũng nhận được sự quan tâm của Giám đốc Nghiên cứu Doanh nghiệp Messari - @AvgJoesCrypto.

Trong tương lai, tác giả còn lên kế hoạch triển khai đóng gói riêng tư cho Bitcoin gốc (cBTC), nhận tiền thầm lặng (mỗi lần nhận chuyển khoản sẽ tạo ra một địa chỉ mới một lần) và ẩn loại tiền chuyển khoản.

Các chỉ số liên quan

Hiện tại token có khối lượng giao dịch lớn nhất trên thị trường là $TAC, token này do chính tác giả giao thức triển khai và không lâu trước đây đã airdrop dựa trên tình hình nắm giữ token staking $ZORG của $ZAMM trên Ethereum, hiện vốn hóa thị trường khoảng 4 triệu đô la Mỹ, là con đầu đàn không thể chối cãi.

Đồng tiền fair launch đầu tiên là $FAIR, tuy nhiên thị trường tạm thời chưa mở giao dịch cho đồng tiền này.

Kết luận

Đây quả thực là một giao thức tài sản Bitcoin đầy sáng tạo. So với BRC-20 và Runes, nó đã thực hiện được tính riêng tư về số lượng, và có kế hoạch thực hiện thêm nhiều tính năng nữa. So với RGB, Taproot Assets và Liquid CT, nó không đi theo hướng chứng minh máy khách ngoài chuỗi, cũng không tồn tại dưới dạng side chain, mà thông qua dữ liệu trên chuỗi để vận hành.

Sau khi tái tổ chức các thành phần giao thức của chính mình để tạo ra máy trộn tiền, việc ẩn biểu đồ địa chỉ trên chuỗi cũng coi như được bổ sung đầy đủ.

Mặc dù chi phí sử dụng sẽ tương đối cao, nhưng đây thực sự cũng là một sáng tạo lâu rồi chưa thấy trong hệ sinh thái Bitcoin, khiến người ta phải mắt sáng lên.