Tối qua, Giám đốc điều hành Microsoft Satya Nadella đã đăng một bài dài trên X có tiêu đề "A frontier without an ecosystem is not stable", tức là "Một biên giới không có hệ sinh thái thì không ổn định".
Ngay khi bài đăng này lên, nó đã thu hút sự chú ý rộng rãi, và hiện nay số lượt xem đã vượt quá 28 triệu.
Địa chỉ bài viết gốc: https://x.com/satyanadella/status/2066182223213293753
Nadella đã suy ngẫm sâu sắc về hình thái tương lai của doanh nghiệp, chủ quyền kỹ thuật số và tác động kinh tế xã hội của sự phát triển AI trong kỷ nguyên kinh tế được AI thúc đẩy.
Trong đó, ông đã đề xuất hai khái niệm là "Vốn Nhân lực" và "Vốn Token".
Theo quan điểm của ông, AI đang thay đổi logic cốt lõi của cạnh tranh doanh nghiệp. Trước đây, doanh nghiệp mua hoặc xây dựng công cụ số là để nâng cao hiệu quả nhân lực: công cụ phóng đại con người, con người tạo ra giá trị. Nhưng ngày nay, bản thân mô hình AI đã có khả năng hấp thụ kiến thức chuyên môn của con người và "hàng hóa hóa" nó. Sau khi học hỏi đủ dữ liệu của một doanh nghiệp, một mô hình có thể biến bí quyết độc đáo vốn thuộc về một công ty nào đó thành dịch vụ tiêu chuẩn mà ai cũng có thể sử dụng.
Như vậy, AI dường như có khả năng nuốt chửng các dịch vụ phần mềm khác, hoặc như cách nói của Nadella là "mỗi công ty trong mọi ngành đang chuyển nhượng giá trị cho một số ít mô hình nuốt chửng mọi thứ."
Điều này cũng khiến ông rất lo ngại. Trong bài viết, ông kêu gọi: "Chúng ta quyết không thể để một số ít hệ thống AI chiếm đoạt tất cả lợi ích kinh tế."
Thú vị là Elon Musk, tỷ phú giàu nhất thế giới thường chế nhạo Microsoft, đã bình luận với giọng điệu mỉa mai rằng bài viết này thật thú vị (interesting):
Rốt cuộc, bài blog này dường như chứng minh cho nhận xét của Musk vào tháng 8 năm ngoái: "OpenAI sẽ nuốt sống Microsoft".
Lúc đó, Nadella vừa công bố GPT-5 sẽ được tích hợp toàn diện vào các sản phẩm Copilot, GitHub và Azure của Microsoft. Phản hồi của ông lúc đó cũng nhẹ nhàng và tự tin: "Người ta muốn ăn thịt chúng tôi đã 50 năm rồi, đó mới là niềm vui!"
Và ý ngoài lời của Musk rất rõ ràng: đế chế phần mềm đáng tự hào của Microsoft đang tự tay trao hào lũy của mình cho một đối tác. Trong lĩnh vực AI này, phụ thuộc vào mô hình của người khác, sớm muộn cũng sẽ bị mô hình của người khác thay thế.
Và bài đăng trên X ngày hôm nay cho thấy Nadella không còn tự tin như trước nữa.
Sau đây là bản dịch toàn văn bài đăng X của Nadella:
Tôi luôn suy nghĩ về tương lai của doanh nghiệp trong nền kinh tế được AI thúc đẩy.
Sự chuyển đổi này khác với bất kỳ sự thay đổi nền tảng nào trước đây. Trước đây, chúng ta sử dụng hệ thống số để nâng cao vốn nhân lực. Đây là lần đầu tiên chúng ta có thể thiết lập một vòng lặp nhận thức thực sự giữa con người và hệ thống số. Điều này rất đảo lộn nhận thức vì nó thay đổi cách chúng ta hình dung về công việc bên trong doanh nghiệp.
Vấn đề then chốt đã vượt ra ngoài việc sử dụng một số công cụ hoặc hệ thống số cụ thể. Điều chúng ta cần quan tâm là, trong một thế giới mà mô hình AI có thể không ngừng hấp thụ kiến thức chuyên môn của con người và tổ chức rồi hàng hóa hóa chúng, thì một tổ chức nên liên tục học hỏi, xây dựng tài sản trí tuệ, duy trì sự khác biệt và phát triển mạnh mẽ như thế nào.
Mỗi công ty đều phải xây dựng thứ mà tôi gọi là "Vốn Nhân lực" và "Vốn Token":
Vốn Nhân lực bao gồm kiến thức, khả năng phán đoán, mối quan hệ, khả năng sáng tạo và khả năng nhận diện mẫu của nhân viên.
Vốn Token đại diện cho khả năng AI mà doanh nghiệp xây dựng và sở hữu.
Điều quan trọng là giá trị của Vốn Nhân lực không giảm đi khi Vốn Token tăng lên. Nó chỉ trở nên có giá trị hơn! Tôi tin rằng tính chủ động của con người sẽ là động lực thúc đẩy sự tăng trưởng của Vốn Token. Con người sẽ đặt ra mục tiêu lớn, kết nối thông tin xuyên lĩnh vực, thiết lập các mối quan hệ và nhận ra các mẫu quan trọng nhất. Nếu không có sự dẫn dắt của con người, tài nguyên tính toán chỉ sẽ quay vòng tại chỗ.
Điều này có nghĩa cơ hội thực sự không nằm ở việc chọn ra mô hình tốt nhất. Chúng ta nên xây dựng một vòng lặp học tập trên các mô hình, nơi Vốn Nhân lực và Vốn Token tạo ra hiệu ứng lãi kép. Bạn có thể thuê ngoài một nhiệm vụ, thậm chí một công việc, nhưng bạn không bao giờ có thể thuê ngoài quá trình học tập của mình. Tương lai của doanh nghiệp phụ thuộc vào khả năng tích lũy lãi kép học tập này giữa con người và AI.
Điều này đòi hỏi một phương án kiến trúc mới, cho phép mỗi doanh nghiệp xây dựng hệ thống tác nhân thông minh tiến hóa theo thời gian, đồng thời vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với tài sản trí tuệ của mình. Một công ty nên có khả năng thay thế mô hình "tổng quát" trong khi vẫn giữ lại kiến thức chuyên môn cấp "lão làng doanh nghiệp" được tích lũy trong hệ thống học tập của mình. Đây sẽ là một "bài kiểm tra" quan trọng về khả năng kiểm soát và chủ quyền của bạn trong thời đại tương lai.
Doanh nghiệp cần chuyển hóa quy trình làm việc, kiến thức chuyên ngành và khả năng phán đoán tích lũy của mình thành hệ thống AI có thể liên tục cải thiện sau mỗi lần sử dụng. Hệ thống đánh giá riêng tư nên có khả năng nắm bắt liệu mô hình có thực sự đạt được tiến bộ trên những kết quả quan trọng đối với doanh nghiệp hay không (chỉ nhìn vào các bài kiểm tra chuẩn hóa bên ngoài là không đủ!). Môi trường học tăng cường riêng tư nên giúp mô hình trở nên mạnh mẽ hơn trong lộ trình thực thi thực tế bên trong tổ chức. Cơ sở kiến thức của nó làm cho trí nhớ tổ chức trở nên có thể truy vấn và cũng làm cho việc sử dụng token hiệu quả hơn.
Vòng lặp này sẽ trở thành tài sản trí tuệ mới của doanh nghiệp. Tôi xem nó như một cỗ máy leo núi. Và khác với hầu hết các tài sản khác, nó có hiệu ứng lãi kép. Mỗi quy trình làm việc được cải thiện sẽ tạo ra tín hiệu đào tạo tốt hơn, điều này sẽ đẩy nhanh việc tích lũy kiến thức ngầm độc đáo của doanh nghiệp. Các công ty xây dựng hệ thống này sớm sẽ có lợi thế khó sao chép, bất kể các mô hình cá nhân lại xuất hiện khả năng mới nào.
Chúng ta tuyệt đối không muốn thấy một thế giới mà mỗi công ty trong mọi ngành đang chuyển nhượng giá trị cho một số ít mô hình nuốt chửng mọi thứ. Giả sử tất cả giá trị đều bị một số ít mô hình chiếm đoạt, hệ thống chính trị kinh tế sẽ không thể chịu đựng được tình huống này. Xã hội cũng sẽ không cho phép một tương lai AI làm cạn kiệt toàn bộ ngành công nghiệp.
Hãy nhớ lại những gì đã xảy ra trong giai đoạn đầu của toàn cầu hóa, khi toàn bộ nền kinh tế công nghiệp bị cạn kiệt vì thuê ngoài. Mặc dù dữ liệu GDP trông có vẻ tốt trên bề mặt, nhưng sự mất mát việc làm là có thật, và hậu quả của nó vẫn còn sâu sắc cho đến ngày nay. Chúng ta nhất định không được đưa động lực đó vào thời đại AI, để một số ít hệ thống AI chiếm đoạt tất cả lợi ích kinh tế, trong khi toàn bộ ngành công nghiệp nhìn thấy kiến thức của họ bị hàng hóa hóa mà không hề hay biết.
Theo tôi, ưu tiên cấp bách của chúng ta phải là xây dựng một hệ sinh thái biên giới, chỉ xây dựng một mô hình biên giới là chưa đủ. Chỉ khi đó, giá trị mới có thể lưu chuyển rộng rãi giữa mỗi công ty, mỗi ngành và mỗi quốc gia. Trong hệ sinh thái này, mỗi tổ chức đều có thể sở hữu vòng lặp học tập mã hóa kiến thức tổ chức của mình, và khiến Vốn Nhân lực và Vốn Token của mình tạo ra lãi kép.
Đây là triết lý mà tôi đã tuân theo trong quá trình trưởng thành: nền tảng nên tạo điều kiện cho nhiều giá trị hơn được tạo ra trên nó so với những giá trị được nắm bắt bên trong nó, cho phép mỗi công ty có thể liên tục đổi mới và tạo ra giá trị của riêng mình.
Khi điều này xảy ra, doanh nghiệp sẽ tạo ra giá trị cho chính họ và cho nền kinh tế xung quanh. Nhân viên sẽ thấy kiến thức chuyên môn của họ được khuếch đại, khả năng phán đoán của họ sẽ trở thành một phần của hệ thống, có thể sao chép và mở rộng quy mô. Đồng thời, lợi ích mang lại sẽ lan tỏa đến các doanh nghiệp và cộng đồng xung quanh họ.
Đây chính là cách doanh nghiệp thúc đẩy giá trị cho bản thân và nền kinh tế rộng lớn hơn. Đây cũng là sự cân bằng ổn định mà chúng ta nên cùng nhau xây dựng.
Bài viết từ tài khoản công chúng WeChat "Trái tim máy móc" (ID:almosthuman2014), tác giả: Trái tim máy móc
