Thời đại Perp DEX đốt tiền để tăng trưởng, đã đến lúc kết thúc chưa?

Tác giả: Foresight News

Sự tăng trưởng của Perp DEX phần lớn nhờ vào khuyến khích bằng token.

Khởi động lạnh cần khuyến khích, nhà giao dịch, nhà cung cấp thanh khoản và kênh dòng lệnh tạo ra giá trị cho thị trường, và họ cũng xứng đáng nhận được phần thưởng. Điều đáng bàn thực sự không phải là "có nên khuyến khích hay không", mà là khuyến khích diễn ra dưới hình thức nào, và phần thưởng có thực sự tương xứng với đóng góp hay không.

Trước TGE, các nền tảng thường sử dụng điểm tích lũy, airdrop và khai thác giao dịch để thu hút khối lượng giao dịch và thanh khoản hiện tại bằng kỳ vọng token trong tương lai. Cơ chế này có thể nhanh chóng thu hút người dùng, nhưng phí giao dịch mà người dùng trả là thật, trong khi phần thưởng nhận được vẫn phụ thuộc vào việc phân bổ token và định giá thị trường trong tương lai. Sau TGE, phí giao dịch bắt đầu được sử dụng để mua lại, đốt và thưởng stake, giá trị dần quay trở lại hệ sinh thái, nhưng chủ yếu vẫn được tiếp nhận và phân phối thông qua token nền tảng.

Vấn đề do đó không nằm ở bản thân việc khuyến khích, mà nằm ở việc khuyến khích có quá phụ thuộc vào kỳ vọng tương lai hay không. Nhà giao dịch tạo ra nhu cầu giao dịch và doanh thu phí; nhà cung cấp thanh khoản đảm bảo độ sâu và khả năng thực thi; ví, giao diện giao dịch và cộng đồng mang lại dòng lệnh liên tục. Nhưng cơ chế hiện tại chủ yếu thưởng cho khả năng kiếm điểm và nắm giữ token, chứ không phải cho những ai thực sự giúp thị trường vận hành.

Đây cũng là vấn đề trọng tâm mà Foresight Ventures thảo luận trong quá trình đầu tư và ấp ủ PopDEX:Liệu nền tảng có thể xây dựng một con đường hồi lưu giá trị trực tiếp hơn, bền vững hơn, để phần thưởng gần hơn với đóng góp thực tế cho thị trường?

1. Tăng trưởng giai đoạn đầu và xác minh nhu cầu dưới tác động của khuyến khích token

1.Tại sao token trở thành công cụ mặc định

Việc khởi động lạnh của Perp DEX cần đồng thời thu hút được nhà giao dịch, thanh khoản và kênh phân phối, trong khi các nền tảng giai đoạn đầu thường vừa thiếu doanh thu ổn định, vừa khó lòng chi trả trợ cấp tiền mặt lớn về lâu dài.

Token cung cấp một cách thức phối hợp hiệu quả hơn: nền tảng có thể chuyển đổi đóng góp của nhà giao dịch, nhà tạo lập thị trường và người tham gia giai đoạn đầu thành quyền lợi tương lai, dùng giá trị tương lai để đổi lấy khối lượng giao dịch, thanh khoản và sự chú ý của thị trường ở hiện tại.

dYdX đại diện cho mô hình khuyến khích bằng token hoàn chỉnh ở giai đoạn khá sớm. Trong nguồn cung token ban đầu của họ, 25% dùng để thưởng giao dịch, 7,5% phân bổ cho người dùng lịch sử, 7,5% dùng để thưởng thanh khoản. Phần thưởng giao dịch được tính dựa trên đóng góp phí và khối lượng mở, phần thưởng thanh khoản dựa trên tỷ lệ trực tuyến của báo giá, độ sâu hai chiều, chênh lệch giá mua-bán và số lượng thị trường được bao phủ. Việc thu hút người dùng, trợ cấp tạo lập thị trường và phân bổ quyền sở hữu giai đoạn đầu, từ đó được tích hợp vào cùng một hệ thống token.

Các nền tảng sau này đã điều chỉnh khung này theo những cách khác nhau:

●Hyperliquid kết hợp điểm, Giới thiệu (Referral) và HLP, lần lượt để thu hút nhà giao dịch, mở rộng dòng lệnh và xây dựng thanh khoản giao thức;

●Aster: Áp dụng khai thác giao dịch nhiều mùa, thông qua chu kỳ điểm liên tục và phân bổ token theo giai đoạn, để duy trì liên tục sự tham gia giao dịch và mức độ hoạt động của người dùng.

●Lighter giảm rào cản giao dịch bằng phí giao dịch bằng 0, và thiết lập riêng điểm cho nhà giao dịch cá nhân và điểm cho nhà tạo lập thị trường, phân biệt mức độ hoạt động giao dịch với chất lượng thanh khoản;

Các nền tảng này không chỉ phụ thuộc vào token, nhưng token vẫn là công cụ phối hợp cốt lõi trong hệ thống khởi động lạnh. Lợi thế của nó không chỉ là "phát phần thưởng", mà còn là khả năng chuyển đổi đóng góp của những người tham gia khác nhau thành quyền lợi tương lai thống nhất, và trì hoãn phần lớn chi phí thu hút người dùng và thanh khoản cho đến sau TGE. Cơ chế cụ thể khác nhau, nhưng quan hệ trao đổi về cơ bản là nhất quán:Nền tảng trước tiên dùng quyền lợi tương lai và trợ cấp giai đoạn đầu, để đổi lấy khối lượng giao dịch, thanh khoản và sự chú ý thị trường ở hiện tại.

2.Những người được thu hút bởi điểm, chưa chắc đã là nhà giao dịch dài hạn

Airdrop điểm không chỉ thay đổi việc người dùng có vào nền tảng hay không, mà còn thay đổi lý do họ giao dịch.

Bình thường, khi chọn nền tảng, nhà giao dịch sẽ tập trung vào thanh khoản, ổn định thực thi, phí giao dịch, phạm vi tài sản và quản lý rủi ro. Sau khi có airdrop điểm, các tiêu chuẩn này không biến mất, nhưng trọng số quyết định của người dùng sẽ thay đổi: bên cạnh trải nghiệm giao dịch, người dùng cũng sẽ tính toán một đơn vị chi phí giao dịch có thể nhận được bao nhiêu điểm, liệu airdrop tiềm năng có thể bù đắp phí giao dịch và chi phí cơ hội của vốn hay không, và phần thưởng sẽ được thực hiện khi nào.

Điều này không có nghĩa người dùng tham gia kiếm điểm không phải là nhà giao dịch chuyên nghiệp. Ngược lại, nhiều nhà giao dịch chuyên nghiệp cũng đánh giá hợp lý lợi ích từ điểm. Vấn đề là, khi điểm trở thành một biến số quan trọng trong quyết định giao dịch, khối lượng giao dịch mà nền tảng nhận được không còn chỉ phản ánh sức cạnh tranh của sản phẩm, mà còn bao gồm cả việc người dùng định giá phần thưởng tương lai.

Hai loại hành vi giao dịch này đều có thể đóng góp vào khối lượng giao dịch, nhưng logic giữ chân khác nhau.

Một loại hành vi giao dịch đến từ nhu cầu sản phẩm liên tục: người dùng ở lại vì thanh khoản, khả năng thực thi, chi phí và phạm vi tài sản của nền tảng đáp ứng được nhu cầu giao dịch. Loại hành vi giao dịch còn lại thì đến nhiều hơn từ kỳ vọng phần thưởng: người dùng có tiếp tục giao dịch hay không phụ thuộc vào việc điểm có còn giá trị không, airdrop có còn không gian tưởng tượng không, và đầu tư - lợi nhuận có còn hợp lý không.

Điều này làm thay đổi tính chất dòng lệnh mà nền tảng có được. Khi người dùng ban đầu tham gia dựa trên kỳ vọng phần thưởng, nền tảng thiết lập không phải là chi phí chuyển đổi cao dựa trên thói quen sản phẩm, mà là một mối quan hệ giao dịch cần được trợ cấp liên tục.Phần thưởng có thể giảm rào cản gia nhập nền tảng của người dùng, nhưng cũng giảm rào cản rời đi của họ.

3.TGE là bài kiểm tra áp lực đầu tiên đối với nhu cầu giao dịch

Trong chu kỳ điểm, thứ nền tảng mua được không chỉ là khối lượng giao dịch, mà còn là sự chờ đợi của người dùng đối với quyền lợi tương lai. Chỉ cần airdrop vẫn còn không gian tưởng tượng, người dùng sẵn sàng giao dịch, trả phí, chiếm dụng vốn và chấp nhận một trải nghiệm sản phẩm chưa hoàn toàn trưởng thành.

Nhưng dữ liệu trong giai đoạn điểm không thuần túy. Một giao dịch có thể đến từ nhu cầu thị trường thực tế, cũng có thể đến từ kỳ vọng airdrop; một người dùng mới có thể tạo ra dòng lệnh dài hạn, cũng có thể ngừng giao dịch sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Xét về mặt dữ liệu bề ngoài, chúng đều thuộc về tăng trưởng.

Khi những động cơ khác nhau này được đưa vào cùng một hệ thống token và điểm, nền tảng rất khó đánh giá cuối cùng mình thực sự có được là gì. Vì vậy, dữ liệu sau TGE không chỉ nên nhìn vào tăng giảm, mà quan trọng hơn là ba điều:

●Khối lượng giao dịch có giữ lại sau khi phần thưởng kết thúc, hay vẫn được duy trì bởi một đợt khuyến khích mới;

●Thị phần có tăng lên hay không, chứ không chỉ dao động theo biến động chung của thị trường Perp DEX;

●Nền tảng đã bước vào giai đoạn giữ chân tự nhiên, hay vẫn đang ở trong một chu kỳ khuyến khích mới.

Chú thích: Bảng này chỉ bao gồm các nền tảng có thể có được số liệu thống nhất về khối lượng giao dịch và thị phần 30 ngày trước và sau TGE. Aster chưa được đưa vào so sánh lần này do dữ liệu công khai hiện tại không đầy đủ.

Điều thực sự cần xem xét từ dữ liệu này, không phải là nền tảng nào có khối lượng giao dịch sau TGE cao hơn, mà là nền tảng nào đã chuyển hóa sự chú ý từ airdrop thành mối quan hệ giao dịch bền vững.

Nếu sau TGE vẫn còn một đợt điểm, khai thác hoặc trợ cấp mới, thì khối lượng giao dịch vẫn chứa thành phần khuyến khích, không thể đơn giản coi là sự lắng đọng nhu cầu. Điểm phân giới thực sự là khi sức hút biên của kỳ vọng phần thưởng giảm xuống, liệu người dùng có vẫn sẵn sàng tiếp tục giao dịch dựa trên chính nền tảng đó hay không.

Nói cách khác, TGE trước xác minh nền tảng có thể thu hút người dùng tham gia hay không; TGE sau xác minh nền tảng có thể giữ chân người dùng hay không. Cái trước có thể được hoàn thành bằng khuyến khích, cái cuối cùng phụ thuộc vào năng lực sản phẩm và cơ chế phân phối giá trị.

2. Giá trị bắt đầu hồi lưu, nhưng vẫn xoay quanh token nền tảng

4.Từ phát hành token đến hỗ trợ token

Sau TGE, cơ chế khuyến khích thường chuyển từ "phát hành token" sang "hỗ trợ token". Nền tảng thường sử dụng doanh thu phí giao dịch để mua lại, đốt, thưởng stake và chiết khấu cho người nắm giữ. Giá trị bắt đầu hồi lưu, nhưng cơ sở phân phối cũng chuyển từ đóng góp giao dịch sang việc nắm giữ token.

Điều này có nghĩa là, nhà giao dịch trước tiên tạo ra doanh thu thông qua giao dịch, sau đó thông qua việc mua hoặc stake token nền tảng để có được tư cách chia sẻ doanh thu. Từ đó, nền tảng cần đồng thời duy trì hai thị trường: thị trường giao dịch và thị trường token nền tảng.

Hai thị trường này có thể củng cố lẫn nhau, nhưng không phải lúc nào cũng nhất quán. Nhà giao dịch chuyên nghiệp có thể đóng góp phí dài hạn, nhưng không muốn gánh thêm rủi ro từ token nền tảng. Vì vậy, thứ nền tảng thưởng dần dần không chỉ là bản thân giao dịch, mà còn là việc người dùng đầu tư vốn vào token nền tảng.

Sự chuyển đổi này được thực hiện khác nhau trên các nền tảng khác nhau. Điều thực sự đáng so sánh, không chỉ là có mua lại hay không, mà là bao nhiêu doanh thu đi vào hệ thống token, token sau khi mua lại được xử lý thế nào, và ai cuối cùng tiếp nhận phần giá trị này.

5.Token nền tảng mở rộng sự tham gia, nhưng không tương đương với nhu cầu giao dịch

Token nền tảng có thể mở rộng sự tham gia hệ sinh thái, nhưng sự gia tăng địa chỉ mà nó mang lại, chưa chắc sẽ đồng thời chuyển hóa thành nhu cầu giao dịch hợp đồng tương lai. Để quan sát sự khác biệt này, chúng tôi đã thực hiện phân tích chéo các địa chỉ nắm giữ HYPE, địa chỉ người dùng tài chính (lý tưởng?) và địa chỉ người dùng giao dịch hợp đồng tương lai của Hyperliquid.

Kết quả cho thấy, trong hợp của ba loại người dùng, địa chỉ nắm giữ HYPE chiếm 89%, người dùng tài chính chiếm 27%, người dùng hợp đồng tương lai chỉ chiếm 20%; người dùng đồng thời tham gia nắm giữ, tài chính và giao dịch hợp đồng tương lai, chỉ chiếm 5% tổng thể.

Tách chi tiết hơn có thể thấy:

●Trong số người dùng hợp đồng, 62% nắm giữ HYPE, nhưng hơn 70% không tham gia tài chính;

●Trong số người dùng nắm giữ HYPE, 86% chưa từng giao dịch hợp đồng tương lai;

●Trong số người dùng tài chính, 85% nắm giữ HYPE, nhưng tỷ lệ tham gia giao dịch hợp đồng tương lai chỉ là 19%.

Khi địa chỉ nắm giữ, quy mô tài sản và người dùng tài chính được thống nhất tính vào tăng trưởng hệ sinh thái, sự tham gia vốn rất dễ bị hiểu nhầm là tăng trưởng thị trường giao dịch. Nhưng đối với Perp DEX, thứ quyết định chất lượng thị trường vẫn là giao dịch liên tục, thanh khoản hiệu quả và doanh thu phí thực tế.

Token nền tảng có thể mở rộng sự tham gia hệ sinh thái, nhưng không thể thay thế bản thân nhu cầu giao dịch.

6.Một nền tảng, hai bộ mục tiêu tăng trưởng

Khi phân phối doanh thu, ưu đãi phí và quyền hạn sản phẩm đều được gắn với token nền tảng, Perp DEX thực tế cần đồng thời vận hành hai thị trường: thị trường giao dịch và thị trường token. Điều này tạo ra một sức căng căn bản:Thứ mà nền tảng ưu tiên phục vụ nhất, rốt cuộc là bản thân sản phẩm giao dịch, hay là vòng tuần hoàn giá trị được xây dựng xung quanh token nền tảng.

Hai bộ mục tiêu này không phải lúc nào cũng đồng bộ. Thị trường giao dịch quan tâm đến chất lượng thực thi, thanh khoản và chi phí, phụ thuộc vào năng lực sản phẩm dài hạn; thị trường token quan tâm đến nhu cầu, tính khan hiếm và kỳ vọng giá, phụ thuộc vào việc liên tục tạo ra lý do nắm giữ.

Rủi ro sinh ra từ đó, không chỉ là nguồn lực bị phân tán, mà còn là việc tiêu chuẩn đánh giá bị lệch lạc. Khối lượng giao dịch, phí và tăng trưởng người dùng, không còn chỉ dùng để đo lường sản phẩm giao dịch có lành mạnh hay không, mà cũng bắt đầu đảm nhận vai trò hỗ trợ câu chuyện token. Thứ nền tảng theo đuổi, có thể không còn chỉ là nhiều giao dịch thực tế hơn, mà là nhiều dữ liệu hơn có thể củng cố nhu cầu đối với token.

3. PopDEX: Một câu trả lời khác cho cơ chế khuyến khích

Từ góc độ đầu tư của Foresight Ventures, điều đáng chú ý ở PopDEX không phải là đơn thuần bàn về việc token nền tảng có tồn tại hay không, mà là đội ngũ không lấy kỳ vọng token làm điểm khởi đầu tăng trưởng, cũng không đặt việc nắm giữ token làm tiền đề cần thiết cho quyền lợi giao dịch. So với việc tập trung giá trị nền tảng vào token nền tảng trước, rồi thông qua token nền tảng phân phối lại, PopDEX tiếp cận trực tiếp hơn từ đóng góp thực tế cho thị trường:Ai tạo ra giá trị, giá trị nên quay về với người đó.

Dựa trên ý tưởng này, PopDEX xây dựng một hệ thốnghồi lưu giá trị 100%.

100% ở đây, nhắm đến giá trị có thể phân phối được hình thành từ phí giao dịch, chứ không phải là hoàn lại mỗi khoản phí giao dịch cho nhà giao dịch. Cốt lõi của nó là: Giá trị có thể phân phối được hình thành từ phí giao dịch, không còn được ưu tiên dùng để hỗ trợ token nền tảng, mà đi vào một khuôn khổ hồi lưu được thiết kế xoay quanh đóng góp thực tế.

Trong khuôn khổ này, việc hồi lưu giá trị của PopDEX sẽ bao phủ hai loại người tham gia: người đóng góp hệ sinh thái và người dùng giao dịch thực tế. Loại trước bao gồm các vai trò hệ sinh thái mang lại người dùng, dòng lệnh và sự chú ý thị trường liên tục, như Referral, Affiliate, hoạt động giao dịch, chiến dịch kết hợp...; loại sau dựa trên đóng góp giao dịch thực tế, khám phá cách thức hồi lưu giá trị trực tiếp hơn, có chu kỳ, minh bạch và có thể kiểm chứng.

Về việc phần giá trị này cuối cùng sẽ được phân phối dưới hình thức nào, PopDEX sẽ dần tiết lộ trong các giai đoạn sản phẩm tiếp theo.

Đối với PopDEX, đây không phải là sự phủ nhận mô hình hiện có, mà là một thử nghiệm khác về cơ chế khuyến khích: Khuyến khích không chỉ dùng để đạt được tăng trưởng, mà cũng có thể trở thành cách nền tảng liên tục đền đáp lại hệ sinh thái.

Cơ chế khuyến khích nên phát triển thế nào không có câu trả lời chuẩn mực, thị trường cuối cùng cũng sẽ đưa ra đánh giá riêng. Nhưng chúng tôi tin rằng, khi ngành Perp DEX không ngừng trưởng thành, cơ chế khuyến khích của nó không nên chỉ có một con đường duy nhất, và cũng đáng để xuất hiện thêm nhiều câu trả lời khác.