Tác giả: Jae, PANews
Mạng lưới Bitcoin đang trải qua một cuộc tranh luận tư tưởng không kém phần căng thẳng so với "cuộc chiến kích thước khối" năm 2017.
Ngòi nổ là một đề xuất kỹ thuật có tên BIP-110. Nó tìm cách thông qua soft fork để đặt ra một giới hạn cứng về lượng dữ liệu có thể được nhét vào một khối Bitcoin. Nói thẳng ra, nó muốn hạn chế các giao thức như Ordinals, Runes "khắc" hình ảnh, video thậm chí mã code lên chuỗi.
Sự xuất hiện của BIP-110 đánh dấu việc phe "chủ nghĩa tối giản" do nhà phát triển Dathon Ohm dẫn đầu chuẩn bị phản công lại phe "chủ nghĩa tự do".
Người ủng hộ cho rằng đây là "chỉnh đốn lại trật tự", kẻ phản đối chửi đây là "bảo thủ cực đoan". Cuộc tranh cãi này đã lan từ giới kỹ thuật sang thợ đào, tổ chức, các nút lớn, và thậm chí làm kinh động đến các nhà lãnh đạo cộng đồng như Adam Back.
Đây không chỉ là cuộc chiến về byte, mà còn là cuộc chiến định nghĩa về tuyên bố giá trị của Bitcoin.
BIP-110, mũi nhọn nhắm thẳng vào giao thức khắc
BIP-110 không phải là ý tưởng bộc phát, hình hài của nó có thể được truy ngược về đề xuất BIP-444 do Dathon Ohm đưa ra vào tháng 10/2025, nhằm quan sát trạng thái hoạt động của mạng lưới dưới tải thấp thông qua việc giới hạn tạm thời quy mô dữ liệu phi tiền tệ.
Lúc đó chỉ muốn "quan sát tạm thời một năm", nhưng khi Bitcoin Core v30 hủy bỏ giới hạn byte đối với OP_RETURN, những người theo chủ nghĩa nguyên thủy đã không thể ngồi yên, cho rằng đây là sự phản bội lại "chức năng tiền tệ" của Bitcoin, không khác gì mở đường cho "thư rác blockchain".
Do đó, Dathon Ohm đã đưa ra BIP-110 cứng rắn hơn vào tháng 12 năm ngoái, với các điều kiện ràng buộc chặt chẽ hơn trước.
Những người ủng hộ BIP-110 cho rằng, những hạn chế này không nhằm bóp nghẹt sự đổi mới, mà để khôi phục lại sự thận trọng kỹ thuật mà Bitcoin đã duy trì trong những ngày đầu. Bộ quy tắc này không ảnh hưởng đến các trường hợp sử dụng "thanh toán" và "trữ giá" thông thường, mũi nhọn của nó nhắm thẳng vào những bản ghi phi tài chính bị coi là "lạm dụng dữ liệu".
Ngưỡng kích hoạt 55% gây tranh cãi, tấn công đám đông hay phân quyền?
Điều thực sự khiến cộng đồng dậy sóng, là ngưỡng kích hoạt mà BIP-110 đặt ra: chỉ cần 55% hash rate (sức mạnh băm) ủng hộ, là có thể thông qua.
Trong truyền thống quản trị của Bitcoin, các thay đổi đồng thuận lớn thường cần sự ủng hộ của 95% hash rate của thợ đào, để đảm bảo sự ổn định của mạng lưới và ngăn ngừa chia tách chuỗi. Trước đây, các nâng cấp lớn như SegWit và Taproot đều tuân theo quy tắc bất thành văn này.
Việc thiết lập ngưỡng này đã gây ra một cuộc hỗn loạn quản trị trong cộng đồng.
Phe ủng hộ cho rằng, ngưỡng 95% tương đương với việc trao cho thiểu số "quyền phủ quyết". Dữ liệu rác không dọn dẹp được, là do một số ít các bên liên quan có lợi ích cố thủ. Việc thiết lập 55% chủ yếu là một "sự kích hoạt phòng thủ", nhằm phá vỡ thế bế tắc nâng cấp giao thức.
Nhà lãnh đạo phe đối lập Adam Back thì cáo buộc đây là "một cuộc tấn công đám đông nhắm vào danh tiếng của Bitcoin", cố gắng thúc đẩy thay đổi quy tắc mà không có sự đồng thuận rộng rãi.
55% có nghĩa là chỉ cần đa số thợ đào đơn giản đồng ý, 45% thợ đào và người dùng còn lại buộc phải chấp nhận. Đây là việc dùng ngưỡng thấp để trói buộc toàn bộ mạng lưới, dễ dẫn đến chia tách chuỗi, từ đó sinh ra hai hoặc nhiều loại tài sản Bitcoin.
Đáng suy ngẫm hơn, một khi mở đầu điều này, hôm nay có thể giới hạn dữ liệu, ngày mai có thể đóng băng địa chỉ không? Tính "bất khả xâm phạm" của Bitcoin sẽ trở nên vô nghĩa.
Hai phe đối đầu, chủ nghĩa tối giản có thể chặn đường kiếm tiền của thợ đào
Nhóm nhà phát triển do Luke Dashjr đứng đầu và người dùng trung thành của máy khách full node Bitcoin Knots là động lực cơ sở của BIP-110. Logic của họ bắt nguồn từ mối lo ngại về yêu cầu phần cứng cơ bản của Bitcoin.
Nhà vận động Bitcoin Matthew Kratter so sánh các giao thức khắc như cây thường xuân, cho rằng chúng mặc dù bám vào cây Bitcoin để phát triển, nhưng cuối cùng sẽ làm đổ cấu trúc của cây, dẫn đến cái chết chung của cả hai.
Nếu không gian khối bị lấp đầy bởi hình ảnh, thể tích blockchain sẽ tăng theo cấp số nhân. Điều này có nghĩa là, người dùng thông thường sẽ không thể sử dụng ổ cứng cấp tiêu dùng thông thường để chạy full node, dẫn đến quyền xác thực tập trung vào các nút lớn, phá vỡ nền tảng phi tập trung của Bitcoin.
Khi tranh cãi lên cao, thị phần của Bitcoin Knots đã tăng vọt lên 22.49%, trong khi thị phần của máy khách full node Bitcoin Core giảm mạnh xuống 77.39%. Xu hướng này cho thấy, một phần đáng kể các nút đang thể hiện sự ủng hộ đối với việc hạn chế dữ liệu bằng cách thay đổi máy khách.
Phe đối lập có sự tham gia của các nhà lãnh đạo ý kiến có ảnh hưởng lớn như Adam Back và các thợ đào, đội hình còn hoành tráng hơn.
CEO Michael Saylor của MicroStrategy cảnh báo, sự thay đổi thường xuyên của giao thức là mối đe dọa lớn nhất đối với Bitcoin.
CEO Blockstream Adam Back cũng chỉ ra, giá trị lớn nhất của Bitcoin nằm ở tính bất khả xâm phạm của nó. Nếu quy tắc có thể dễ dàng thay đổi vì sở thích của một bộ phận, thì uy tín của Bitcoin với tư cách là "vàng kỹ thuật số" sẽ tan thành mây khói.
Về mặt kinh tế, tranh cãi về BIP-110 cũng phản ánh sự lo lắng của cộng đồng về "ngân sách an ninh dài hạn" của Bitcoin. Khi chu kỳ halving (giảm một nửa) tiến triển, tính bảo mật của mạng Bitcoin sẽ ngày càng phụ thuộc vào phí giao dịch, chứ không phải phần thưởng khối.
Phí từ các giao dịch phi tiền tệ đóng góp cho mạng Bitcoin thể hiện tính biến động mạnh. Dữ liệu từ Dune cho thấy, tính đến nay, phí hàng ngày từ các giao thức khắc đã giảm xuống dưới 10.000 USD, nhưng chúng đã từng đóng góp phí gần 10 triệu USD trong một ngày vào tháng 12/2023. Trong bối cảnh phần thưởng khối tiếp tục giảm một nửa, thợ đào không muốn đóng chặt bất kỳ nguồn thu nào.
Các thợ đào thường cho rằng, biến động chu kỳ thị trường không nên là lý do để sửa đổi giao thức cơ bản, một khi thị trường hồi phục, loại giao dịch phi tiền tệ này vẫn là nguồn thu quan trọng của họ.
Cạnh tranh thị trường phí không công bằng, rủi ro trượt dốc quản trị và pháp lý
Tuy nhiên, sự sụt giảm phí khắc cũng tạo cơ hội cho phe ủng hộ. Khi lợi ích kinh tế từ khắc đã không đáng kể, thì việc dọn dẹp chúng để tối ưu hóa mạng lưới (như thu nhỏ kích thước tập UTXO, giảm áp lực nút) có vẻ hiệu quả hơn về chi phí.
Logic kinh tế sâu xa hơn ủng hộ BIP-110 nằm ở chỗ: Cơ chế giảm giá SegWit hiện tại thực chất đang trợ giá cho các giao dịch phi tiền tệ. Theo quy tắc tính phí hiện hành, lưu trữ 1MB dữ liệu hình ảnh rẻ hơn nhiều so với gửi một giao dịch tiền tệ có kích thước tương đương.
BIP-110 muốn chấm dứt "cuộc cạnh tranh không công bằng" này, bằng cách thiết lập giới hạn dữ liệu ở tầng đồng thuận, buộc những dữ liệu "giá trị thấp" này phải cạnh tranh không gian không giảm giá đắt đỏ hơn, hoặc thẳng thừng rời khỏi mạng chính.
Phe ủng hộ cho rằng, chỉ có như vậy thị trường phí mới trở lại chân thực, đảm bảo những giao dịch tiền tệ thực sự sẵn sàng trả phí cao cho "sự đồng thuận toàn cầu" được ưu tiên đóng gói.
Tuy nhiên, nếu một đề xuất mang nhãn "tạm thời + ngưỡng thấp" như BIP-110 được thông qua, nó sẽ phá vỡ niềm tin thể chế của mạng Bitcoin. Đối với các nhà đầu tư tổ chức, điểm hấp dẫn nhất của Bitcoin là quy tắc của nó có tính bất khả xâm phạm.
Một khi mở tiền lệ, liệu trong tương lai có xuất hiện việc đóng băng tài sản đối với các địa chỉ cụ thể? Hoặc điều chỉnh bắt buộc đối với mức phí cụ thể?
"Sự trượt dốc quản trị" này là rủi ro mà Adam Back và Michael Saylor lo ngại nhất. Đối với Bitcoin, ngay cả một giao thức tồn tại dữ liệu rác, cũng mạnh hơn một "giao thức chất lượng cao" có thể bị sửa đổi bất cứ lúc nào. Bởi vì cái sau khó dự đoán, còn các tổ chức theo đuổi sự chắc chắn.
Ngoài ra, BIP-110 có thể khiến một số UTXO đã tồn tại trở thành "tiền chết", tương đương với việc tước đoạt tạm thời quyền sở hữu tài sản của một bộ phận người dùng. Hành vi này ở cấp độ pháp lý có thể khiến thợ đào đối mặt với cáo buộc "can thiệp vào tài sản tư nhân".
Sự xuất hiện của BIP-110 là sản phẩm tất yếu của những cơn đau trưởng thành của Bitcoin, khả năng kích hoạt của nó vẫn còn nghi vấn, đặc biệt là ngưỡng 55% theo truyền thống cộng đồng đang đối mặt với thách thức lớn.
Ý nghĩa lớn nhất của cuộc tranh luận này là: BIP-110 đặt vấn đề "lạm dụng dữ liệu" lên bàn, buộc cộng đồng phải suy nghĩ "mạng chính Bitcoin rốt cuộc nên chứa cái gì"?
Giá trị lớn nhất của Bitcoin không nằm ở chỗ nó không bao giờ thay đổi, mà là mỗi lần thay đổi của nó đều trải qua bài kiểm tra nghiêm ngặt nhất. Bitcoin trong tương lai, có lẽ vì cuộc tranh luận này mà trở nên thuần khiết hơn, cũng có thể vì sự chia rẽ này mà mở ra chương mới đa nguyên hóa.
Trong cuộc chiến bảo vệ giá trị vàng kỹ thuật số này, mỗi người dùng vận hành nút, đều đang dùng ổ cứng và băng thông của mình, để bỏ lá phiếu quý giá về tương lai.
