Tác giả|David, Thâm Triều TechFlow
ai16z, bạn còn nhớ cái tên này không?
Nếu nhớ, có nghĩa bạn đã trải qua làn sóng tiền AI cuối năm 2024. Còn nếu không, cũng bình thường, loại token AI Agent này đã im hơi lặng tiếng từ lâu rồi.
Crypto x AI, trong phiên bản hiện tại khi công cụ AI dần được ứng dụng và tiến bộ chóng mặt, trông giống một khái niệm giả và đồ chơi lỗi thời quá.
Hôm nay, nhà sáng lập dự án Eliza OS - Shaw Walters - đã đăng một bài viết rất dài, đại ý là token ai16z đã chết hẳn, quỹ đã đóng cửa, sẽ không có mua lại nào, người nắm giữ token tự xử lý.
Ông ấy khuyên bạn hoặc bán đi, hoặc "tìm một nhóm người để đẩy giá nó lên", nhưng đừng mong đợi ông ấy còn có thể làm gì khác.
Giọng điệu của bức thư này, không giống như một nhà sáng lập lịch sự tuyên bố chấm dứt dự án, mà giống hơn một người sau khi chửi rủa tất cả rồi thất vọng đóng sầm cửa bỏ đi. Ông ta gọi cộng đồng crypto là "một lũ đồ ngốc được nuông chiều", nói rằng có công ty luật đứng về phía người nắm giữ token kiện ông ta. Và quỹ Eliza OS không có tiền để chiến đấu pháp lý, đã đền bù hết số tiền còn lại.
Shaw cũng nói ví ông từng có 25 triệu USD token ai16z, không bán một đồng nào, lao dốc về zero; giờ sống bằng tiền tiết kiệm, ở trong một phòng ngủ tồi tàn ở San Francisco, viết code mỗi ngày.
Từ góc nhìn của ông, có lẽ ông cho rằng mình đứng trong một thị trường ô nhiễm để phát triển với màu sắc chủ nghĩa lý tưởng, cuối cùng để lại sự tàn phá, thất vọng và tức giận ngập tràn.
Người viết không có ý định đánh giá những cảm xúc cá nhân này. Nhưng đứng giữa ngã tư chuyển dịch điểm nóng, trọng tâm ngành thay đổi, AI trỗi dậy, việc Eliza OS đóng cửa không khỏi khiến người ta cảm khái —
Crypto x AI, thực sự là khởi đầu sớm nhưng về đích chậm.
Đi trước một bước, ở giữa làn sóng
Tháng 10/2024, ai16z lên kệ gọi vốn cộng đồng trên DAOs.fun, mục tiêu gọi 420.69 SOL, tương đương khoảng 75.000 USD, để làm một quỹ đầu tư tự quản bởi AI.
420.69, người quen thuộc văn hóa crypto đều biết đây là một con số meme. Ngay từ việc chọn số tiền gọi vốn, màu sắc của sự việc đã được định hình.
Nhưng nó thực sự cất cánh.
Chưa đầy ba tháng, vốn hóa ai16z đã lên 2,6 tỷ USD. Nó cũng kéo theo cả một chủng loại, GOAT đi trước, VIRTUAL theo sau, các token khái niệm Agent đủ loại mọc lên như nấm, cả làn AI Agent từ con số không vươn lên gần trăm tỷ USD.
Về mặt khái niệm, crypto thực sự đi trước một bước.
Cuối năm 2024, thị trường AI là tình hình gì? ChatGPT vừa tròn hai tuổi, thường bị chê vì các ảo tưởng trong câu trả lời; Claude chưa có công cụ có thể trực tiếp vận hành máy tính, hầu hết mọi người hiểu "AI Agent" vẫn chỉ dừng ở mức khái niệm.
Thị trường crypto đã định giá xong cho khái niệm này.
Nhưng có một chi tiết, lúc đó không mấy ai để ý.
Chưa đầy một tuần sau khi ai16z lên sàn, đã có truyền thông crypto đăng bài chất vấn, nói rằng AI Agent cốt lõi của dự án ai16z, tức "Marc AIndreessen" được cho là có thể tự chủ ra quyết định đầu tư, thực chất đằng sau là con người vận hành, chứ không phải Agent tự suy nghĩ.
Chất vấn này sau đó cũng xảy ra với Agent phân tích thị trường crypto nổi tiếng aiIxbt.
Lúc đó, loại chất vấn này khó mà gây ra bất kỳ gợn sóng hay FUD nào. Vốn hóa tiếp tục tăng, cộng đồng tiếp tục hò hét, token AI Agent mới tiếp tục phát hành...
Nhìn lại, đây có lẽ là hình ảnh thu nhỏ chính xác nhất của toàn bộ câu chuyện AI crypto.Thật hay giả, không quan trọng.
Trong môi trường thanh khoản tràn lan, một câu chuyện phiên bản dẫn trước là đủ để kích hoạt một làn sóng đầu cơ.
Khái niệm chân thực, hướng đi đúng, nhưng token tồn tại trước sản phẩm, giá cả tồn tại trước công nghệ— đây cũng chính là tinh túy của việc crypto đi trước một bước.
Tương lai đã tới, nhưng không liên quan
Năm 2026, AI Agent thực sự đã tới.
Phương Tây có CodeX và Claude, phương Đông có Workbuddy và những sản phẩm cạnh tranh phù hợp hơn với thể chất trong nước. Nhìn lại câu chuyện sống trong sách trắng của làn sóng đầu cơ AI crypto trước đây — như giúp phân tích thị trường tự động, xử lý luồng công việc, giám sát dư luận... — thực chất đã hoàn toàn trở thành hiện thực.
Đây có lẽ là một trong số ít câu chuyện ứng dụng thực tế trong ngành crypto, ngoại trừ stablecoin.
Nhưng những người hiện thực hóa chúng lại là một nhóm khác.
Là Anthropic, là OpenAI, là những đội ngũ viết code ở San Francisco và Hàng Châu. Tiền chảy về nền tảng tổng hợp như OpenRouter, chảy về hóa đơn GPU của nhà cung cấp dịch vụ đám mây, chảy về mỗi lần gọi API thực sự chạy.
Một câu khác của Shaw trong bài viết dài, khiến người ta vô cùng cảm khái:
"Bên AI không có những vấn đề này. Người bên đó lạc quan, có sức mạnh, đang xây dựng tương lai chứ không phải kéo nhau xuống. Đó mới là người của tôi."
Một người từng châm ngòi câu chuyện AI Agent crypto, kết luận cuối cùng lại là, ngành này không tương thích với AI?
Nhìn khách quan, những ứng dụng AI hay mô hình lớn thành công hiện nay, quả thực không có lý do gì để phát hành token. Anthropic thu phí dựa trên đăng ký và gọi API, OpenRouter làm kinh doanh trung chuyển doanh thu hàng năm hơn trăm triệu. Những công ty này chưa bao giờ phát hành token, chưa xây dựng DAO, nhưng mô hình kinh doanh chạy thông, nhà phát triển bỏ phiếu bằng chân, hóa đơn chính là cơ chế đồng thuận tốt nhất.
Ngược lại, tình cảnh của dự án AI crypto rất tàn khốc.
Khi giá token còn đứng vững, trông có vẻ như có mọi thứ — ngân khố có tiền, cộng đồng có người, câu chuyện có nhiệt độ. Một khi giá sụp đổ, tất cả biến mất cùng lúc. Nhà phát triển bỏ đi, vì sức mua của tiền lương trả bằng token co lại chín phần mười, cộng đồng biến thành nhóm đòi quyền lợi. Người muốn làm việc nghiêm túc cuối cùng có thể phát hiện, dự án thậm chí không còn ngân sách để thuê một kỹ sư.
Và điều trớ trêu là, framework Eliza của ông ta không chết. Code vẫn được cập nhật, có doanh nghiệp đang đàm phán hợp tác trên đó. Một framework AI mã nguồn mở, không phát token cũng sống được, bán dịch vụ cũng được, bị mua lại cũng được, đường rộng hơn token nhiều.
Điều khiến người ta thở dài hơn nữa là, framework AI mã nguồn mở Eliza khởi nguồn từ crypto, người đóng góp còn hoạt động gần đây nhất, lại là Claude.
Một nhà phát triển AI và dự án không gắn với token, trong thị trường năm 2026, có lẽ có giá trị hơn lúc gắn với token.
Đón nhận thay đổi
Là một người làm việc trong crypto, thấy những dự án từng sôi động lần lượt đổ vỡ, không khỏi ngậm ngùi.
Nhưng cảm khái không có nghĩa là hoàn toàn bi quan.
Câu chuyện AI crypto quả thực vỡ vụn. Nhưng vỡ là con đường "phát token cho khái niệm AI", khả năng giữa crypto và AI chưa hoàn toàn bị cắt đứt.
Một số ít dự án còn sống, làm việc hoàn toàn khác với ai16z. Ví dụ Bittensor đang xây thị trường sức mạnh tính toán AI phi tập trung, Render đang làm mạng lưới render GPU phân tán. Đều dùng token để phối hợp một nguồn tài nguyên tính toán thực tế, tất nhiên vẫn có thị trường nhất định, chỉ là không có sức thuyết phục và phụ phí nhiều như thời thị trường tăng giá.
Ngoài ra, phân tích dữ liệu trên chuỗi trong giới, quét lỗ hổng, theo dõi ví cá voi, giám sát dư luận, chiến lược hợp đồng trên DEX — những cảnh này AI cũng đang dần hiện diện và phát huy tác dụng. Năm 2026, một nhà giao dịch crypto chuyên nghiệp mở Hyperliquid, khả năng cao đã có một cửa sổ chiến lược được hỗ trợ bởi Claude hoặc GPT mở bên cạnh.
Điều này cũng có nghĩa quan hệ giữa crypto và AI chưa kết thúc,nhưng hướng phải đảo ngược lại.
AI trao quyền cho mọi cảnh đã trở thành một điều chính trị đúng đắn, crypto cũng có thể được bao phủ. Còn vấn đề mảng crypto cuối cùng còn lớn bao nhiêu, có lẽ phải hỏi BTC khi nào mới tốt trở lại.
Với cá nhân mà nói, điều nên làm hơn là đón nhận thay đổi.
Một nhà phát triển vứt bỏ gánh nặng token, trong thế giới AI ngày nay, có giá trị nhiều hơn những gì token có thể cho; còn một người chơi crypto nắm bắt vững chắc AI, khả năng thu về lợi nhuận rõ ràng cũng nhiều hơn rất nhiều so với mô hình cũ bừa bãi.
Ở trong crypto, thường đi trước một bước nhìn thấy hướng đi — hoặc chỉ là chúng ta đặt sai vị trí mình nên đứng.
