Tác giả: Anna Irrera, Bloomberg
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Trong nhiều năm qua, các ngân hàng lớn về cơ bản chỉ đứng ngoài quan sát sự phát triển của stablecoin. Từ một danh mục tiền điện tử nhỏ lẻ, stablecoin đã dần phát triển thành một mạng lưới thanh toán xử lý hàng nghìn tỷ đô la mỗi năm. Giờ đây, ngành ngân hàng có kế hoạch sao chép lại mô hình hợp tác đã từng xây dựng nên Zelle, đặt hy vọng vào việc cùng nhau xây dựng cơ sở hạ tầng để ngăn chặn các loại đô la kỹ thuật số liên tục xâm lấn lãnh địa kinh doanh của họ.
JPMorgan Chase, Bank of America, HSBC Holdings, Citigroup, Wells Fargo và các ngân hàng hàng đầu khác gần đây đã cùng công bố một đề án, lên kế hoạch xây dựng một mạng lưới tiền gửi ngân hàng được mã hóa (tokenized deposits) có khả năng tương tác và kết nối lẫn nhau. Tiền gửi ngân hàng được mã hóa là hình thức kỹ thuật số của tiền được lưu giữ trong hệ thống ngân hàng thương mại, có thể được chuyển khoản thông qua các kênh thanh toán dựa trên blockchain - công nghệ lần đầu được giới thiệu bởi ngành công nghiệp tiền điện tử.
Logo Zelle trên điện thoại thông minh. Nhiếp ảnh gia: Tiffany Hagler-Geard / Bloomberg
Kế hoạch này sẽ được vận hành bởi The Clearing House (viết tắt là TCH, Sở Giao Dịch Bù Trừ Mỹ, thường được gọi là Ngân Hàng Bù Trừ New York), đại diện cho lần đầu tiên ngành ngân hàng Mỹ triển khai một hành động phối hợp quy mô lớn để ứng phó với stablecoin. Stablecoin thường được neo theo đô la Mỹ, có khả năng xử lý các giao dịch thanh toán và quyết toán suốt ngày đêm, với các ứng dụng ngày càng mở rộng.
Ngành ngân hàng giờ đây đã nhận thức rõ hơn rằng mối đe dọa cạnh tranh từ stablecoin không còn chỉ là lý thuyết. Ban đầu, stablecoin chủ yếu chỉ được sử dụng trong giao dịch tiền điện tử, nhưng ngày nay ngày càng nhiều doanh nghiệp thanh toán và tổ chức tài chính lựa chọn sử dụng stablecoin để tìm kiếm các kênh chuyển tiền chi phí thấp hơn và tốc độ nhanh hơn. Dữ liệu từ công ty phân tích Artemis Analytics cho thấy khối lượng giao dịch stablecoin năm ngoái tăng mạnh 72%, quy mô khoảng 33 nghìn tỷ đô la; Bloomberg Intelligence dự đoán đến năm 2030, lưu lượng thanh toán bằng stablecoin có thể vượt 50 nghìn tỷ đô la.
Hành động lần này của ngành ngân hàng có mẫu hình tham chiếu rõ ràng chính là Zelle. Hơn một thập kỷ trước, các ngân hàng lớn đã cùng nhau xây dựng mạng lưới thanh toán ngang hàng (P2P) dùng chung để đối phó với sự trỗi dậy nhanh chóng của các ứng dụng thanh toán tiêu dùng như Venmo. Dự án đã trải qua nhiều năm chuẩn bị mới đi vào hoạt động, nhưng hiện nay Zelle xử lý hơn 1 nghìn tỷ đô la thanh toán mỗi năm, được coi là một trong những ví dụ thành công nhất của ngành ngân hàng trong việc phòng thủ trước các đối thủ cạnh tranh bên ngoài.
Tuy nhiên, liệu các ngân hàng có thể một lần nữa sao chép thành công này hay không, hiện vẫn còn đầy bất định. Thị trường phát triển với tốc độ chóng mặt, hàng chục tổ chức cạnh tranh lẫn nhau cần phải đạt được sự thống nhất về tiêu chuẩn công nghệ, quy tắc quản trị và cơ chế khuyến khích thương mại. Lĩnh vực tài chính vốn có nhiều dự án liên minh cuối cùng bị cản trở tiến độ do sự phân hóa về lợi ích và nhu cầu của các bên làm chậm quá trình ra quyết định và đầu tư.
Alessandro Hatami, Đối tác Quản lý tại công ty tư vấn fintech Pacemakers.io và cựu Giám đốc Thanh toán Kỹ thuật số của Ngân hàng Lloyds, cho biết: "Chính những ngân hàng này, trong suốt mười năm qua, đã liên tục công bố các dự án blockchain khác nhau ra bên ngoài. Các ngân hàng tồn tại mối quan hệ cạnh tranh lẫn nhau, việc muốn xây dựng cơ sở hạ tầng dùng chung đã là một thách thức lớn."
Trong giai đoạn chính quyền Trump có xu hướng nới lỏng quản lý, Phố Wall đã đẩy mạnh bố trí mã hóa tài sản (tokenization). Các nhà hoạch định chính sách Mỹ cho rằng các loại tiền mã hóa được neo theo đô la có thể củng cố vị thế bá quyền toàn cầu của đồng đô la, đồng thời thúc đẩy nhu cầu đối với trái phiếu Mỹ.
Năm ngoái, Mỹ ban hành Đạo luật GENIUS, thiết lập khung quy định hoàn chỉnh cho stablecoin, tương đương với việc thổi còi báo hiệu stablecoin tiến vào ứng dụng chủ đạo. Trọng tâm thảo luận chính sách sau đó chuyển sang các quy định thị trường đi kèm, và liệu có cho phép các nhà phát hành stablecoin cung cấp lợi nhuận quản lý tài chính, phần thưởng phúc lợi hay không - một khi chính sách này được nới lỏng, tiền gửi ngân hàng sẽ phải đối mặt với sự phân lưu nghiêm trọng.
Nicole Sandler, Giám đốc Hệ sinh thái tại công ty khởi nghiệp thanh toán mã hóa Ubyx, cho biết: "Mối đe dọa cạnh tranh giờ đây đã rõ ràng và có thể định lượng. Các ngân hàng liên tục phát hiện khách hàng lựa chọn stablecoin để chuyển tiền. Điều này hoàn toàn khác với mối đe dọa tiềm ẩn xa vời, trừu tượng như trước đây."
Thông Suốt Các Kênh Thanh Toán
Các ngân hàng lớn trong nhiều năm qua liên tục thử nghiệm công nghệ blockchain, vừa nghiên cứu phát triển riêng lẻ, vừa thực hiện khám phá liên kết. Nhiều tổ chức lớn như JPMorgan, Citigroup, Ngân hàng BNY Mellon đã triển khai các hệ thống thanh toán blockchain tự nghiên cứu, hỗ trợ khách hàng chuyển tiền suốt ngày đêm.
Mặc dù các nền tảng tự nghiên cứu này có một số đặc tính của stablecoin, đồng thời mang lợi thế của tiền gửi ngân hàng thương mại, chẳng hạn như tính lãi tiền gửi, được bảo hiểm tiền gửi, nhưng phạm vi chuyển khoản chủ yếu chỉ giới hạn giữa các khách hàng của cùng một ngân hàng. Ngược lại, với stablecoin, người dùng có thể chuyển tiền cho bất kỳ chủ thể nào trên toàn cầu mà không bị hạn chế bởi tổ chức mở tài khoản.
Một trong những mục tiêu cốt lõi của The Clearing House là đạt được khả năng tương tác (interoperability) giữa các hệ thống tiền kỹ thuật số khác nhau, từ đó mở rộng đáng kể phạm vi phủ sóng kinh doanh và quy mô giao dịch.
Debopama Sen, Giám đốc Thanh toán Dịch vụ tại Citigroup, chỉ ra: "Việc đạt được sự tương tác giữa các hệ thống, xây dựng một nền tảng có khả năng mở rộng và đơn giản hóa thao tác của khách hàng là vô cùng quan trọng. Nhiều khách hàng lớn của chúng tôi hoạt động kinh doanh toàn cầu và hợp tác với nhiều hơn một ngân hàng."
Các hình thức tiền tệ dựa trên blockchain, Nguồn: Bloomberg
The Clearing House có kế hoạnh kết nối hàng loạt tổ chức tài chính quản lý tổng cộng hàng nghìn tỷ đô la tiền gửi và phục vụ hàng chục triệu khách hàng, quy mô và phạm vi phủ sóng sau khi xây dựng xong sẽ vượt xa thị trường stablecoin hiện tại.
Christopher Ward, Giám đốc Thanh toán Doanh nghiệp tại Truist Financial, cho biết: "Điều này không khác gì logic thúc đẩy xây dựng hệ thống thanh toán tức thời (real-time payments) của Mỹ trước đây. Các bên cùng nhau thiết lập các quy tắc thống nhất để đạt được sự phổ cập rộng rãi. Dự án hiện tại tuân theo tư duy tương tự."
The Clearing House có kinh nghiệm sâu sắc trong vận hành mạng lưới ngành, giỏi cân bằng nhu cầu của nhiều bên như ngân hàng cộng đồng, ngân hàng khu vực, ngân hàng đa quốc gia lớn và các tổ chức nước ngoài tại Mỹ, rất phù hợp để đảm nhận vai trò điều phối. Dự án dự kiến chính thức ra mắt vào năm sau.
Elena Casal, Giám đốc Khách hàng của The Clearing House, cho biết: "Việc xây dựng cơ sở hạ tầng chia sẻ trong ngành đã khắc sâu trong gen của chúng tôi. Chúng tôi đã sẵn có khung quản trị trưởng thành, quy trình tuân thủ quy định, điều này có thể giúp dự án đẩy nhanh tiến độ triển khai."
Elena Casal đề cập, nhu cầu thị trường chủ yếu tập trung vào lĩnh vực thanh toán bán buôn (wholesale payments), đặc biệt là quản lý tiền mặt doanh nghiệp và điều động thanh khoản. Mạng lưới này còn có thể cung cấp tiền mặt kỹ thuật số để sử dụng trong thanh toán bù trừ chứng khoán được mã hóa, thúc đẩy phát triển thị trường vốn được mã hóa. The Clearing House đang lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ công nghệ, mạng lưới được dự phòng khả năng mở rộng, trong tương lai có thể hỗ trợ nghiệp vụ thanh toán bù trừ stablecoin theo nhu cầu.
Làn Đường Đông Đúc, Nhiều Bên Cùng Tranh Tài
Mặc dù The Clearing House có nền tảng thành công khá tốt, nhưng hiện tại làn đường tiền tệ kỹ thuật số của hệ thống ngân hàng đã rất đông đúc, nhiều dự án tương tự đã được khởi động từ mười năm trước. Nhiều ngân hàng đồng thời tham gia nhiều dự án song song, ngược lại dễ gây ra sự phân mảnh ngành, khó hình thành sức mạnh tổng hợp.
Tuần trước, tổ chức thanh toán SWIFT tiết lộ, hơn 17 ngân hàng chuẩn bị thí điểm thanh toán xuyên biên giới được mã hóa trên sổ cái phân tán (distributed ledger) mới của họ. Ngoài ra, Goldman Sachs, Deutsche Bank, Bank of America, Ngân hàng Santander Tây Ban Nha và các tổ chức khác đã thành lập liên minh vào cuối năm ngoái để nghiên cứu và phát triển tiền kỹ thuật số tương tự stablecoin.
Manish Kohli, Giám đốc Giải pháp Thanh toán Toàn cầu tại HSBC, phân tích rằng các nền tảng cải tiến nâng cấp dựa trên hệ thống trưởng thành có tỷ lệ thắng cao hơn nhiều so với các dự án mới xây dựng từ con số không. Lấy kế hoạch lần này của The Clearing House làm ví dụ: "Dự án dựa trên cơ sở hạ tầng hiện có, có cộng đồng thành viên ổn định, ứng dụng thực tế tại thị trường Mỹ rõ ràng, rủi ro triển khai thấp hơn nhiều." HSBC đồng thời tham gia nhiều dự án, bao gồm thí điểm SWIFT, Sáng kiến Tiền gửi Mã hóa của Anh (UK Tokenised Deposit Initiative), dự án Ensemble của Hồng Kông.
Tự Cải Cách Gian Nan
Ngành ngân hàng sở hữu quy mô tài sản khổng lồ và tư cách tuân thủ, ưu thế rõ rệt, nhưng nhược điểm bẩm sinh là tiến độ ra quyết định và thúc đẩy chậm chạp. Lấy Zelle làm ví dụ, dự án nghiên cứu và phát triển mất nhiều năm, nếu không có áp lực từ các đối thủ cạnh tranh như Venmo, rất khó thực sự phát triển mạnh mẽ; ngay cả khi công nghệ phát triển xong chuẩn bị ra mắt, các thành viên liên minh thậm chí còn tranh cãi về tên sản phẩm.
Ngoài ra, việc chuyển đổi của các gã khổng lồ thanh toán lâu đời cũng chưa chắc đã thuận buồm xuôi gió. PayPal đã ra mắt stablecoin PYUSD vào tháng 8 năm 2023, nhưng mức độ phổ biến cực kỳ thấp, quy mô lưu thông chỉ 2,9 tỷ đô la, so với quy mô của các stablecoin hàng đầu là không đáng kể: USDT do Tether phát hành có quy mô lưu thông khoảng 1840 tỷ đô la, USDC do Circle phát hành đạt 730 tỷ đô la.
Các stablecoin chủ lưu, Nguồn: GoinGecko
Từ góc độ này, các nhà phát hành stablecoin hàng đầu tạm thời không cần quá hoảng sợ. Tuy nhiên, các ngân hàng cũng không cần vội vàng tranh giành lợi thế đi trước: nhiều khách hàng doanh nghiệp có quy mô lớn nhất và khả năng sinh lời mạnh nhất trong mảng thanh toán của ngân hàng, hiện tại không có nhu cầu cấp thiết sử dụng đô la có thể lập trình (programmable dollar).
Marieke Flament, Đồng sáng lập công ty tư vấn tiền kỹ thuật số Currency of Power, cho biết: "Các ngân hàng có vẻ hành động chậm chạp, nhưng một khi quyết tâm thúc đẩy dự án, có thể huy động nguồn lực khổng lồ. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của lĩnh vực tiền điện tử cực kỳ nhanh, liệu các ngân hàng có thể theo kịp nhịp độ hay không vẫn là một thách thức lớn."
Phóng viên Paige Smith, Olga Kharif, Yizhu Wang hỗ trợ đưa tin
