Tác giả: Boaz Sobrado
Biên dịch: Luffy, Foresight News
"Không biết làm thế nào, thì cứ tránh đi."
Zheng YD, CEO của Ngân hàng DK, đã dùng câu nói này để giải thích nguyên nhân gốc rễ khiến các doanh nghiệp tiền mã hóa liên tục bị các ngân hàng cắt dịch vụ. Ngân hàng này tọa lạc tại thành phố mới Gelepu Mindfulness City (GMC) vừa được xây dựng ở Bhutan, và cũng là ngân hàng được cấp phép duy nhất tại địa phương. Lý do thành lập của nó chính là để tiếp nhận các hoạt động kinh doanh tiền mã hóa mà các tổ chức tài chính khác tránh né.
"Dịch vụ ngân hàng cho ngành công nghiệp tiền mã hóa từ lâu đã tồn tại một khoảng trống cung ứng rất lớn," Zheng YD phát biểu trong chương trình podcast "On The Margin", "Nguyên nhân gốc rễ là do tiền mã hóa ra đời từ các giao thức phi tập trung, mang sẵn tính ẩn danh, ngành ngân hàng phổ biến thiếu các biện pháp quản lý rủi ro tương ứng, cho đến nay đa số các tổ chức vẫn không biết bắt đầu từ đâu."
Ngân hàng DK được điều hành và giám sát chung bởi Cơ quan Tiền tệ Hoàng gia Bhutan, là cốt lõi của một thí nghiệm tài chính độc đáo. Bhutan là một quốc gia nhỏ ở vùng Himalaya, dân số chưa đến một triệu người, so với GDP, Tổng Hạnh phúc Quốc gia (GNH) mới là chỉ số phát triển mang tính biểu tượng của đất nước này. Thành phố mới Gelepu Mindfulness City (gọi tắt là GMC) là một khu hành chính đặc biệt ở miền nam Bhutan, bên điều hành dự án cho biết khu vực này sở hữu các quy tắc quản trị độc lập.
"Thành phố mới độc lập về mặt hành chính, lập pháp và tư pháp so với Bhutan," Jigdrel Singay, Giám đốc Ban quản lý Thành phố mới Gelepu Mindfulness City, Trưởng bộ phận Kinh doanh Fintech cho biết. Ông gọi mô hình quản trị này là "một quốc gia, hai chế độ".
Họ nhắm đến một thị trường có quy mô lớn và lâu nay thiếu các dịch vụ tài chính đi kèm. "Nam Á có khoảng 2 tỷ dân, nhưng không có một trung tâm dịch vụ tài chính nào, tương đương với một khoảng trống về cửa ngõ tài chính khu vực," Singay nói. Ông hy vọng GMC có thể trở thành trung tâm dịch vụ tài chính cho Nam Á, giống như Hồng Kông đối với Trung Quốc, Singapore đối với Đông Nam Á.
Tiền pháp định và Stablecoin cùng tồn tại trong một tài khoản
Định vị hoạt động kinh doanh của Ngân hàng DK rất rõ ràng. Zheng YD cho biết, đa số các ngân hàng trên thị trường tuyên bố hỗ trợ tiền mã hóa chỉ sẵn sàng tiếp nhận hoạt động kinh doanh tiền pháp định của các doanh nghiệp tiền mã hóa, trong khi tài sản số vẫn phải được ủy thác trên các nền tảng bên ngoài.
"Các ngân hàng này sẽ chỉ nói rằng họ sẽ không đóng tài khoản vì bạn là doanh nghiệp tiền mã hóa, nhưng tất cả luồng chảy tài sản mã hóa của bạn đều không thể đi qua kênh của ngân hàng này," Zheng YD cho biết, "Chúng tôi muốn tạo sự khác biệt. Chúng tôi kết nối hệ thống tiền pháp định và tài sản mã hóa, đưa ra tài khoản đa tiền tệ tích hợp và dịch vụ ủy thác tiền mã hóa. Người dùng có thể quản lý các stablecoin như USDT, USDC trong cùng một tài khoản ngân hàng, giống như quản lý USD, GBP, EUR."
Theo tài liệu tiết lộ của dự án, tài khoản này hỗ trợ 9 loại tiền pháp định, đi kèm các kênh vào/ra tiền hai chiều giữa tiền pháp định và tài sản mã hóa, cho vay thế chấp bằng Bitcoin. Quá trình triển khai có hai khó khăn chính. Thứ nhất là kiến trúc hạ tầng cơ sở: các ngân hàng truyền thống chỉ xử lý hoạt động kinh doanh theo lô từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều các ngày trong tuần, trong khi thị trường tiền mã hóa giao dịch thời gian thực 7×24 giờ. Zheng YD thừa nhận, để kết nối hai hệ thống này cần phải hoàn thành nâng cấp công nghệ cực kỳ khó khăn.
Khó khăn thứ hai là ngăn chặn những người tham gia xấu. Zheng YD không né tránh những hiện tượng tiêu cực trong ngành. "Chúng tôi không bao giờ phủ nhận trong ngành công nghiệp tiền mã hóa tồn tại những phần tử bất hợp pháp, bất kỳ ngành nào cũng sẽ sinh ra một tỷ lệ nhất định những người tham gia vi phạm quy tắc," ông nói, "Vì vậy, Ban quản lý Thành phố mới Gelepu và Ngân hàng DK phối hợp, hoàn thành sàng lọc rủi ro ngay từ giai đoạn tiếp nhận người dùng." Quản lý rủi ro sẽ không dừng lại ở khâu mở tài khoản: "Chúng tôi không chỉ giám sát dòng tiền ngoài chuỗi, mà còn theo dõi toàn bộ lịch sử trên chuỗi, quét địa chỉ ví, kiểm tra từng giao dịch thu chi, thông tin đối tác giao dịch."
Zheng YD cho rằng đường đua này đáng để đào sâu, nhận định cốt lõi là dịch vụ tài chính toàn cầu đang dần chuyển từ ngoài chuỗi lên trên chuỗi. "Chúng tôi tin rằng dịch vụ tài chính toàn cầu sẽ tiếp tục di chuyển lên chuỗi. Ngân hàng DK quyết tâm trở thành tổ chức tài chính chuẩn bị đầy đủ để đón nhận cuộc chuyển đổi này."
Tham khảo luật Singapore, mở kênh cấp phép nhanh
Thành phố mới Gelepu không xây dựng hệ thống quản lý từ con số không. "Về mặt quản trị công ty, chúng tôi áp dụng luật phổ thông của Singapore; quy tắc quản lý tài chính đối chiếu với Thị trường Toàn cầu Abu Dhabi (ADGM)," Singay giải thích, "Lý do chọn hai hệ thống này là vì cả hai đều là tiêu chuẩn hàng đầu toàn cầu, được sự công nhận rất cao của các nhà đầu tư quốc tế." Các doanh nghiệp đã có giấy phép ở Singapore, Thị trường Toàn cầu Abu Dhabi, Hồng Kông không cần phải trải qua toàn bộ quy trình phê duyệt lại, mà có thể hoạt động kinh doanh thông qua kênh nhanh.
Bên ngoài phổ biến lo ngại quy trình đơn giản hóa sẽ làm giảm mức độ giám sát, Singay đã làm rõ điều này: tăng tốc chỉ nhắm vào quy trình phê duyệt, tiêu chuẩn giám sát sẽ không được nới lỏng. Các doanh nghiệp muốn hưởng chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp bằng 0 cao nhất của thành phố mới phải có thực thể hoạt động thực sự. "Chúng tôi không chào đón các doanh nghiệp chỉ đăng ký công ty vỏ, văn phòng không có người làm việc," Singay nói, "Doanh nghiệp cần đáp ứng yêu cầu hoạt động thực thể: thuê nhân viên địa phương Bhutan, thiết lập địa điểm văn phòng thực tế, xuất trình chứng minh chi phí hoạt động hàng ngày. Người phụ trách vị trí cốt lõi của doanh nghiệp còn phải vượt qua cuộc xét duyệt trình độ chuyên môn của cơ quan quản lý."
Tại sao các quốc gia nhỏ lại xây dựng cơ sở hạ tầng này bây giờ?
Bhutan không phải là quốc gia nhỏ có chủ quyền duy nhất phát triển đường đua này. Xin Yan, CEO của Sign, một doanh nghiệp cơ sở hạ tầng tiền mã hóa có chủ quyền, đã đào sâu lĩnh vực này trong hai năm, đối tượng phục vụ từ người dùng tiền mã hóa chuyển sang chính phủ các nước, Bhutan là một trong những quốc gia hợp tác của họ.
"Chính phủ là người gác cổng cho mọi hoạt động kinh doanh, dữ liệu, tài sản trong thế giới thực," Xin Yan đề cập trong podcast, "Các quốc gia ra quyết định rất thực tế, sẽ không đơn thuần chỉ vì khái niệm Bitcoin, tiền mã hóa mà đuổi theo một cách mù quáng, nhu cầu cốt lõi chỉ có một: giải quyết vấn đề phát triển của chính mình." Ông chỉ ra các quốc gia phổ biến đối mặt với rủi ro phụ thuộc bên ngoài, "Hiện tại, cơ sở hạ tầng tài chính chủ đạo toàn cầu do hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu, một khi hai nước này hạn chế hợp tác vì lý do địa chính trị, hệ thống tài chính của các nước liên quan sẽ bị ảnh hưởng."
Neo, người sáng lập ngân hàng mới trên chuỗi có giấy phép ở Thụy Sĩ UR, thẳng thắn nói rằng hiện nay nhiều dự án Web3 có mô hình chỉ mang tính hình thức. "Ngày nay cả ngành Web2 và Web3 đều đi đường tắt: phát hành stablecoin USDC, đưa ra thẻ thanh toán, rồi tự xưng là ngân hàng số, trông hào nhoáng, nhưng kiến trúc hạ tầng cơ sở không có sự thay đổi thực chất."
Neo giới thiệu, cách thức giám sát của Cơ quan Giám sát Thị trường Tài chính Thụy Sĩ (FINMA) lấy dữ liệu trên chuỗi làm cốt lõi. Cơ quan quản lý trực tiếp đọc blockchain, kiểm tra dòng chảy tài quý, quy mô nắm giữ hàng quý của các địa chỉ ví, từ đó xác định doanh nghiệp có tuân thủ hay không, và cấp giấy phép hoạt động cho giai đoạn tiếp theo. Zheng YD cho biết Ngân hàng DK áp dụng logic quản lý tương tự, giám sát đồng thời dòng chảy ví trên chuỗi và tiền pháp định, bảo vệ an toàn tài chính cho toàn bộ thành phố mới.
Bắt đầu khai thác từ năm 2018, và phòng ngừa rủi ro Bitcoin
Sự bố trí tiền mã hóa của Bhutan không phải là ý tưởng nhất thời, hoạt động khai thác Bitcoin dựa vào tài nguyên thủy điện đã vận hành nhiều năm. Singay cho biết hoạt động khai thác bắt đầu từ năm 2018, Zheng YD bổ sung: "Từ năm 2019 khai thác quy mô toàn quốc, ngay từ khi đa số các quốc gia chưa hiểu về Bitcoin, Bhutan đã tiếp xúc sâu với hệ sinh thái tiền mã hóa." Singay quy kết điều này là tầm nhìn dài hạn trong bố trí quốc gia, "Sự tích lũy ngành nghề của chúng tôi là bằng chứng tốt nhất, chúng tôi là những người tiên phong sớm trong ngành."
Cả hai nhà phụ trách đều không muốn đặt cược sự phát triển quốc gia vào một tài sản mã hóa duy nhất. Khi được hỏi liệu Bhutan có phát hành một loại tiền mã hóa bản địa tương tự như đồng tiền Trump hay không, Singay cho biết trọng tâm đặt vào toàn bộ chuỗi công nghiệp tiền mã hóa cấp độ tổ chức: khai thác, ủy thác, quản lý tài sản, hoạt động môi giới sơ cấp. "Đối với các đồng tiền mang tính đầu cơ hướng đến nhà đầu tư nhỏ lẻ, ít nhất Thành phố mới Gelepu sẽ không chủ động bố trí."
Có người hỏi nếu giá Bitcoin giảm mạnh và lâu dài không thể phục hồi thì sẽ ứng phó như thế nào, Zheng YD trả lời bằng tư duy quản lý rủi ro của một người làm ngân hàng: "Làm ngân hàng phải dự đoán các loại rủi ro, về lý thuyết các tình huống thị trường cực đoan đều có thể xảy ra. Nếu Bitcoin xảy ra đợt giảm sâu, chúng tôi ứng phó ra sao?" Giải pháp của ông là bố trí đa dạng hóa, không phụ thuộc duy nhất vào Bitcoin: "Blockchain là công nghệ nền tảng, Bitcoin chỉ là một ứng dụng trong đó. Chúng tôi tập trung bố trí vào Bitcoin, nhưng đồng thời phát triển các đường đua blockchain khác như stablecoin, mã hóa tài sản thực."
Việc triển khai dự án bị ràng buộc bởi chu kỳ thời gian. Sân bay quốc tế quan trọng mà Singay nhắc đến sẽ do bên điều hành Sân bay Changi Singapore quản lý, do công ty kiến trúc nổi tiếng Bjarke Ingels Group (BIG) quy hoạch tổng thể, dự kiến hoàn thành vào tháng 12 năm 2029; thị thực dành cho người làm việc từ xa nước ngoài (digital nomad visa), Zheng YD cho biết vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Thành phố mới được quy hoạch này chủ trương cùng tồn tại giữa con người và thiên nhiên, miễn thuế thu nhập cá nhân cho người nước ngoài, tiền thuê hàng tháng chỉ từ 400 đến 500 USD, nhưng hiện tại mới chỉ có bản vẽ quy hoạch hoàn chỉnh và Ngân hàng DK đi vào hoạt động.
Liệu ngân hàng tiền mã hóa này có thể tạo ra giá trị hay không phụ thuộc vào một vấn đề chung của ngành. Wojciech Kaszycki, người sáng lập doanh nghiệp tài sản số Mobilum, đã đề xuất rõ ràng về sự cần thiết của cơ sở hạ tầng tiền mã hóa có chủ quyền: "Tôi cho rằng mỗi quốc gia nên thiết lập một tổ chức dự trữ tài sản số bản địa."
Zheng YD thì dùng một câu chuyện trải nghiệm cá nhân, nhẹ nhàng trình bày giá trị của việc các quốc gia nhỏ bố trí tài chính tiền mã hóa. "Lần đầu tôi đến Bhutan, toàn thành phố thủ đô chỉ có một đèn giao thông," ông nói, "Không phải do ít xe, lượng ô tô sở hữu tại địa phương không thấp, nhưng người dân nhường nhịn trật tự, không cần đèn giao thông điều phối, khi tắc đường mọi người đều im lặng chờ đợi, không bấm còi thúc giục. Trong môi trường toàn cầu ngày càng hỗn loạn như hiện nay, tư duy bao dung và kiềm chế này chính là phẩm chất mà ngành tài chính toàn cầu đang rất cần." Khi đa số các quốc gia còn phớt lờ công nghệ blockchain, Bhutan đã khởi động khai thác Bitcoin; giờ đây, quốc gia nhỏ bé ở Himalaya này tiến thêm một bước nữa, xây dựng ngân hàng tiền mã hóa chuyên dụng tuân thủ quy định.
