Tác giả: Đổng Tĩnh, Wall Street News
Thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu đang trải qua làn sóng bán tháo mạnh mẽ nhất trong nhiều thập kỷ, lợi suất trái phiếu dài hạn liên tục leo cao dưới áp lực ba tầng từ lo ngại lạm phát, mở rộng tài khóa và sự co hẹp cấu trúc nhu cầu, đẩy chi phí huy động vốn của các chính phủ tăng vọt.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tuần này chạm mức 5.33%, mức cao nhất kể từ năm 2007; lợi suất trái phiếu Pháp cùng kỳ hạn lên đỉnh kể từ năm 2008; lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 30 năm quay trở lại mức năm 2011; lợi suất trái phiếu chính phủ Anh (gilt) cùng kỳ hạn tiến sát 6%; lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 30 năm cũng lên mức cao nhất kể từ năm 1999.
Bài viết trên Wall Street News viết, lợi suất tổng hợp trái phiếu chính phủ toàn cầu đã quay trở lại mức năm 2007. Ngoài ra, theo dữ liệu tổng hợp của Bloomberg, lợi suất trung bình của danh mục chuẩn trái phiếu chính phủ hạng đầu tư đã tăng vọt lên khoảng 4.5%, mức cao nhất kể từ khi có số liệu vào năm 2015.
Đợt bán tháo này không phải là sự kiện biệt lập của một thị trường đơn lẻ, mà được thúc đẩy bởi các lực lượng cấu trúc toàn cầu - tình hình địa chính trị bất ổn kéo dài làm trầm trọng thêm cú sốc cung và rủi ro lạm phát, kỷ luật tài khóa của các chính phủ lỏng lẻo, trong khi nhu cầu từ các nhà mua trái phiếu dài hạn truyền thống đang co lại mang tính hệ thống. Phân tích chỉ ra rằng điều này có nghĩa là logic định giá tài sản thu nhập cố định dài hạn đang được viết lại; đối với chính quyền Trump, chi phí huy động vốn cao ngất đã trở thành áp lực chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ.
Lợi suất trái phiếu Mỹ toàn tuyến báo động, đầu dài hạn chịu ảnh hưởng nặng nề nhất
Tâm chấn của cơn bão trái phiếu lần này nằm ở đầu dài hạn. Kể từ cuối tháng 6, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã tăng tích lũy gần 40 điểm cơ bản, trong phiên thứ Ba chạm mức 5.33% trước khi giảm nhẹ về 5.28%, nhưng vẫn duy trì gần mức cao nhất trong khoảng hai thập kỷ.
Lý do trái phiếu dài hạn dẫn đầu đợt giảm giá là do độ nhạy cảm của chúng với các yếu tố rủi ro như lạm phát cao hơn. Justin Onuekwusi, Giám đốc Đầu tư của St. James's Place, cho biết:
"Tín hiệu thị trường truyền đi là: Chúng tôi kỳ vọng lạm phát trong tương lai sẽ cao hơn, hoặc ít nhất là bất định hơn, do đó chúng tôi yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn."
Nhà chiến lược vĩ mô của Bloomberg, Skylar Montgomery Koning, chỉ ra rằng đợt tăng cấu trúc lợi suất lần này có một điểm khác biệt then chốt: mở rộng thâm hụt đang diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế không suy yếu rõ rệt.
"Thông thường, mở rộng thâm hụt đi kèm với suy yếu kinh tế, lãi suất chính sách giảm theo, cung cấp đệm cho thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, việc mở rộng tài khóa thuận chu kỳ hiện tại có nghĩa là chính phủ đang tăng cường vay mượn thêm vào thời điểm lãi suất vốn đã cao, đẩy lợi suất tiếp tục tăng."
Âu - Nhật chịu áp lực đồng thời, chi phí vốn nhiều nước đạt đỉnh cao nhiều năm
Thị trường trái phiếu châu Âu cũng không thể đứng ngoài cuộc. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất kể từ năm 2008, các nhà đầu tư hướng sự chú ý vào bất định chính trị từ đàm phán ngân sách 2027 và cuộc bầu cử tổng thống năm tới.
Theo Bloomberg, nguồn tin tiết lộ, Đức hôm thứ Ba đã phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm thông qua hình thức nghiệp đoàn, với lãi suất phải trả là cao nhất trong 15 năm.
Về phía Nhật Bản, mặc dù mức lợi suất tuyệt đối vẫn thấp hơn các thị trường lớn khác, nhưng đà tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm cũng diễn ra liên tục và mạnh mẽ, đã lên mức cao nhất kể từ năm 1999.
Đối mặt với việc chi phí huy động vốn dài hạn tăng mạnh, một số quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát hành trái phiếu, chuyển sang các kỳ hạn ngắn hơn.
Chính quyền Anh đã tạm dừng phần lớn kế hoạch phát hành trái phiếu dài hạn theo dự kiến. Tuy nhiên, không gian xoay sở của các chính phủ rất hạn chế - trong môi trường mới không thể tiếp tục khóa chi phí vay trong hàng thập kỷ với lãi suất siêu thấp, các lựa chọn chính sách đã bị thu hẹp đáng kể.
Và đối với chính quyền Trump, việc lợi suất trái phiếu dài hạn tiếp tục tăng không chỉ là vấn đề thị trường, mà còn là mối nguy tiềm ẩn về chính trị. Chi phí huy động vốn của chính phủ cao ngất đang truyền dẫn sang cho vay doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng, tạo thành áp lực rõ rệt trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ.
Chi trả lãi cho nợ công Mỹ tiếp tục là động lực cốt lõi làm mở rộng thâm hụt ngân sách. Tính đến nay trong năm tài chính này, chi trả lãi tích lũy đạt 1.17 nghìn tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ, một phần nguyên nhân chính là do lợi suất trái phiếu kho bạc tăng cao. Quy mô thâm hụt ngân sách hàng năm của Mỹ gần 2 nghìn tỷ USD, tổng nợ quốc gia đang ở ngưỡng cửa 40 nghìn tỷ USD.
Chris Iggo, Giám đốc Đầu tư Cốt lõi của AXA IM, hiện đang làm việc tại BNP Paribas Asset Management, cho biết:
"Cuộc bầu cử tháng 11 có thể mang lại nhiều rủi ro chính sách hơn, và sẽ khiến thị trường duy trì sự tập trung cao độ vào các vấn đề tài khóa trước khi mùa ngân sách thông thường đến. Trong điều kiện lý tưởng, không ai muốn đối mặt với tình trạng lãi suất thế chấp tăng trước một chu kỳ bầu cử quan trọng, ngay cả khi lãi suất hiện tại vẫn thấp hơn mức năm 2023."
Nhóm chiến lược gia do Ed Yardeni dẫn đầu tại Yardeni Research hôm thứ Ba cho biết, hiện chưa có lý do gì để hoảng sợ về thị trường trái phiếu Mỹ, "Chúng tôi không nhấn nút hoảng loạn, nhưng chúng tôi đang theo dõi sát sao liệu những người cảnh báo trái phiếu có làm vậy hay không."
Mất cân đối kép cung-cầu, lợi suất thực là động lực chính
Điều đáng chú ý là, mặc dù lo ngại lạm phát là bối cảnh quan trọng của đợt bán tháo này, nhưng tỷ lệ break-even lạm phát (tỷ lệ cân bằng lạm phát) tại đầu dài hạn của hầu hết các thị trường chính - tức chỉ số kỳ vọng lạm phát tương lai của thị trường - về tổng thể vẫn duy trì tương đối ổn định. Việc lợi suất tăng chủ yếu được thúc đẩy bởi lợi suất thực, tức phần lợi nhuận bổ sung mà nhà đầu tư yêu cầu trên mức bù đắp lạm phát để nắm giữ trái phiếu.
Về phía cung, các doanh nghiệp công nghệ phát hành trái phiếu dài hạn quy mô lớn để tài trợ cho đầu tư trí tuệ nhân tạo, càng làm trầm trọng thêm áp lực cung ở đầu dài hạn. Quyết định gần đây của Alphabet, công ty mẹ của Google, lần đầu phát hành trái phiếu trị giá 5 tỷ AUD (khoảng 3.6 tỷ USD) trên thị trường trái phiếu Úc là một ví dụ.
Về phía cầu, những người mua trái phiếu dài hạn truyền thống đang rút lui một cách có hệ thống. Các quỹ hưu trí và tổ chức lâu nay vốn là nguồn cầu ổn định cho trái phiếu dài hạn, nhưng khi các kế hoạch lương hưu thu nhập cố định suy giảm và chính sách quản lý hướng dòng vốn chảy nhiều hơn vào cổ phiếu, trụ cột nhu cầu này đang lung lay. Đồng thời, quy mô phát hành trái phiếu chính phủ các nước mở rộng, ngày càng phụ thuộc vào các nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với giá để tiếp nhận.
Biên bản cuộc họp tháng 6 của Fed cho thấy, các quan chức đã thảo luận chuyên đề về sự thay đổi cơ cấu chủ sở hữu trái phiếu kho bạc - chủ thể nắm giữ đang chuyển từ "khu vực chính thức tương đối không nhạy cảm với giá" sang "nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với giá", sự chuyển dịch này có thể đẩy cao phần bù kỳ hạn (term premium). Anshul Pradhan, Trưởng bộ phận Chiến lược Lãi suất Mỹ của Barclays, cho biết, sự thay đổi trong cơ cấu người mua trong thập kỷ qua đã dẫn đến việc phần bù kỳ hạn của trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng khoảng 90 điểm cơ bản.
Đối mặt với việc lợi suất tiếp tục tăng, các nhà đầu tư tổ chức có quan điểm khác nhau về thị trường phía trước.
Kelsey Berro, Quản lý Danh mục tại J.P. Morgan Asset Management, cho rằng việc định giá lại hiện tại cung cấp cửa sổ hấp dẫn tiềm năng cho dòng vốn mới vào thị trường. "Chúng tôi cho rằng giá trị thể hiện nhiều hơn ở đầu dài hạn, đặc biệt là về mặt lợi suất thực," bà nói.
Tuy nhiên, Iggo của AXA lại thận trọng hơn:
"Rất khó để đánh giá lợi suất cần đạt đến mức nào thì triển vọng tổng lợi nhuận của tài sản thu nhập cố định kỳ hạn dài mới thực sự được cải thiện. Điều duy nhất có thể thay đổi cục diện này, là sự xấu đi đột ngột của số liệu kinh tế, hoặc một cú sốc bên ngoài nào đó - và cái sau dường như có khả năng xảy ra hơn cái trước."
