Tác giả: Vương Xuyên
Bài viết này là phần tiếp theo của Vương Xuyên: Khi ông lão hàng xóm kiếm được ba mươi lần lợi nhuận từ cổ phiếu bộ nhớ, làm thế nào để không còn lo lắng (Năm) - Hiệu ứng roi da .
1/ Cổ phiếu của các công ty bộ nhớ, đây là thứ dễ dàng khiến những thanh niên chưa từng trải nhanh chóng đạt đến cực khoái. Chuyện là hơn ba mươi năm trước, phương tiện lưu trữ di động chủ yếu được sử dụng trong ngành công nghiệp máy tính là đĩa mềm (floppy disk) 3.5 inch, dung lượng 1.44 MB. Cuối năm 1994, một công ty tên là Iomega đã ra mắt ổ cứng di động có thể lưu trữ 100 MB, còn được gọi là ổ đĩa từ (zip drive), với giá 199 USD. Ổ đĩa từ đã giải quyết một vấn đề lớn cho người tiêu dùng cần sao lưu và chuyển một lượng lớn tập tin.
2/ Doanh thu của Iomega tăng vọt từ 140 triệu USD năm 1994 lên 1.21 tỷ USD năm 1996. Cổ phiếu Iomega, từ khoảng 2 USD/cổ phiếu cuối năm 1994, cũng tăng vọt lên mức tương đương 330 USD/cổ phiếu (tính cả yếu tố tách cổ phiếu) vào tháng 5 năm 1996, lợi nhuận sau một năm rưỡi vượt quá 160 lần. Nhớ rằng lúc đó có người dùng trên diễn đàn cổ phiếu công nghệ đã thốt lên một cách chân thành: "Điều này còn tuyệt vời hơn cả tình dục!".
3/ Sau tháng 5 năm 1996, cổ phiếu Iomega tiếp tục giảm, đến cuối năm 1999, giá cổ phiếu đã giảm hơn 85% so với mức cao nhất năm 1996. Cuối cùng, năm 2008, EMC đã mua lại Iomega với giá 210 triệu USD, so với vốn hóa thị trường cao nhất 7 tỷ USD năm 1996, đây là mức giảm 97%. Giảm 97% nghĩa là sao? Nghĩa là sau khi đã giảm 85%, một số nhà đầu cơ nghĩ rằng có thể mua rẻ và tham gia, rồi sau đó lại giảm thêm 80% nữa.
4/ Lý thuyết chính của các nhà đầu cơ kiên định mua vào Iomega lúc đó chủ yếu dựa trên hai điểm sau: Một) Cho đến năm 1996, các đối thủ cạnh tranh tiềm năng trông vẫn rất kém và rất đắt. Hai) Thực sự có khả năng, ổ đĩa từ trở thành tiêu chuẩn của PC, giống như ổ đĩa mềm. Nếu điều này có thể mang lại vài trăm triệu người dùng, mỗi đĩa từ mang lại lợi nhuận hơn mười USD, thì tiềm năng là vô hạn. Cổ phiếu Iomega đã trở thành cổ phiếu meme đầu tiên thu hút được sự ủng hộ rộng rãi từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ trong thời đại internet, một lượng lớn vốn đổ vào, xu hướng tự củng cố, chôn vùi nhiều người bán khống.
5/ Quỹ đạo rơi của Iomega cũng phức tạp hơn so với tưởng tượng bên ngoài. Nửa cuối năm 1996 chỉ là điều chỉnh giá đơn giản, đối thủ cạnh tranh thậm chí còn chưa thấy đâu. Doanh thu năm 1997 là 1.74 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng đã chậm lại rõ rệt, CD-R như một sản phẩm cạnh tranh tiềm năng, đã rẻ hơn đĩa từ đối với người dùng cao cấp. Đến năm 1998, giá máy ghi CD đã gần bằng máy đĩa từ, nhưng giá một đĩa CD chưa đến một USD, rẻ hơn đĩa từ rất nhiều, hào lũy bảo vệ của Iomega hoàn toàn sụp đổ. Doanh thu năm 1998 của họ chỉ giảm 3% so với năm 1997, nhưng tỷ suất lợi nhuận gộp giảm từ 31% xuống 25%, từ lợi nhuận chuyển thành thua lỗ, câu chuyện đã kết thúc.
6/ Sản phẩm của ngành bộ nhớ, đại diện là bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động (DRAM), là một trong những sản phẩm đồng nhất nhất trong ngành công nghệ. Đồng nhất nghĩa là không có phí thương hiệu, giá thay đổi nhanh chóng theo sự biến động của nguồn cung toàn cầu. Trong lịch sử, giá chip DRAM giảm hơn 80% trong thời gian ngắn ít nhất sáu lần: 1985, 1998, 2001, 2009, 2012, 2023, giữa chừng còn có nhiều lần giá giảm 30% đến 50%. Và việc giá cổ phiếu bộ nhớ giảm còn tàn khốc hơn giảm giá chip, giảm 95% hoặc thậm chí phá sản là chuyện thường ngày. Giá cổ phiếu của Micron vào tháng 5 năm 2025 tương đương với giá cổ phiếu tháng 6 năm 2000, mất trọn 25 năm. Bốn vụ phá sản lớn trong ngành bộ nhớ ba mươi năm qua bao gồm: Một, Mostek, năm 1986. Hai, Qimonda, năm 2009. Ba, Spansion, năm 2009. Bốn, Elpida, năm 2012. Còn vô số các công ty nhỏ phá sản khác thì không kể xiết.
7/ Bản chất của ngành bộ nhớ, là nhu cầu co giãn, đối mặt với nguồn cung nặng về tài sản, chu kỳ dài, cứng nhắc. Giá bộ nhớ quá cao, nhu cầu co giãn tự nhiên sẽ lùi lại, và tìm mọi cách để vượt qua. Nhưng khi nguồn cung cứng nhắc lên kế hoạch sau 18 tháng, phải tận dụng hết công suất, bán ngay bất kể giá nào, nếu không sẽ không thể tối đa hóa lợi ích. Một khi nguồn cung cứng nhắc chỉ thừa một chút so với nhu cầu co giãn, giá giảm ngay lập tức xảy ra, đôi khi rất dữ dội.
8/ Hiện tượng toàn bộ cổ phiếu ngành bộ nhớ tăng mạnh bắt đầu từ tháng 9 năm 2025, nhìn lại, về bản chất là do nhu cầu của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây đối với chip AI, tiêu thụ các loại bộ nhớ khác nhau, đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao (HBM) đã vượt qua một ngưỡng nhất định, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây để khóa chặn công suất năm 2026 và 2027, sẵn sàng chấp nhận giá bộ nhớ tăng mạnh. Chỉ cần một hoặc hai người mua đủ điên rồ, các đối thủ cạnh tranh khác cũng buộc phải theo. Nỗi sợ thiếu hàng nhanh chóng lan truyền đến những người mua nhỏ và lĩnh vực điện tử tiêu dùng. Các nhà sản xuất bộ nhớ lớn rút kinh nghiệm từ đợt giá giảm mạnh trước đây, đã không nhanh chóng nâng cao công suất, mà chọn để giá tăng vọt, tranh thủ thời gian tạm thời vẫn còn ở bên mình, kiếm lợi một cách triệt để.
9/ Nhà sản xuất bộ nhớ flash Sandisk (SanDisk) quý một năm 2026 (không phải năm tài chính) chi phí sản xuất là 1.288 tỷ USD, cùng kỳ năm ngoái là 1.313 tỷ USD, nghĩa là chi phí sản xuất năm nay còn giảm khoảng 2%, lượng bộ nhớ sản xuất về cơ bản không thay đổi nhiều. Nhưng doanh thu quý một năm 2026 là 5.95 tỷ USD, tỷ suất lợi nhuận gộp cao tới 78.3%, trong khi cùng kỳ năm trước doanh thu là 1.695 tỷ USD, tỷ suất lợi nhuận gộp chỉ có 22.5%. Vì vậy, mức tăng trưởng 251% doanh thu chủ yếu đến từ việc tăng giá bộ nhớ tương ứng, chứ không phải bán được nhiều hàng hơn.
10/ Tại sao hàng không bán được nhiều hơn, nhưng giá lại tăng hơn hai lần? Bởi vì nhu cầu thị trường đột ngột tăng mạnh, nhưng nguồn cung lại cứng nhắc, trong ngắn hạn chỉ có nhiêu đó, vì vậy mọi người tranh giành nguồn cung hạn chế, đẩy giá lên cao. Điều này có nghĩa là trong tương lai có thể có một hiện tượng phản trực giác: Khi nguồn cung cứng nhắc cuối cùng cũng tăng lên, và đạt được cân bằng lại với nhu cầu, giá bộ nhớ flash và tỷ suất lợi nhuận gộp chắc chắn sẽ trở lại mức trước đây, khi đó lượng bán bộ nhớ mặc dù tăng, nhưng tổng doanh thu và lợi nhuận ròng ngược lại sẽ giảm. Bán càng nhiều, kiếm được càng ít.
11/ Tương tự, Micron trong quý từ ngày 1 tháng 11 năm 2025 đến cuối tháng 2 năm 2026, chi phí hoạt động là 6.1 tỷ USD, chỉ tăng chưa đến 20% so với 5.09 tỷ USD cùng kỳ năm trước, nhưng doanh thu bán hàng là 23.86 tỷ USD, gần gấp ba lần so với 8.05 tỷ USD cùng kỳ năm ngoái. Tỷ suất lợi nhuận gộp là 74.4%, một năm trước chỉ có 36.8%. Dòng sản phẩm của Micron bao gồm bộ nhớ băng thông cao (HBM), DRAM và bộ nhớ flash, hạn chế công suất và biến động giá phức tạp hơn SanDisk một chút, nhưng không thể thoát khỏi logic cơ bản tương tự.
12/ Đối với hàng hóa đồng nhất, bản thân tỷ suất lợi nhuận gộp cao sẽ tiêu diệt tỷ suất lợi nhuận gộp cao, bản thân giá cao cũng đang tiêu diệt nhu cầu cận biên. Các nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhìn thấy tỷ suất lợi nhuận gộp cao trên 70%, không còn thờ ơ, bắt đầu từ năm 2026 đầu tư hàng chục tỷ USD để tăng công suất, chỉ là phần lớn công suất mới đi vào hoạt động dự kiến phải đến nửa cuối năm 2027.
13/ Những người lạc quan về cổ phiếu bộ nhớ sẽ nói, không phải các công ty bộ nhớ đều bắt đầu ký kết thỏa thuận dài hạn với khách hàng, khóa chặn giá công suất rồi sao, điều này không thể phòng ngừa rủi ro sụp đổ giá sao? Sự thật là, mối quan hệ càng không ổn định, mọi người càng thích ký kết thỏa thuận dài hạn. Lý do ký kết thỏa thuận dài hạn, là mọi người tạm thời đều rất cần nó để tránh tình huống xấu nhất, và sau đó tạo ra cảm giác an toàn giả tạo nhưng thực chất rất mong manh cho cả hai bên. Nhưng khi tình hình có thay đổi thực chất, bên mạnh hơn trong tình hình mới thường sẽ tìm một cái cớ nào đó trong thỏa thuận, lập tức trở mặt không nhận người. Cái gọi là thỏa thuận dài hạn của ngành bộ nhớ, nói chung không quá năm năm, trong tương lai khi công suất bộ nhớ tăng lên, một khi giá giao ngay thấp hơn giá thỏa thuận dài hạn, người mua có thể tìm các lỗ hổng khác nhau trong thỏa thuận, để buộc công ty bộ nhớ ngay lập tức chia sẻ nỗi đau giá giảm hiện tại. Ngay cả khi hợp đồng không thể bắt bẻ về mặt pháp lý, người mua có thể đe dọa sau khi thỏa thuận kết thúc, sẽ chuyển nhiều công việc kinh doanh hơn cho đối thủ cạnh tranh đối xử tốt hơn với người mua, lúc này công ty bộ nhớ thường sẽ vì lợi ích lâu dài mà nhượng bộ ngay lập tức. Thỏa thuận dài hạn mà các nhà sản xuất bộ nhớ ký với khách hàng, hiệu quả thực thi đại khái tương đương với hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau giữa Liên Xô và Đức năm 1939. Khi mọi người đều cảm nhận được rủi ro, và lần lượt sử dụng thỏa thuận chính thức để phòng ngừa rủi ro, đừng ngây thơ nghĩ rằng rủi ro đã được giảm bớt, đây chính là tín hiệu rủi ro ngày càng lớn.
14/ Ở đây còn tồn tại một sự không đối xứng: khi tất cả người chơi đều kiếm được nhiều tiền, chỉ cần một người chơi mới không quan tâm đến lợi ích kinh tế ngắn hạn, có thể chịu lỗ dài hạn tham gia, là có thể thay đổi mối quan hệ cung cầu ; chỉ cần có một đổi mới công nghệ mới xuất hiện, là có thể làm giảm đáng kể nhu cầu. Bạn không thể dự đoán trước cụ thể yếu tố nào sẽ trực tiếp thay đổi cân bằng cung cầu, bạn chỉ cần biết, rủi ro giá bộ nhớ giảm so với khả năng tiếp tục tăng vọt, hiện tại đã rất không đối xứng, thế là đủ. Các yếu tố rủi ro ở đây bao gồm nhưng không giới hạn ở: Một) Lãi suất và lạm phát tăng dẫn đến suy thoái kinh tế. Hai) Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây cắt giảm vốn đầu tư cho AI. Ba) Tốc độ công suất bộ nhớ mới đi vào hoạt động vượt quá dự kiến, đặc biệt là các công ty Trung Quốc giỏi nhất trong việc không tiếc mọi giá để nâng cao quy mô công suất, như CMXT và YMTC. Bốn) Thiết kế chip AI mới, kiến trúc mô hình và thuật toán phần mềm, có thể làm giảm đáng kể nhu cầu về bộ nhớ. Trên thực tế, chính vì giá bộ nhớ tăng vọt, tất cả những người thông minh trên thế giới, đang vắt óc suy nghĩ, ở các cấp độ thiết kế chip, kiến trúc mô hình và thuật toán phần mềm, tích cực giảm nhu cầu về bộ nhớ.
15/ Ngành công nghiệp bộ nhớ, và các ngành công nghiệp đồng nhất nghiêm trọng khác, còn có một cái bẫy chết người: đó là tại đỉnh chu kỳ, lợi nhuận sản phẩm cực cao, nhưng tỷ lệ P/E của công ty thường rất thấp, thậm chí chỉ có một con số. Trông giống như một khoản đầu tư giá trị tốt, nhưng lúc này thực ra rủi ro lớn nhất. Bởi vì một khi giá hàng hóa giảm mạnh, lợi nhuận ban đầu nhanh chóng thu hẹp, thậm chí biến thành thua lỗ, thì tỷ lệ P/E thấp không có ý nghĩa. Luôn có rất nhiều nhà đầu tư đầu óc đơn giản, chỉ vì sự cám dỗ của tỷ lệ P/E thấp, không động não, sẵn sàng trong chu kỳ suy thoái của ngành, đổ toàn bộ tiền tiết kiệm của mình vào lò thiêu đốt tài sản khổng lồ này.
Ông lão hàng xóm vẫn đang chìm đắm trong giấc mơ làm giàu nhanh chóng nhờ cổ phiếu bộ nhớ, tương lai có thể rút lui toàn thân. Đừng làm phiền ông ấy. Muốn biết hậu sự thế nào, xin nghe hồi sau phân giải.
(Còn tiếp)
Tất cả các bài viết là quan điểm cá nhân của tác giả, chỉ mang tính chất tham khảo, không cấu thành lời khuyên đầu tư đối với tài sản được nêu tên, đầu tư có rủi ro, tham gia thị trường cần thận trọng.
