Tác giả: Luật sư Thiệu Thi Uy
Vào nửa cuối năm 2025, nhóm luật sư của chúng tôi đã lần lượt nhận được nhiều bản án hình sự từ các tòa án ở các khu vực như Hồ Nam, Hồ Bắc, Đông Bắc về việc các sàn giao dịch tiền mã hóa Web3 bị định tội tổ chức đánh bạc. Đồng thời, quy trình tố tụng hình sự cho một số vụ án sàn giao dịch sẽ tiếp tục được đẩy mạnh vào năm 2026.
Trong quá trình giao tiếp và tranh luận thường xuyên với các cơ quan tư pháp ở nhiều địa phương, chúng tôi dần nhận ra rằng việc xử lý các vụ án loại này có nhiều điểm khác biệt so với các vụ án hình sự truyền thống — loại vụ án này không bao giờ là một vấn đề thuần túy về áp dụng pháp luật, mà là một tổng thể phức tạp kết hợp giữa pháp luật, chính sách, hiệu ứng xã hội và định hướng tư pháp.
Bài viết này dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của chúng tôi khi xử lý nhiều vụ án hình sự liên quan đến sàn giao dịch tiền ảo, hệ thống hóa các đặc điểm chung và điểm chính cần bào chữa của loại vụ án mới này trong thực tiễn tư pháp, đồng thời kết hợp với những trải nghiệm cụ thể từ các vụ việc, đưa ra những cảnh báo thận trọng về rủi ro hình sự mà những người làm việc trong lĩnh vực Web3 có thể phải đối mặt. Cuối bài có trích dẫn một phần ý kiến bào chữa dài hơn một vạn chữ, để các đồng nghiệp trong giới thực hành pháp luật tham khảo và trao đổi.
1、Tính phức tạp của việc xử lý các vụ án hình sự liên quan đến sàn giao dịch
Việc xét xử các vụ án hình sự liên quan đến sàn giao dịch tiền ảo có sự khác biệt đáng kể so với các vụ án hình sự truyền thống.
Khi xử lý các vụ án loại này, thẩm phán cần cân nhắc không chỉ các điều luật và vấn đề có tội hay không của một cá nhân riêng lẻ, mà còn phải xem xét toàn diện ảnh hưởng của bản án đối với ngành, ý nghĩa giáo dục cảnh tỉnh xã hội, cũng như sự cân bằng trong bối cảnh giám sát tài chính và đổi mới công nghệ hiện nay. Sự cân nhắc này bắt nguồn từ lập trường thực tế mà những người xử lý vụ án đang ở.
Đối với họ, đây không phải là một phán quyết pháp lý đơn lẻ, thuần túy. Ở trong một hệ thống tư pháp phức tạp, họ phải đánh giá một cách thận trọng những rủi ro nghề nghiệp mang tính hệ thống đi kèm với mỗi quyết định: Một phán quyết vô tội có vẻ “đúng đắn” liệu có bị hủy ở cấp phúc thẩm vì chạm vào đường lối ranh giới giám sát rõ ràng hiện nay không? Một phán quyết mang tính đột phá liệu có bị khởi động thủ tục giám sát nội bộ để “sửa chữa” vì không phù hợp với xu hướng chính sách tư pháp ở cấp cao hơn không?
Chính vì vậy, việc đại diện cho các vụ án loại này cũng là một thử thách sâu sắc về trí tuệ chuyên môn và sự cân nhắc chiến lược của luật sư bào chữa.
2、Tư duy bào chữa cốt lõi trong vụ án tổ chức đánh bạc Web3: Lấy việc biện hộ vô tội để đạt được kết quả xử nhẹ
Do đó, trước thực tế tư pháp này, và kết hợp với kinh nghiệm thực chiến từ nhiều vụ án thành công, nhóm chúng tôi đã đúc kết ra một chiến lược bào chữa cốt lõi hiệu quả: Lấy tiêu chuẩn tối đa và hệ thống chặt chẽ của việc biện hộ vô tội làm con đường thực tế để đạt được kết quả tối ưu cho thân chủ như tội nhẹ, án treo hay thậm chí không khởi tố.
Tinh túy của chiến lược này nằm ở chỗ, nó không phải là theo đuổi một cách không thực tế việc tuyên bố vô tội trên giấy tờ, mà là thông qua việc xây dựng logic vô tội không thể bác bỏ và công thủ bằng chứng, để làm lộ ra tối đa những tranh cãi lớn trong tính chất vụ án và những thiếu sót vốn có của chuỗi chứng cứ, từ đó đặt nền tảng vững chắc để giành không gian xử lý khoan hồng nhất cho thân chủ.
Chúng tôi chủ trương biện hộ vô tội và đưa ra các điểm tranh cãi một cách có hệ thống, mục đích cơ bản là để truyền tải đến tòa án những quan điểm cốt lõi sau:
Tính chất vụ án còn nghi vấn: Đây tuyệt đối không phải là vụ án tổ chức đánh bạc theo nghĩa truyền thống. Việc đánh đồng giao dịch các công cụ phái sinh tài chính phức tạp như “hợp đồng vĩnh viễn” (perpetual contract) trực tiếp với “đánh bạc”, dù về mặt lý luận pháp lý hay thực tiễn tư pháp, đều tồn tại sự phân kỳ lớn và mang tính căn bản.
Nhận thức chủ quan của đương sự không đầy đủ: Đối với đại đa số nhân viên làm các vị trí thông thường như kỹ thuật, vận hành, chăm sóc khách hàng, về mặt khách quan khi nhận việc, họ không có khả năng dự liệu được rằng công việc hàng ngày của mình sẽ bị cơ quan tư pháp định tính là hành vi đồng phạm “tổ chức đánh bạc”.
Chính dựa trên việc “tính chất vụ án tồn tại tranh cãi căn bản” và “tồn tại khoảng cách nhận thức chủ quan tự nhiên”, ngay cả khi tòa án cuối cùng căn cứ vào nhiều yếu tố để xác định có tội, thì cũng hoàn toàn nên, và phải xử nhẹ, giảm nhẹ hình phạt cho đương sự, và áp dụng đầy đủ các biện pháp như không khởi tố, án treo hoặc định tội miễn hình, để đạt được sự tương xứng thực sự giữa tội, trách nhiệm và hình phạt.
Nói tóm lại, chúng tôi dùng những luận chứng chuyên môn tối đa và hệ thống logic chặt chẽ của “biện hộ vô tội”, nỗ lực tìm kiếm mọi con đường khả thi để bào chữa giảm nhẹ cho thân chủ trong môi trường tư pháp trong nước, trong khe hở thực tế giữa luật pháp và chính sách.
3、Chiến lược bào chữa “tổ hợp” cho các vụ án tổ chức đánh bạc kiểu mới
Vì vậy, trong thực tiễn những năm gần đây, chúng tôi không chỉ hình thành tư duy bào chữa rõ ràng, mà còn tôi luyện ra một cách đánh hoàn chỉnh, có thể sao chép theo kiểu “tổ hợp”:
-
Kết hợp bào chữa trong và ngoài phiên tòa: Trong khi tranh luận kịch liệt tại tòa, thông qua các chiến lược bào chữa hợp lý bên ngoài phiên tòa, hướng sự chú ý của người xử lý vụ án vào các tranh chấp cốt lõi của vụ án.
-
Tập trung vào sự chất chứng tinh tế đối với chứng cứ then chốt: Đặc biệt đối với các ý kiến giám định tư pháp, báo cáo kiểm toán, v.v., tiến hành chất vấn sâu từ các khía cạnh như tính khoa học, tính liên quan, phương pháp luận và tính hợp pháp về mặt thủ tục, làm tan rã hệ thống chứng cứ của lời buộc tội.
-
Dùng tội danh bị buộc để suy ngược ra lỗ hổng chứng cứ: Xuất phát từ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của tội “tổ chức đánh bạc”, kiểm tra ngược lại hệ thống chứng cứ buộc tội, chỉ ra chính xác sự đứt gãy trong chuỗi logic đánh bạc và sự chứng minh không đầy đủ của nó.
-
Bám sát các chi tiết về thủ tục và nội dung: Không bỏ qua bất kỳ một sơ suất về thủ tục hay mâu thuẫn chứng cứ nào, thông qua sự tích lũy của các chi tiết, luận chứng một cách có hệ thống rằng “sự việc vụ án chưa rõ, chứng cứ chưa đạt tiêu chuẩn chứng minh theo quy định là chắc chắn và đầy đủ”.
Đồng thời, chúng tôi hiểu rõ, đối mặt với loại vụ án mới có tính chuyên môn hóa cao và đầy tranh cãi này, việc làm thế nào để người xử lý vụ án hiểu chính xác logic nghiệp vụ của Web3, cũng là then chốt quyết định hiệu quả bào chữa. Do đó, chiến lược giao tiếp của chúng tôi không phải là rơi vào thế đối kháng tuyệt đối với người xử lý vụ án, mà là nỗ lực thiết lập kênh đối thoại chuyên nghiệp, lý tính và liên tục. Bởi vì quan điểm bào chữa sắc bén đến đâu, nếu không được truyền đạt và thấu hiểu một cách hiệu quả, cũng khó lay động được sự tin chắc (tâm chứng) của người xét xử. Vì vậy, chúng tôi sẽ luôn duy trì sự giao tiếp tích cực, đầy đủ và mang tính xây dựng với người xử lý vụ án. Mục tiêu cốt lõi của chúng tôi không phải là yêu cầu người xử lý vụ án thông thạo tất cả các chi tiết kỹ thuật tài chính, mà là hướng họ nhận thức rõ ràng ba vấn đề căn bản sau:
-
Quy trình xử lý vụ án có tồn tại những sơ suất không thể tránh khỏi không?
-
Tính chất vụ án về mặt pháp luật và thực tế có tồn tại tranh cãi lớn không?
-
Chứng cứ trong vụ án có đủ để hỗ trợ chặt chẽ cho lời buộc tội “tổ chức đánh bạc” không?
Một khi người xử lý vụ án có thể cảm nhận đầy đủ ba điểm trên, phán quyết của họ tự nhiên sẽ nghiêng về hướng thận trọng hơn, khoan hồng hơn, từ đó đưa ra hình phạt nhẹ hơn đáng kể so với các vụ án tổ chức đánh bạc truyền thống. Đây chính là thể hiện cụ thể của chiều kích giao tiếp trong chiến lược bào chữa lấy “biện hộ vô tội” để cầu “kết quả xử nhẹ” của chúng tôi.
Tóm lại, con đường bào chữa cho các vụ án loại này là trên cơ sở kiên trì ý niệm cốt lõi của việc biện hộ vô tội, thông qua sự bào chữa tinh tế đến mức tối đa và sự giao tiếp chiến lược chuyên nghiệp, cuối cùng đạt được kết quả thực tế có lợi nhất cho thân chủ như giảm mức hình phạt, án treo, v.v.
4、Rủi ro hình sự mà tất cả các vị trí Web3 đều có thể phải đối mặt
Vậy thì, thoát ra khỏi từng vụ án cụ thể, dựa trên nhiều vụ án hình sự liên quan đến sàn giao dịch mà chúng tôi đại diện, chúng tôi cũng cần đưa ra cảnh báo rủi ro cho tất cả những người làm việc trong lĩnh vực Web3 làm việc từ xa tại Trung Quốc — bất kể vị trí công việc của bạn là phát triển kỹ thuật, vận hành bảo trì, sản phẩm, thiết kế, vận hành (operation), kinh doanh BD, quảng bá thị trường, chăm sóc khách hàng, thậm chí là các vị trí hỗ trợ như tài chính, nhân sự (HR), một khi nền tảng bạn phục vụ bị điều tra, nhân viên các vị trí liên quan đều có thể bị lôi vào cuộc điều tra hình sự. Đây không phải là nói quá hay gieo rắc lo lắng, mà là sự thật khách quan mà chúng tôi đã thấy trong hồ sơ các vụ án hình sự.
Vì vậy, đối với những người tìm việc trong lĩnh vực Web3 trong nước, trước khi quyết định có nhận lời mời làm việc từ sàn giao dịch hoặc bên dự án hay không, nên kết hợp mô hình nghiệp vụ cụ thể và tình hình thực tiễn tư pháp khách quan trong nước, sau khi tham khảo ý kiến luật sư chuyên nghiệp, đánh giá thận trọng rủi ro pháp lý tiềm ẩn sau khi nhận việc.
5、Trở lại bản chất pháp luật: “Hợp đồng vĩnh viễn” rốt cuộc có phải là đánh bạc không?
Trong đa số các vụ án bị khởi tố, sàn giao dịch tiền mã hóa bị định tính là “tổ chức đánh bạc”, module giao dịch hợp đồng của nó thường được các cơ quan thực thi pháp luật xem là căn cứ then chốt mang tính chất đánh bạc.
Nhưng, “hợp đồng vĩnh viễn” rốt cuộc có phải là đánh bạc không? Đây vẫn là một vấn đề đầy tranh cãi.
Thông qua việc xử lý nhiều vụ án “hợp đồng” tổ chức đánh bạc và nghiên cứu sâu logic nghiệp vụ của các nền tảng khác nhau, chúng tôi phát hiện, việc module hợp đồng của sàn giao dịch tiền ảo có cấu thành tội tổ chức đánh bạc hay không, không phải là một vấn đề đơn giản có thể đưa ra câu trả lời khẳng định hoặc phủ định một cách “cứng nhắc” (điều này về bản chất tương tự như tranh luận mà luật sư Thiệu đã thảo luận trước đây, về việc tiền ảo nên được định nghĩa là “dữ liệu” hay “tài sản” - Sự mê hoặc về tính chất của hành vi chiếm đoạt tiền ảo bất hợp pháp: Sự phân kỳ tư pháp giữa thuộc tính tài sản và thuộc tính dữ liệu (Phần ba)), mà cần phải kết hợp với bối cảnh thực tế, phân tích cụ thể vấn đề cụ thể, phải kết hợp logic nghiệp vụ cụ thể, biện pháp kiểm soát rủi ro, cơ chế thanh lý và mô hình lợi nhuận của module hợp đồng của các sàn giao dịch khác nhau để phân tích từng vụ án.
Vì vậy, bất kỳ cuộc thảo luận trừu tượng, chung chung nào về “hợp đồng vĩnh viễn có phải là đánh bạc không” — kiểu thảo luận tách rời tình tiết vụ án và chứng cứ cụ thể, luật sư Thiệu cho rằng thực sự không có ý nghĩa thực chất.
Đi xa hơn nữa, ngay cả khi module hợp đồng trong thiết kế thể hiện một số đặc điểm có thể bị coi là “liên quan đến đánh bạc”, thì cốt lõi của vụ án ngay lập tức chuyển thành một vấn đề kỹ thuật pháp lý thuần túy:
Trách nhiệm chứng minh của cơ quan tư pháp đã được thực hiện xong chưa? Chứng cứ họ đưa ra có thực sự chắc chắn, đầy đủ, đủ để chứng minh không còn nghi ngờ rằng nghiệp vụ này phù hợp với tất cả các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của tội “tổ chức đánh bạc” trong 《Luật Hình sự》 không? Đây chính là điểm mấu chốt mà việc bào chữa hình sự chuyên nghiệp cần tập trung công phá, và có thể phát hiện ra những điểm yếu trong hệ thống buộc tội.
6、Lời cuối
Tất nhiên, chúng tôi hiểu rõ, xung quanh vấn đề tính chất của các vụ án loại này, giới lý luận và thực tiễn vẫn tồn tại các quan điểm khác nhau và thảo luận liên tục, chưa hình thành sự đồng thuận tuyệt đối, tính phức tạp của nó đáng để các đồng nghiệp pháp lý suy nghĩ sâu sắc. Nay xin gửi kèm theo một số điểm bào chữa chính mà chúng tôi đã hình thành trong quá trình xử lý vụ án (nội dung đã được khử nhạy), kính mong các đồng nghiệp trong ngành chỉ giáo, phê bình trong trao đổi chuyên môn.
Phụ lục: Lời bào chữa cho vụ án sàn giao dịch tiền ảo bị tình nghi tội tổ chức đánh bạc
Tuyên bố đặc biệt: Bài viết này là bài viết gốc của Luật sư Thiệu Thi Uy, chỉ đại diện cho quan điểm cá nhân của tác giả bài viết này, không cấu thành tư vấn pháp lý hoặc ý kiến pháp lý cho các vấn đề cụ thể.
Đọc thêm
Tòa án Nhân dân Tối cao ban hành quy định mới: Bổ sung nguyên nhân vụ việc “Tranh chấp dữ liệu, tài sản ảo trên mạng” — Hy vọng phá vỡ tình thế khó khăn trong xét xử các vụ án liên quan đến tiền mã hóa (tiền ảo)
Người nhà nhất định phải xem | Công việc gặp gỡ luật sư trong vụ án hình sự được tiến hành như thế nào? — Lấy một vụ án mua bán tiền ảo bị tình nghi tội kinh doanh trái phép làm ví dụ
Làm việc từ xa cho công ty Web3 ở nước ngoài có hợp pháp không? — Bảy hiệp hội công bố cảnh báo rủi ro tiền ảo: Cung cấp dịch vụ trong nước sẽ phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý
Suy nghĩ từ vụ lập trình viên Web3 bị bắt xuyên tỉnh: Ba điểm mù về nhận thức pháp luật của người làm trong ngành
