Tác giả: WIRED
Biên dịch: Deep Tide TechFlow
Deep Tide TechFlow: Các nhà đầu tư mạo hiểm (VC) là những tín đồ lớn nhất của AI, khi cùng nhau đổ hơn 200 tỷ đô la vào lĩnh vực AI trong năm ngoái. Nhưng một câu hỏi khó xử đặt ra: Liệu AI có lật đổ chính các VC? Một nền tảng tên ADIN đã sử dụng AI Agent để thay thế các nhà phân tích con người trong việc thẩm định đầu tư, hoàn thành trong một giờ công việc vốn cần vài ngày đến vài tuần. Mối đe dọa chết người hơn nằm ở một lớp khác – khi AI làm chi phí khởi nghiệp giảm mạnh, các nhà sáng lập có thể hoàn toàn không cần tiền của VC nữa. Bài viết này phỏng vấn nhiều VC nổi tiếng, trình bày sự chia rẽ và lo lắng thực sự trong nội bộ ngành.
Toàn văn như sau:
Vào mùa thu năm ngoái, khi các nhà đầu tư mạo hiểm đang đổ tiền kỷ lục vào lĩnh vực AI, một nhóm nhà đầu tư tụ tập để đánh giá một dự án mới. Công ty này tên là Infinity Artificial Intelligence Institute, làm phần mềm tự động tối ưu hóa mô hình AI, giúp mô hình nhanh hơn và rẻ hơn. Đội ngũ sáng lập trông có vẻ tốt, thị trường cũng đang mở rộng nhanh chóng. Một nửa số nhà đầu tư tỏ ra thận trọng, nửa còn lại ngửi thấy mùi tiền. Một người gọi thương vụ này là "một món hời tuyệt đối".
Công ty này là có thật, khoản đầu tư 100.000 đô la vòng hạt giống mà các VC này bỏ ra cũng là thật. Nhưng bản thân những VC này hoàn toàn là AI Agent, chúng thuộc về một nền tảng mới có tên ADIN (Autonomous Deal Investing Network - Mạng lưới Đầu tư Giao dịch Tự trị).
ADIN ra mắt vào năm 2025, sử dụng AI thay thế các nhà phân tích con người trong các giao dịch đầu tư mạo hiểm. Nhập vào một bản thuyết trình (pitch deck) của startup, xuất ra một phân tích chi tiết về mô hình kinh doanh và đội ngũ sáng lập, một danh sách câu hỏi thẩm định và rủi ro tuân thủ, một ước tính TAM (Tổng thị trường khả dụng) và một định giá đề xuất. ADIN có hơn một chục Agent nhà đầu tư khác nhau, mỗi Agent có một cá tính và luận điểm đầu tư độc đáo. Tech Oracle xem xét công nghệ nền tảng, Unit Master đánh giá cơ bản tài chính, Monopoly Maker tìm kiếm cơ hội độc quyền thị trường dựa trên phong cách của Peter Thiel. Khi đa số Agent lạc quan về một dự án, chúng sẽ đề xuất quỹ ADIN nên phân bổ bao nhiêu vốn cho thương vụ này. Toàn bộ quá trình mất khoảng một giờ, trong khi các nhà phân tích của công ty VC thường cần vài ngày đến vài tuần.
"Trò chơi đầu tư mạo hiểm không có tỷ lệ thành công cao", Aaron Wright, đồng sáng lập công ty mẹ của ADIN là Tribute Labs, nói. Cách làm hiện tại – một cách phán đoán theo cảm tính, dựa trên trực giác về ai sẽ trở thành kỳ lân tương lai – chỉ có khoảng 1% xác suất đạt được "cú home run" (tức là một dự án mang lại lợi nhuận gấp 10 lần vốn đầu tư trở lên). Ba phần tư các giao dịch đầu tư mạo hiểm thậm chí không thu hồi được vốn gốc.
Theo quan điểm của Wright, mô hình AI có thể nâng cao đáng kể tỷ lệ thắng này. Ông cho rằng đầu tư mạo hiểm đang bước vào thời đại Moneyball của chính nó, nơi các phương pháp định lượng sẽ vượt qua trực giác con người, và mọi người sẽ bắt đầu đạt được nhiều cú home run hơn. "Các hệ thống này ngày càng có khả năng loại bỏ các dự án kém và tập trung vào các dự án thành công hơn, đồng thời giảm chi phí vận hành của các tổ chức này", Wright nói. Ông tin rằng trong vài năm tới, AI Agent có thể trở thành nhà đầu tư mạo hiểm giỏi nhất thế giới.
Đến lúc đó thì sao? "Sand Hill Road (trung tâm của giới VC ở Thung lũng Silicon) có thể sẽ không còn tồn tại."
Không có nhóm nào lạc quan về AI hơn các nhà đầu tư mạo hiểm. Họ đã cùng nhau đầu tư hơn 200 tỷ đô la vào lĩnh vực AI trong năm ngoái. Những tiến bộ của mô hình AI đã thay đổi cách các nhà đầu tư nhìn nhận hầu hết mọi công ty, mọi ngành nghề. Nhà sáng lập Khosla Ventures, Vinod Khosla, gần đây dự đoán đến năm 2030, AI sẽ thay thế 80% công việc. Nhưng nhiều nhà đầu tư mạo hiểm dường như đánh giá thấp mức độ tác động của AI đối với chính công việc của họ.
Marc Andreessen – ngôi sao đầu tư mạo hiểm, đồng sáng lập Andreessen Horowitz – đã nói trong podcast The Ben & Marc Show của mình rằng, khi AI đã làm mọi thứ khác, đầu tư mạo hiểm có thể là "một trong những lĩnh vực cuối cùng mà con người vẫn còn làm". Ông cho rằng công việc này không chỉ là viết séc, mà còn bao gồm việc chọn đúng ý tưởng và đúng người vào đúng thời điểm, rồi dẫn dắt họ đi đến thành công.
"Đây không phải là khoa học, mà là nghệ thuật", Andreessen nói tiếp. "Nếu là khoa học, cuối cùng sẽ có người có thể điều chỉnh chính xác để đúng tám trên mười lần. Nhưng thế giới thực không như vậy. Bạn làm kinh doanh về những sự kiện ngẫu nhiên. Nó có một thứ gì đó không thể diễn tả được, có yếu tố gu thẩm mỹ."
Nhiều VC mà tôi phỏng vấn cho bài viết này cũng có quan điểm tương tự. Keval Desai, đối tác quản lý của công ty VC Shakti, so sánh đầu tư giai đoạn đầu với "việc chọn ra Michael Jordan trong một trường mẫu giáo". Một dự án giai đoạn đầu không có sản phẩm, không có doanh thu, chỉ có tiềm năng. "Bạn có thể có mọi sức mạnh tính toán, mọi thuật toán, nhưng không có dữ liệu thì không có gì để phân tích", Desai nói. (Tuy nhiên, ông thừa nhận thỉnh thoảng sẽ để Gemini "đóng vai một nhà phân tích VC" để lấy ý kiến khi gặp thị trường không quen thuộc.)
Brian Nichols, đồng sáng lập Angel Squad – một mạng lưới đầu tư thiên thần liên kết với công ty VC giai đoạn đầu Hustle Fund – nói với tôi rằng ông sẽ không tin tưởng AI để làm công việc "sàng lọc" trong đầu tư. Suy cho cùng, VC là một ngành kinh doanh dựa trên mối quan hệ: điểm mấu chốt là bạn biết ai và bạn có thể đảm bảo cá nhân cho ai. Đồng thời, ông cũng nghĩ rằng AI có thể thay thế các phần khác của công việc này. Khi chúng tôi trò chuyện, ông vừa trở về từ một chuyến teambuilding của Hustle Fund, nơi một đối tác đã dùng Claude Code để tạo một công cụ phân loại email của các nhà sáng lập. "Chúng tôi dành hàng giờ mỗi ngày để trả lời các bản thuyết trình của nhà sáng lập", ông nói. "Khoảng thời gian đó có thể dùng vào việc khác." Aydin Senkut, nhà sáng lập kiêm đối tác quản lý của công ty VC Felicis, nói với tôi rằng ông nghĩ hầu hết các VC đang thử nghiệm AI theo cách nào đó để duy trì tính cạnh tranh. Công ty của ông hiện đang thử nghiệm dùng chatbot để viết bản ghi nhớ đầu tư, cải thiện nguồn giao dịch, giúp các đối tác "chấm điểm" các nhà sáng lập.
Những dự án như ADIN cố gắng tự động hóa nhiều công việc nền tảng hơn. Quy trình thẩm định – nơi nhà đầu tư điều tra tính khả thi, rủi ro và tiềm năng tăng trưởng của một dự án – là một trong những khâu tốn thời gian nhất trong đầu tư mạo hiểm, đặc biệt là khi xem xét các công ty trong các thị trường mới nổi. ADIN nén bước này xuống vài phút, có thể nhanh chóng chỉ ra các vấn đề tuân thủ hoặc quy định có thể làm hỏng giao dịch. Khi đánh giá một công ty công nghệ khai thác mỏ, ADIN đã đánh dấu một loạt quy định kiểm soát xuất khẩu và vấn đề truyền dữ liệu xuyên biên giới. "Đây không phải là những câu hỏi mà hầu hết nhà đầu tư nghĩ đến để hỏi", Priyanka Desai, đối tác của ADIN, nói. Cô bổ sung, AI "không biết mệt, không có điểm mù do quán tính, có thể làm nổi lên những rủi ro đuôi dài dễ bị bỏ qua".
Hiện tại, con người vẫn phải làm vài việc. Đầu tiên là nguồn giao dịch của ADIN đến từ một mạng lưới Scout (trinh sát) đầu tư mạo hiểm. Mặc dù ADIN có các nhà đầu tư LP (Limited Partner) tài trợ giống như một quỹ VC truyền thống, nhưng nó cung cấp một động lực kinh tế bất thường cho Scout – Scout có thể nhận được 50% carried interest (lợi nhuận chia cho GP), phần này thường dành cho các GP (Đối tác quản lý). "Về cơ bản là trao lợi ích kinh tế cấp GP cho một người, để họ chỉ cần gửi giao dịch và tận dụng mạng lưới của mình", Desai nói.
Con người cũng cần chịu trách nhiệm cho "chặng cuối", bao gồm gặp gỡ nhà sáng lập và cuối cùng quyết định có viết séc hay không. "Chúng tôi biết các hệ thống này không hoàn hảo, nên cần xác nhận lần hai", Wright nói. AI Agent đôi khi quá tích cực trong đề xuất: ông cho tôi xem một dự án mà tất cả Agent đều rất thích, nhưng ADIN đã quyết định không đầu tư sau khi gặp nhà sáng lập và phát hiện ra vấn đề với các đối thủ cạnh tranh hiện có.
Mặt khác, Wright nói ông cũng đã dùng ADIN để đánh giá một số công ty đã huy động được hơn 20 triệu đô la, một số trong đó bị các Agent của ADIN nhất loạt không đánh giá cao. "Thách thức của chúng tôi là tìm ra đây thực sự là chính xác hay là phán đoán sai?" ông nói. Trong một số trường hợp, nhà đầu tư có thể đã rơi vào một cái bẫy phổ biến của con người: chỉ dựa vào cảm giác để ca ngợi một dự án hoặc nhà sáng lập.
Việc liệu hệ thống AI có thể đánh bại các nhà đầu tư hay không là một chuyện. Nhưng còn có một mối đe dọa sinh tồn khác: chính công nghệ AI giúp công việc đầu tư mạo hiểm nhanh hơn và hiệu quả hơn cũng đang khiến việc thành lập công ty phần mềm trở nên dễ dàng hơn, rẻ hơn. Trong thập kỷ qua, phần lớn tiền trong ngành VC đến từ SaaS (Phần mềm như một Dịch vụ). Nhưng một dự án từng cần 2 triệu đô la vòng hạt giống để thuê một đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp, giờ đây có thể đạt được tốc độ sản phẩm tương tự chỉ với vài vibe coder (lập trình viên theo trào lưu) và số vốn dưới sáu chữ số. Phép tính cho những tấm séc lớn không còn đứng vững nữa.
Cho đến gần đây, chỉ một tỷ lệ cực nhỏ kỳ lân là tự lực. Theo dữ liệu từ SaaStr, công ty giám sát các công ty SaaS, một kỳ lân SaaS trung bình huy động 370 triệu đô la. Giờ đây xuất hiện những công ty như Midjourney, trình tạo hình ảnh AI, với đội ngũ cốt lõi chỉ vài chục người đã đạt đến cấp độ kỳ lân. (Theo dữ liệu mới nhất từ Pitchbook, Midjourney có khoảng 100 nhân viên. Các tài liệu tòa án từ một vụ kiện bản quyền cho thấy doanh thu hàng năm của công ty vượt quá 300 triệu đô la. Midjourney không trả lời yêu cầu bình luận của WIRED.)
Viễn cảnh này – nơi một số nhà sáng lập hoàn toàn không cần vốn đầu tư mạo hiểm nữa – là điều có khả năng khiến các nhà đầu tư mạo hiểm sợ hãi nhất. "Đây mới là mối đe dọa sinh tồn", Nichols của Angel Squad nói. "Tiền vẫn ở đó, nhưng nhà sáng lập không cần nó nữa." Có lẽ AI sẽ không trực tiếp thay thế các nhà đầu tư, nhưng nó có thể khiến những khoản đầu tư đó trở nên không cần thiết.
Ngoài các công ty robot, công nghệ sinh học hoặc các công ty phần cứng khác, có thể sẽ sớm có ít startup hơn cần loại vốn lớn mà ngành đầu tư mạo hiểm được xây dựng dựa trên. Điều này có thể đưa ngành này trở lại điểm xuất phát của nó: một lĩnh vực chuyên biệt nhỏ, kết nối khoảng cách giữa đột phá khoa học và ứng dụng thương mại. (Các công ty khổng lồ xây dựng mô hình nền tảng vẫn ở đây, họ có thể sẽ tiếp tục nhận tiền từ VC để chi trả cho sức mạnh tính toán, trung tâm dữ liệu và lương nhân viên với chi phí khổng lồ.)
Nếu khởi nghiệp rẻ, chúng ta có thể thấy ngành này nhanh chóng thu nhỏ lại. Điều này có thể khiến các nhà đầu tư mất việc theo một cách khác: không phải bị thay thế, mà là mô hình kinh doanh bị thay thế. "Nếu các quỹ này không có việc gì làm, tranh giành số ít các giao dịch thực sự cần huy động vốn, thì đó lại sinh ra một vấn đề khác", Nichols nói. "Đây mới là điều khiến các nhà đầu tư mất ngủ."
