Tác giả: Tiểu Bánh
Ngày 5 tháng 6, thị trường chứng khoán Mỹ trải qua ngày tồi tệ nhất kể từ cuộc khủng hoảng thuế quan tháng 4/2025.
Chỉ số tổng hợp Nasdaq lao dốc 4.18%, đóng cửa ở mức 25,709 điểm, mất hơn 1,121 điểm trong một ngày. S&P 500 giảm 2.64%, đóng cửa ở 7,383 điểm, mức giảm một ngày lớn nhất kể từ tháng 10. Chỉ số công nghiệp Dow Jones giảm 695 điểm (-1.35%), trong khi chỉ một ngày trước đó, nó vừa chạm đỉnh lịch sử. Chỉ số sợ hãi VIX tăng vọt 34% trong một ngày, vượt qua ngưỡng 20, chỉ số sợ hãi-tham lam của CNN từ "tham lam" lao xuống "sợ hãi".
Chỉ 72 giờ trước, vào ngày 2 tháng 6, S&P 500 lần đầu tiên đóng cửa trên mốc 7,600 điểm. Ba chỉ số chính đều ở mức cao kỷ lục. Thị trường đã tăng liên tục 9 tuần, trong không khí hừng hực khí thế, mọi thứ đảo chiều chỉ trong 48 giờ.
Để hiểu đợt lao dốc này, cần nhìn rõ ba ngòi nổ đã đồng thời bị châm ngòi như thế nào.
Ngòi nổ thứ nhất: Báo cáo tài chính của Broadcom xé toạc vết nứt đầu tiên trong câu chuyện AI
Câu chuyện bắt đầu từ sau giờ đóng cửa ngày 3 tháng 6.
Broadcom công bố báo cáo tài chính quý II năm tài chính 2026. Bề ngoài, đây là một bản báo cáo đẹp mắt: Doanh thu 22.2 tỷ USD, vượt kỳ vọng của Phố Wall; Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu điều chỉnh là 2.44 USD, cũng vượt kỳ vọng; Doanh thu chip AI tăng mạnh 143% so với cùng kỳ lên 10.8 tỷ USD, vượt xa dự báo của chính công ty.
Vấn đề nằm ở triển vọng quý tiếp theo.
Broadcom dự kiến doanh thu chip AI quý III là 16 tỷ USD. Kỳ vọng chung của các nhà phân tích là 17.2 tỷ USD. Khoảng cách 1.2 tỷ USD này, trong những năm bình thường có thể chỉ gây ra một đợt điều chỉnh nhẹ, nhưng năm 2026 không phải là năm bình thường.
Một năm qua, định giá của toàn bộ ngành bán dẫn được xây dựng dựa trên một giả định cốt lõi: Vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng AI là vô hạn, các công ty điện toán đám mây siêu lớn (Google, Microsoft, Amazon, Meta) sẽ mua sức mạnh tính toán bất chấp chi phí.
Báo cáo của Broadcom không phủ nhận sự tăng trưởng cao của AI, tốc độ tăng 143% đủ để nói lên nhu cầu mạnh mẽ. Nó chỉ ám chỉ một khả năng: Độ dốc của tốc độ tăng trưởng, có lẽ không cao như kỳ vọng lạc quan nhất.
Chi tiết chí tử hơn xuất hiện trong cuộc họp điện thoại công bố kết quả. CEO Hock Tan thừa nhận, Google có thể sẽ đưa thêm nhiều nhà cung cấp chip vào, nghĩa là Broadcom không còn là đối tác độc quyền. Ông cũng chỉ ra, sự tăng trưởng cao tốc của mảng chip AI đang làm loãng biên lợi nhuận tổng thể của công ty.
Trong bối cảnh một cổ phiếu đã tăng 88% trong năm qua và định giá đã được đẩy lên quá cao, những tín hiệu này đủ để kích hoạt một đợt bán tháo dồn dập.
Broadcom đã giảm mạnh 12.6% vào thứ Năm. Đến thứ Sáu, sự hoảng loạn lan rộng đến toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn: Micron Technology giảm mạnh 13.2%, Marvell giảm mạnh 16.7%, Intel giảm 11.3%, AMD giảm khoảng 11%, ARM giảm 12.8%, Qualcomm giảm 11%. Chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) giảm mạnh 10.26% trong một ngày, tất cả 30 cổ phiếu thành phần không có ngoại lệ.
Các công ty chip niêm yết tại Mỹ đã mất tổng cộng khoảng 1.3 nghìn tỷ USD giá trị vốn hóa trong ngày này.
Một chi tiết rất quan trọng: Những công ty giảm mạnh này, không có công ty nào tự công bố tin xấu của riêng mình. Intel, AMD, Micron, chúng giảm chỉ vì các nhà đầu tư đang "ngoại suy" tín hiệu từ Broadcom: Nếu tốc độ tăng trưởng AI của Broadcom chậm lại, toàn bộ chuỗi cung ứng AI có phải cần được định giá lại?
Đây là mặt trái của "câu chuyện Alpha". Khi một câu chuyện đủ mạnh, tất cả tài sản liên quan sẽ bị cuốn theo cùng một hướng, bất kể nền tảng cơ bản của chúng ra sao.
Ngòi nổ thứ hai: Dữ liệu việc làm quá mạnh, trở thành độc dược của thị trường
8:30 sáng thứ Sáu, Bộ Lao động Mỹ công bố báo cáo việc làm phi nông nghiệp tháng 5: Tăng thêm 172 nghìn việc làm, tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở 4.3%.
Con số này thoạt nhìn thậm chí có thể coi là ôn hòa. Nhưng đặt trước kỳ vọng, nó là một quả bom: Kỳ vọng đồng thuận của Dow Jones chỉ 80 nghìn, trung vị khảo sát Reuters là 88 nghìn. 172 nghìn, gấp đôi kỳ vọng của Phố Wall.
Điều khiến người ta không yên tâm hơn là, dữ liệu hai tháng trước còn được điều chỉnh tăng mạnh: Tháng 3 từ 185 nghìn lên 214 nghìn, tháng 4 từ 115 nghìn lên 179 nghìn, tổng cộng thêm 93 nghìn việc làm. Trung bình hàng tháng ba tháng qua khoảng 188 nghìn, vượt xa con số 150 nghìn "đường cân bằng" ước tính nội bộ của Fed. Chỉ cần việc làm tiếp tục duy trì trên mức này, sẽ không có lý do để cắt giảm lãi suất.
Trong logic kinh tế bình thường, dữ liệu việc làm mạnh là tin tốt, có nghĩa là khả năng phục hồi kinh tế dồi dào, doanh nghiệp đang mở rộng, người tiêu dùng có tiền để chi tiêu.
Nhưng nước Mỹ tháng 6 năm 2026, không vận hành trong "logic kinh tế bình thường".
Kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ vào cuối tháng 2, việc phong tỏa thực chất eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu toàn cầu lên cao. Dầu thô WTI vào ngày 5 tháng 6 vẫn duy trì trên 92 USD/thùng, dầu Brent trên 94 USD. Giá dầu cao đẩy cao mọi thứ: từ chi phí vận chuyển đến giá thực phẩm, áp lực lạm phát đã từ phía cung thấm vào các mao mạch của nền kinh tế.
Trong bối cảnh này, một báo cáo việc làm vượt kỳ vọng truyền đi tín hiệu đã đổi vị: Nền kinh tế quá nóng, nóng đến mức Fed có thể không chỉ không cắt giảm lãi suất, mà thậm chí có thể buộc phải tăng lãi suất.
Phản ứng của thị trường trái phiếu nhanh hơn và trung thực hơn thị trường cổ phiếu. Lợi tức trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm nhảy từ 4.47% lên 4.54%, chạm mức cao nhất từ cuối tháng 5. Dữ liệu từ công cụ CME FedWatch còn gây sốc hơn: Chỉ một ngày trước, xác suất thị trường định giá cho việc tăng lãi suất trước cuối năm vẫn là khoảng 50%, năm ăn năm thua; báo cáo vừa ra, con số này nhảy lên 73%, sau giờ đóng cửa vượt 80%. Kỳ vọng cắt giảm lãi suất gần như về 0.
Sức sát thương này đối với cổ phiếu công nghệ là kép.
Tầng thứ nhất là nén định giá. Cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là cổ phiếu tăng trưởng cao liên quan đến AI, định giá của chúng phụ thuộc nhiều vào chiết khấu dòng tiền tương lai. Khi lãi suất phi rủi ro tăng, mỗi đô la lợi nhuận trong tương lai sẽ có giá trị nhỏ hơn ở hiện tại. Lãi suất tăng thêm một điểm phần trăm, một cổ phiếu tăng trưởng có tỷ lệ P/E kỳ vọng 40 lần, định giá lý thuyết của nó có thể co lại hơn 10%.
Tầng thứ hai là luân chuyển vốn. Khi lợi tức trái phiếu lên trên 4.5%, bạn không cần chịu bất kỳ rủi ro nào, vẫn có được lợi nhuận khá. Đối với những nhà đầu tư đã kiếm lời khủng trên cổ phiếu AI, việc bán cổ phiếu công nghệ định giá cao, chuyển sang trái phiếu kho bạc để khóa lợi suất, trở thành một bài toán đơn giản.
Một bằng chứng ngược thú vị là, chỉ số vốn hóa nhỏ Russell 2000 trong ngày tăng ngược 1.45%. Vốn chảy ra từ cổ phiếu công nghệ lớn định giá quá cao, một phần đã chảy vào cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ có định giá hợp lý hơn, độ nhạy cảm lãi suất thấp hơn. Sự phân hóa này tự nó đã nói lên: Thị trường không hoảng loạn đến mức bán tháo mọi thứ không phân biệt, nó chỉ đang định giá lại những phần được đẩy đến cực đoan trong câu chuyện AI.
Và bên dưới bề mặt của con số lớn 172 nghìn, chất lượng việc làm cũng đang truyền đi tín hiệu bất an. Những ngành giữ vững con số này là nhân viên phục vụ khách sạn (ngành nghỉ dưỡng & khách sạn +70 nghìn), nhân viên chính phủ (chính quyền địa phương +55 nghìn) và y tá (y tế +35 nghìn); trong khi những ngành phản ánh độ nóng lạnh thực sự của nền kinh tế lại đang co lại: ngành tài chính giảm 22 nghìn người, việc làm ngành thông tin đã giảm 11% kể từ đỉnh tháng 11/2022.
Dữ liệu tiền lương cũng không chịu được sự xem xét kỹ lưỡng. Tiền lương trung bình giờ tháng 5 tăng 3.4% so với cùng kỳ, nghe có vẻ tốt, nhưng CPI tháng 4 đã đạt 3.8%. Làm một phép trừ tiểu học: tăng trưởng tiền lương thực tế là âm. Danh nghĩa lương đang tăng, sức mua trong túi đang co lại. Đây không phải là thịnh vượng kinh tế, đây là "càng làm càng nghèo".
Ngòi nổ thứ ba: Bóng ma lạm phát từ chiến tranh Iran không ngừng ám ảnh
Ngòi nổ thứ ba giống một dòng chảy ngầm, tự nó không thể kích hoạt riêng lẻ một đợt lao dốc, nhưng nó làm sức phá hủy của hai ngòi nổ trước tăng lên gấp bội.
Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Mỹ và Israel phát động hành động quân sự chống lại Iran. Iran ngay lập tức phong tỏa eo biển Hormuz, khoảng 20% kênh cung cấp dầu mỏ toàn cầu bị chặn đứt. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) định tính đây là "sự gián đoạn cung ứng lớn nhất từ trước đến nay trên thị trường dầu mỏ toàn cầu".
Ba tháng đã trôi qua, chiến tranh vẫn chưa kết thúc. Mặc dù tuần trước Mỹ-Iran đã đạt được khung thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, nhưng tình hình mới ở Lebanon đã khiến thỏa thuận cuối cùng bị đình trệ. Giá dầu đã giảm từ mức cao 110 USD hồi tháng 3, nhưng WTI vẫn duy trì trên 90 USD, cao hơn nhiều so với mức trước chiến tranh.
Giá dầu cao liên tục này tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan cho Fed. Một mặt, lạm phát phía cung do chiến tranh không phải là vấn đề chính sách tiền tệ có thể giải quyết, tăng lãi suất sẽ không khiến eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Mặt khác, nếu kỳ vọng lạm phát mất neo do giá dầu cao, Fed lại buộc phải phản ứng.
Cuộc họp FOMC tháng 6 sắp diễn ra. Dự báo tóm tắt kinh tế mới nhất (SEP) của Fed vẫn ám chỉ bước đi tiếp theo là cắt giảm lãi suất, duy trì xu hướng nới lỏng. Nhưng thị trường đã không mua nữa. Hợp đồng tương lai quỹ liên bang định giá là tăng lãi suất, chứ không phải cắt giảm. Nếu Fed tại cuộc họp tháng 6 buộc phải chuyển hướng sang lập trường diều hâu, đó sẽ là sự chấm dứt chính thức đối với câu chuyện "hạ cánh mềm" trong hai năm qua.
Các nhà phân tích Citigroup trong ngày 5 tháng 6 đã đưa ra cảnh báo: Mức độ bong bóng của thị trường chứng khoán toàn cầu đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2008.
Khi nền móng của câu chuyện bắt đầu lung lay
Nhìn riêng từng ngòi nổ trong ba ngòi nổ này, bạn sẽ thấy chúng tấn công một khía cạnh khác nhau của niềm tin thị trường:
Báo cáo của Broadcom tấn công câu chuyện "tăng trưởng AI vô hạn". Nó không nói AI không tốt, nó chỉ nói, tốc độ tăng trưởng có thể không mãi mãi duy trì cấp số nhân. Nhưng khi định giá của toàn bộ ngành được xây dựng trên giả định "tăng trưởng cấp số nhân", chỉ cần một gợi ý chậm lại, cũng đủ để kích hoạt đánh giá lại tập thể về định giá.
Dữ liệu phi nông nghiệp tấn công kỳ vọng "Fed sắp cắt giảm lãi suất". Một năm qua, trụ cột khác của sự tăng giá cổ phiếu là kỳ vọng thanh khoản. Nếu Fed không những không cắt giảm lãi suất, mà còn có thể tăng lãi suất, thì hai trụ cột chống đỡ định giá cao (câu chuyện tăng trưởng và kỳ vọng thanh khoản) sẽ đồng thời lung lay.
Chiến tranh Iran tấn công sự đồng thuận "lạm phát đã được thuần hóa". Khi giá dầu duy trì trên 90 USD, khi eo biển Hormuz vẫn chưa hoàn toàn thông thương trở lại, bóng ma lạm phát sẽ luôn luẩn quẩn trên đầu thị trường, khiến mọi quyết định của Fed trở nên khó khăn hơn.
Ba yếu tố chồng chéo, tạo thành một vòng phản hồi nguy hiểm: Tốc độ tăng trưởng AI chậm lại, định giá cổ phiếu công nghệ chịu áp lực, kỳ vọng tăng lãi suất tăng lên, chi phí vốn tăng lên, cổ phiếu định giá cao càng chịu áp lực, bán tháo lan rộng.
Đợt lao dốc của thị trường chứng khoán Mỹ nhanh chóng lan truyền ra toàn cầu.
Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm mạnh 5.54% vào thứ Sáu, Samsung Electronics giảm 6.4%, SK Hynix giảm mạnh 9.9%. Thị trường chứng khoán Tokyo cũng giảm mạnh. Ở châu Âu, ASML của Hà Lan giảm 3.8%, Infineon của Đức giảm mạnh hơn 6%.
Thị trường tiền mã hóa cũng không thoát khỏi ảnh hưởng. Bitcoin giảm khoảng 4% xuống gần 60,000 USD, cổ phiếu Coinbase giảm 7.1%, Strategy (trước đây là MicroStrategy) giảm 6.9%. Khi tài sản rủi ro rút lui toàn diện, câu chuyện "vàng kỹ thuật số" của thị trường tiền mã hóa lại một lần nữa được kiểm chứng bởi thực tế.
Hợp đồng tương lai vàng giảm nhẹ 0.35% xuống 4,489 USD/ounce, không thể đóng vai trò trú ẩn truyền thống. Trong môi trường kỳ vọng tăng lãi suất gia tăng, sức hấp dẫn của tài sản không sinh lãi cũng đang giảm.
Đây có phải là khởi đầu của sự vỡ bong bóng AI?
Đây là câu hỏi mọi người quan tâm nhất, nhưng câu trả lời không đơn giản như bề ngoài.
Luận cứ ủng hộ xu hướng giảm rất rõ ràng: Chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) giảm mạnh 10% trong một ngày, mức bán tháo cấp độ này thường có nghĩa là thị trường đã nghi ngờ cơ bản đối với giả định tăng trưởng của toàn bộ ngành. Marvell hai ngày giảm mạnh hơn 16%, Micron hai ngày giảm mạnh 17%, đó là niềm tin đang lung lay.
Nhưng luận cứ ủng hộ xu hướng tăng cũng có sức nặng. Doanh thu chip AI của Broadcom tăng 143% so với cùng kỳ, dự báo doanh thu bán dẫn AI cả năm vẫn vượt 56 tỷ USD. Đây không phải là những con số mà một ngành bong bóng vỡ nên đưa ra. Vấn đề nằm ở độ dốc của tốc độ tăng trưởng: Nhu cầu AI vẫn thực sự và khổng lồ, nhưng tốc độ tăng trưởng có thể đáp ứng được trí tưởng tượng điên cuồng nhất của Phố Wall?
Cách định tính chính xác hơn có lẽ là: Đây là một lần "định giá lại", chứ không phải "sụp đổ câu chuyện". Thị trường đang thức tỉnh khỏi sự phấn khích "AI có thể khiến mọi thứ tăng lên tận trời", bắt đầu nhìn nhận bằng ánh mắt lạnh lùng hơn: Công ty nào thực sự kiếm được tiền từ AI, công ty nào chỉ đi nhờ xe.
S&P 500 sau khi lao dốc vẫn gần mức cao kỷ lục. Nó đã điều chỉnh khoảng 5% so với mức cao của tuần này, trong lịch sử thuộc khoảng điều chỉnh kỹ thuật bình thường. Thử thách thực sự nằm ở chỗ: Lần điều chỉnh này sẽ dừng ở 5%, hay sẽ trượt xuống 10% hoặc sâu hơn?
Hai tuần tới, ba điểm mốc quan trọng sẽ quyết định hướng đi của thị trường.
Thứ nhất, cuộc họp FOMC tháng 6. Fed sẽ tiếp tục duy trì lập trường bước đi tiếp theo là cắt giảm lãi suất, hay chính thức chuyển sang diều hâu? Nếu Fed thừa nhận khả năng tăng lãi suất, thị trường có thể phải đối mặt với một đợt nén định giá nữa.
Thứ hai, thêm nhiều báo cáo tài chính và hướng dẫn từ các công ty AI. Broadcom đã mở hộp Pandora, thị trường cần những người chiến thắng AI khác (đặc biệt là NVIDIA) chứng minh câu chuyện tăng trưởng AI chưa kết thúc. Mùa báo cáo tài chính tiếp theo sẽ là cửa sổ xác minh then chốt.
Thứ ba, diễn biến tình hình Iran. Nếu thỏa thuận ngừng bắn cuối cùng có thể ký kết, giá dầu giảm xuống dưới 80 USD, áp lực lạm phát giảm bớt, không gian chính sách của Fed sẽ mở rộng đáng kể, thị trường có khả năng phục hồi nhanh chóng. Nếu chiến tranh tiếp tục kéo dài, mọi thứ sẽ trở nên phức tạp hơn.
Đợt lao dốc ngày 5 tháng 6 là một lời cảnh báo, chưa phải là bản án. Logic cơ bản của cuộc cách mạng AI không thay đổi, nhu cầu về chip vẫn tồn tại thực sự, thay đổi là kỳ vọng của thị trường về tốc độ tăng trưởng, và mức giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cho kỳ vọng đó.
Khi thủy triều bắt đầu rút, bạn mới có thể nhìn thấy ai đang khỏa thân tắm biển.
Ngày 5 tháng 6, thủy triều vẫn còn, chỉ là tốc độ dâng lên chậm hơn một nhịp, nhưng chỉ một nhịp đó thôi, cũng đủ khiến người đang nắm giữ đầy cổ phiếu ướt đẫm nước mắt, ví dụ như biên tập viên tội nghiệp.
