Cạnh tranh giữa các blockchain đã leo thang đến mức độ "sắp xếp giao dịch", việc sắp xếp trực tiếp ảnh hưởng đến chênh lệch giá đặt lệnh và độ sâu của nhà tạo lập thị trường 🧐🧐
Nhu cầu về "chuỗi thông dụng" đã bị bác bỏ. Hiện tại, cạnh tranh giữa các chuỗi tập trung vào hai cấp độ:
1) Xây dựng "chuỗi ứng dụng" dựa trên cơ sở nghiệp vụ trưởng thành hiện có, để blockchain cung cấp hỗ trợ bổ sung trong các khâu như thanh toán;
2) Cạnh tranh ở cấp độ "sắp xếp giao dịch".
Bài viết này tập trung thảo luận vào cấp độ thứ hai.
Việc sắp xếp trực tiếp ảnh hưởng đến hành vi của nhà tạo lập thị trường. Đây là vấn đề cốt lõi.
Sắp xếp giao dịch là gì?
Trên chuỗi, giao dịch của người dùng không ngay lập tức được ghi vào khối, mà trước tiên đi vào "khu vực chờ" (Mempool). Cùng một thời điểm có thể có hàng ngàn hàng vạn giao dịch, phải do bộ sắp xếp (Sequencer), người xác thực hoặc thợ đào quyết định:
1) Những giao dịch nào được đóng gói vào khối tiếp theo?
2) Những giao dịch này được sắp xếp theo thứ tự nào?
Quá trình "quyết định thứ tự" chính là sắp xếp giao dịch, trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí giao dịch on-chain, tình hình MEV, tỷ lệ giao dịch thành công và tính công bằng.
Ví dụ, khi mạng tắc nghẽn, việc sắp xếp quyết định giao dịch có thể nhanh chóng lên chuỗi hay phải chờ đợi vô hạn trong bộ nhớ.
Đối với những người giao dịch tần suất cao như nhà tạo lập thị trường, việc lệnh hủy có hiệu lực hay không quan trọng hơn việc đặt lệnh thành công. Mức độ ưu tiên xử lý lệnh hủy trong sắp xếp ảnh hưởng trực tiếp đến việc nhà tạo lập thị trường có dám cung cấp tính thanh khoản sâu hay không.
Chu kỳ trước, mọi người đều theo đuổi TPS, cho rằng chỉ cần tốc độ đủ nhanh là có thể cải thiện việc thanh toán giao dịch on-chain. Nhưng thực tế chứng minh, ngoài tốc độ, việc định giá rủi ro của nhà tạo lập thị trường cũng quan trọng không kém.
Trên sàn giao dịch tập trung, việc khớp lệnh tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "ưu tiên giá - thời gian". Trong môi trường có tính xác định cao này, nhà tạo lập thị trường có thể cung cấp tính thanh khoản sâu cho sổ lệnh với mức trượt giá cực hẹp.
Trên chuỗi, sau khi giao dịch vào khu vực chờ Mempool, các nút lựa chọn giao dịch dựa trên Gas cao thấp, điều này tạo ra không gian cho việc tăng Gas để săn lùng các lệnh đặt sẵn.
Giả sử giá TRUMP là 4.5 đô la, nhà tạo lập thị trường đặt lệnh mua ở 4.4 đô la, đặt lệnh bán ở 4.6 đô la để cung cấp độ sâu. Nhưng giá giao dịch TRUMP đột nhiên giảm mạnh xuống 4 đô la.
Lúc này, nhà tạo lập thị trường on-chain muốn hủy lệnh đặt mua ở 4.4 đô la, nhưng lại bị người giao dịch tần suất cao tăng Gas săn lùng — mua vào với giá 4 đô la, rồi bán lại cho nhà tạo lập thị trường với giá 4.4 đô la.
Do đó, nhà tạo lập thị trường chỉ có thể mở rộng chênh lệch giá để giảm rủi ro.
Mục đích của đổi mới sắp xếp thế hệ mới là chuyển đổi từ "sắp xếp thông dụng" sang "sắp xếp nhận thức ứng dụng" (Application-Aware Sequencing).
Tầng sắp xếp có thể hiểu được ý định giao dịch, sắp xếp dựa trên các quy tắc công bằng được thiết lập trước, chứ không chỉ dựa vào phí Gas.
1) Quy định cách thức sắp xếp ở tầng đồng thuận
Trường hợp điển hình là Hyperliquid. Nó quy định ở tầng đồng thuận việc hủy lệnh và giao dịch Chỉ-Đặt-Lệnh (Post-Only) được ưu tiên, phá vỡ nguyên tắc ưu tiên Gas.
Đối với nhà tạo lập thị trường, việc thoát được là quan trọng nhất. Khi giá biến động mạnh, yêu cầu hủy lệnh luôn được thực thi trước yêu cầu khớp lệnh của người khác.
Nhà tạo lập thị trường sợ nhất là bị săn lệnh. Hyperliquid lại đảm bảo việc hủy lệnh luôn được ưu tiên — khi giá giảm, nhà tạo lập thị trường hủy lệnh đặt, hệ thống buộc phải xử lý ưu tiên lệnh hủy trước, nhà tạo lập thị trường phòng ngừa rủi ro thành công.
Vào ngày sụt giảm 10.11, các nhà tạo lập thị trường của Hyperliquid duy trì trực tuyến, chênh lệch giá 0.01–0.05%. Lý do là nhà tạo lập thị trường biết họ có thể thoát được.
2) Thêm cách sắp xếp mới ở tầng sắp xếp
Ví dụ như Thực thi được Ứng dụng Kiểm soát (ACE, Application Controlled Execution) của Solana. BAM (Block Assembly Marketplace) do Jito Labs phát triển đã giới thiệu các nút BAM chuyên trách, chịu trách nhiệm thu thập, lọc và sắp xếp giao dịch.
Các nút chạy trong môi trường thực thi tin cậy (TEE), đảm bảo tính riêng tư của dữ liệu giao dịch và tính công bằng của việc sắp xếp.
Thông qua ACE, các DEX trên Solana (như Jupiter, Drift, Phoenix) có thể đăng ký các quy tắc sắp xếp tùy chỉnh với các nút BAM. Ví dụ ưu tiên nhà tạo lập thị trường (tương tự Hyperliquid), tính thanh khoản có điều kiện, v.v.
Ngoài ra, Prop AMM tự kinh doanh (HumidiFi là đại diện) cũng là một đổi mới ở cấp độ sắp xếp, sử dụng Nozomi kết nối trực tiếp với các trình xác thực chính, giảm độ trễ, hoàn thành giao dịch.
Khi giao dịch cụ thể, máy chủ off-chain của HumidiFi giám sát giá trên các nền tảng. Oracle giao tiếp với hợp đồng on-chain, thông báo tình hình. Nozomi tương đương với kênh VIP, có thể hủy lệnh hiệu quả trước khi lệnh đặt được khớp.
3) Sử dụng cơ sở vật chất MEV và kênh riêng tư
Chainlink SVR (Smart Value Recapture, Thu hồi Giá trị Thông minh) tập trung vào vấn đề thuộc về giá trị (MEV) được tạo ra từ việc sắp xếp.
Thông qua việc liên kết sâu với dữ liệu oracle, nó định nghĩa lại quyền sắp xếp và phân phối giá trị của các giao dịch thanh lý. Sau khi nút Chainlink tạo ra bản cập nhật giá, nó sẽ gửi đi qua hai kênh:
1) Kênh công cộng: Gửi đến bộ tổng hợp on-chain tiêu chuẩn (dùng để dự phòng, nhưng trong chế độ SVR sẽ có độ trễ nhỏ để dành cửa sổ đấu giá).
2) Kênh riêng tư (Flashbots MEV-Share): Gửi đến thị trường đấu giá hỗ trợ MEV-Share.
Bằng cách này, lợi nhuận đấu giá từ việc thanh lý các giao thức cho vay do biến động giá oracle gây ra (tức số tiền mà người tìm kiếm sẵn sàng trả) không còn thuộc về riêng thợ đào, mà phần lớn được SVR protocol thu giữ.
Tóm tắt
Nếu nói TPS là vé vào cửa, thì hiện tại chỉ có TPS là hoàn toàn không đủ. Logic sắp xếp tùy chỉnh, có lẽ không chỉ là đổi mới, mà là con đường tất yếu để đưa giao dịch lên chuỗi.
Có lẽ cũng là sự khởi đầu của việc DEX vượt qua CEX.
