Nguồn: Jiayan Kea
Dạo gần đây khi uống cà phê với các bạn ở Stanford, trên bàn có nói về Crypto.
Cuộc gặp kiểu này thực ra rất điển hình: VC, kỹ sư, nhà khởi nghiệp, và vài người chơi lâu năm. Có một thanh niên trẻ đột nhiên nói một câu:
“Crypto bây giờ không ổn rồi, là do gặt lúa non quá mạnh tay.”
Nhiều người trên bàn gật đầu. Bên cạnh tôi ngồi một người chơi lão làng (OG) trong giới Crypto hơn chục năm, anh ấy vẫn im lặng.
Nghe đến đây, anh ấy cười một tiếng, đặt tách cà phê xuống, nói một câu:
“Sự sụp đổ của Crypto, thực ra chẳng liên quan gì đến việc gặt lúa non.” Mọi người hơi bất ngờ. Bởi vì câu chuyện chủ đạo hiện nay hầu như đều là: Các dự án quá tham lam, gặt quá mạnh, làm hỏng thị trường.
Vị lão OG lắc đầu, nói một câu:
“Gặt lúa non chưa bao giờ là vấn đề, thị trường tài chính mấy trăm năm nay đều gặt cả. Vấn đề thực sự là — logic nền tảng đã sai.”
Anh ấy nói vấn đề của Crypto ít nhất có mấy điểm sau.
Điều thứ nhất: Rất nhiều người thực ra chưa từng đọc kỹ sách trắng của Satoshi Nakamoto
Vị lão OG kể một chuyện khá thú vị.
Anh ấy nói đôi khi anh ấy hỏi một số người làm dự án: “Bạn đã đọc sách trắng Bitcoin chưa?”
Nhiều người nói đọc rồi. Nhưng nếu hỏi thêm một câu: “Từ cốt lõi nhất trong đó là gì?” Đa số sẽ nói:
Phi tập trung (decentralization).
Anh ấy trực tiếp lắc đầu, nói: “Trong sách trắng hoàn toàn không có từ decentralization này.” Trên bàn có người lấy điện thoại ra tra, quả thật là không có.
Vị lão OG tiếp tục nói: Từ thực sự được lặp đi lặp lại trong sách trắng là:
Distributed (Phân tán)
Nhắc đến khoảng 6 lần.
Và vấn đề thực sự cần giải quyết, là một câu:
remove the need for a trusted third party
Loại bỏ nhu cầu về một tổ chức đáng tin cậy thứ ba.
Anh ấy nói đây mới là linh hồn của Crypto, không phải “phi tập trung”, mà là cấu trúc tin cậy phân tán.
Hiện nay rất nhiều dự án thậm chí còn chưa làm được kiến trúc phân tán cơ bản nhất.
Node là giả.
Quản trị là giả.
Mạng lưới là giả.
Rồi thì mở miệng ra là:
Decentralization.
Anh ấy nói một câu rất chua chát:
“Phân tán còn chưa thực hiện được, đã bắt đầu nói đến phi tập trung, điều này chẳng khác gì xây tòa nhà chọc trời trên cát.”
Điều thứ hai: Crypto đã mất thị trường tăng trưởng
Vị lão OG nói, vấn đề lớn nhất của Crypto thực ra không phải là công nghệ.
Là câu chuyện đã vay mượn tương lai.
Mười năm qua, Crypto giỏi nhất một việc là: Tạo ra kỳ vọng.
Mỗi narrative (câu chuyện) mới đều rất hoành tráng: Web3, Metaverse, GameFi, SocialFi, DeFi, mỗi câu chuyện nghe đều như muốn tái cấu trúc thế giới.
Vấn đề là, năng lực công nghệ của tuyệt đại đa số dự án, căn bản không chịu nổi câu chuyện kiểu này.
Thế là xảy ra một chuyện kinh điển: Kỳ vọng bị vay mượn nghiêm trọng.
Người dùng lần lượt vào.
Lần lượt thất vọng.
Từ từ biến thành một câu chuyện mà ai cũng quen thuộc:
Cậu bé chăn cừu.
Khi thị trường không còn tin vào câu chuyện của bạn nữa, thì người dùng tăng trưởng biến mất.
Vấn đề lớn nhất của Crypto thực ra không phải là thị trường gấu.
Mà là:
Không có người mới vào nữa.
Điều thứ ba: Cộng đồng thực ra đã không tin từ lâu
Vị lão OG nói hiện nay rất nhiều cộng đồng Crypto thực ra rất thú vị.
Bề ngoài mọi người đều rất nhiệt tình, mỗi ngày trong group chat gửi: GM, WAGMI, To the moon
Nhưng kỳ thực rất nhiều người tham gia cốt lõi trong lòng đều rõ một chuyện:
Bản thân họ còn không tin cái narrative này.
Chức năng của cộng đồng từ từ biến thành một việc:
Tương thích xuống cho lúa non mới.
Dùng một đống thuật ngữ:
Tokenomics/Layer2/Modular/Restaking/Intent/v.v.
Bao vây những người mới vào.
Rất nhiều người mới thực ra căn bản không hiểu mấy từ này nghĩa là gì.
Nhưng trong bầu không khí kiểu này, con người rất dễ bị tẩy não.
Vị lão OG nói, đây kỳ thực là một loại công trình narrative.
Nhưng vấn đề là, người làm cuộc cũng biết cái cuộc này.
Thế là tất cả mọi người đều đợi một thời cơ:
Gặp giá cao thì xuất hàng (bán ra).
Thế là hình thành một vòng tuần hoàn xấu:
Liên tục kể chuyện mới → Thu hút người mới → Kéo giá → Xuất hàng → Lại kể chuyện mới.
Về lâu dài, tín dụng của toàn bộ thị trường bị vay mượn hết.
Điều thứ tư: Giai đoạn công nghệ chưa hoàn thành, đã vội tài chính hóa
Vị lão OG nói Crypto còn có một vấn đề rất chí mạng. Giai đoạn công nghệ chưa hoàn thành, đã bắt đầu tài chính hóa. Lộ trình phát triển công nghệ bình thường đáng lẽ phải là:
Trước tiên có “cơ sở hạ tầng”.
Rồi mới có “ứng dụng”.
Cuối cùng mới là “tài chính hóa”.
Nhưng Crypto đi con đường ngược lại:
Phát token trước.
Làm tài chính trước.
Làm giao dịch trước.
Công nghệ từ từ bổ sung.
Kết quả là: Rất nhiều thứ căn bản còn chưa chín muồi, đã bị thị trường vốn định giá rồi.
Một khi năng lực thực tế không theo kịp giá cả,
Dự án sẽ liên tục bị chứng minh là giả.
Một lần hai lần thị trường còn có thể tha thứ.
Nhưng khi việc bị chứng minh là giả trở thành thường thái, thì niềm tin không còn.
Điều thứ năm: Sự chú ý đang chạy khỏi Crypto, mà không ai nhận ra
Cuối cùng anh ấy nói một chuyện mà nhiều người không nhận ra: Sự chú ý của con người đang di chuyển.
Mười năm qua, cấu trúc chú ý lớn nhất của internet là:
Tương tác giữa người với người, mạng xã hội, cộng đồng, DAO.
Nhưng hiện nay đang xảy ra một biến hóa:
Ngày càng nhiều sự chú ý bắt đầu chuyển hướng sang
Tương tác giữa người và AI.
Bạn xem thời gian của nhiều người bây giờ: Không phải ở group Telegram, không phải ở Discord.
Mà là đang trò chuyện với AI.
Khi cấu trúc chú ý thay đổi,
Rất nhiều hệ sinh thái vốn dựa vào sức nóng cộng đồng,
Đều sẽ tự nhiên suy thoái.
Crypto ở một mức độ lớn là một
Thị trường được dẫn dắt bởi sự chú ý. Khi sự chú ý giảm đi, tăng trưởng tự nhiên biến mất.
Khi bữa tiệc sắp kết thúc, có người hỏi:
“Vậy anh có nghĩ Crypto đã hết rồi không?”
Vị lão OG suy nghĩ một chút, nói một câu rất thú vị:
“Crypto chưa hết, nhưng narrative của thế hệ này đã kết thúc rồi.”
Rồi anh ấy bổ sung thêm một câu:
“Vấn đề thực sự chưa bao giờ là gặt lúa non.”
Thị trường tài chính mãi mãi sẽ gặt lúa non.
Cổ phiếu sẽ, ngoại hối sẽ, AI tương lai cũng sẽ.
Gặt lúa non không phải là vấn đề.
Không có lúa non mới mới là vấn đề.
Anh ấy nói bi kịch lớn nhất của Crypto thực ra rất đơn giản:
Khi công nghệ chưa chín muồi,
Đã kể xong câu chuyện của hai mươi năm tới,
Chỉ trong ba năm.
Câu chuyện kể xong rồi.
Người cũng tan rồi.
Twitter:https://twitter.com/BitpushNewsCN
Nhóm trao đổi Telegram của Bitpush:https://t.me/BitPushCommunity
Đăng ký Telegram của Bitpush: https://t.me/bitpush
