Tác giả: Charlie
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Từ trước đến nay, diễn biến thị trường tiền mã hóa đều xoay quanh Bitcoin. Ngày nay, thời đại như vậy đang dần đi đến hồi kết.
Nền kinh tế tiền mã hóa hiện nay đang phân hóa thành hai trận doanh lớn: tài sản nội sinh và tài sản ngoại sinh.
Cái gọi là nội sinh, chính là các loại tiền mã hóa truyền thống mà công chúng quen thuộc: giá trị của những loại token và dự án này hoàn toàn dựa vào sự biến động lên xuống chung của thị trường tài sản tiền mã hóa. Còn tài sản ngoại sinh, chỉ là danh nghĩa thuộc lĩnh vực tiền mã hóa, xu hướng giá trị của nó ngày càng độc lập với thị trường tiền mã hóa.
Giá trị của Bitcoin bắt nguồn từ thuộc tính của chính nó, và được phản ánh ngược lại vào giá cả. Giá tăng lên sẽ củng cố thêm nhận thức của thị trường về thuộc tính giá trị của nó. Vào đỉnh điểm của thị trường tăng giá, Bitcoin được tôn sùng là "tiền tệ phổ quát liên hành tinh", là tài sản lưu thông kỹ thuật số khan hiếm nhất trong tay con người; vào thời điểm đáy của thị trường giảm giá, nó lại bị hạ thấp thành một bộ sưu tập kỹ thuật số không có dòng tiền hỗ trợ.
Hyperliquid thì nằm giữa hai trận doanh lớn này. Phần lớn hoạt động kinh doanh của nó vẫn phụ thuộc vào diễn biến thị trường tiền mã hóa, nhưng cả hai đầu cung và cầu đều không ngừng được mở rộng. Nhiều cơ sở hạ tầng tài chính trên chuỗi thuộc phạm vi này, tài sản cơ bản cũng dần chuyển sang các loại mã hóa tài sản thực.
Khối lượng hợp đồng mở HIP-3 có thể phản ánh mức độ hoạt động của giao dịch phi tiền mã hóa. Hiện tại, hợp đồng HIP-3 chiếm khoảng 30% tổng khối lượng hợp đồng mở của Hyperliquid, trong khi vào tháng 11 năm 2025, tỷ lệ này chỉ là 4%. Thị trường dự đoán HIP-4 sắp ra mắt sẽ thúc đẩy tăng trưởng hơn nữa, đồng thời mang lại người dùng giao dịch mới và tài sản giao dịch mới.
Còn những dự án như Venice, thì hoàn toàn thuộc về trận doanh ngoại sinh, logic phát triển của nó hoàn toàn tách khỏi thị trường tiền mã hóa. Mặc dù có sự trùng lặp trong một số nhóm người dùng, nhưng mô hình kinh doanh của nó thiên về trí tuệ nhân tạo tiêu dùng hơn, chứ không phải là sản phẩm tiền mã hóa gốc như Uniswap. Hoạt động kinh doanh chính của Uniswap vẫn là người dùng giao dịch các loại tài sản nội sinh, doanh thu tự nhiên biến động theo giá tài sản; Venice thì đóng gói dịch vụ suy luận đa phương thức riêng tư, áp dụng mô hình tính phí "dùng theo nhu cầu + đăng ký".
Mối liên hệ duy nhất của Venice với lĩnh vực tiền mã hóa, là lựa chọn token làm vật mang giá trị, ngoài ra một số nhà cung cấp năng lực tính toán của nó có nền tảng từ ngành công nghiệp tiền mã hóa. Người phụ trách dự án Erik Voorhees có kinh nghiệm sâu trong ngành tiền mã hóa, ông cho rằng nếu sử dụng đúng cách, token có thể trở thành một công cụ marketing tuyệt vời.
Doanh nghiệp niêm yết Figure cũng là một trường hợp điển hình. Công ty công nghệ tài chính cho vay này tự phát triển blockchain, rút ngắn thời gian phê duyệt khoản vay vốn chủ sở hữu nhà xuống còn dưới 5 phút. Đối với nó, blockchain chỉ là công nghệ hỗ trợ, giá trị cốt lõi nằm ở chính hoạt động tín dụng.
Dù là thị trường token hay phân khúc doanh nghiệp niêm yết, sự trỗi dậy trên quy mô lớn của lĩnh vực ngoại sinh có ý nghĩa sâu xa. Trước đây, do hầu hết mô hình kinh doanh đều gắn sâu với giá tài sản tiền mã hóa, nên đầu tư cơ bản thuần túy từ dưới lên rất khó thực hiện. Ngành công nghiệp tiền mã hóa không phải chưa từng xuất hiện làn sóng nhiệt huyết "trọng blockchain, khinh Bitcoin", nhưng những cơn sốt trước đây cuối cùng đều quay trở về với diễn biến giá Bitcoin. Nguyên nhân là những lĩnh vực này vẫn chưa hình thành được nhu cầu ổn định, tạo ra doanh thu bền vững; ngay cả khi có thu nhập, cũng không thể truyền đến giá trị token. Một khi giá token ngừng tăng, dự án sẽ mất đi chỗ dựa.
Đợt biến động này hoàn toàn khác với trước đây. Ngày nay, chúng ta có thể nhìn thấy rõ ràng nhóm khách hàng trả tiền và logic trả tiền, nhu cầu thị trường của hầu hết các lĩnh vực có thể định lượng, không còn đơn thuần dựa vào đầu cơ cảm xúc; đồng thời, cơ chế token làm vật mang giá trị cũng đang tiếp tục hoàn thiện. Doanh thu của Venice đến từ việc người dùng trả tiền thực tế để mua dịch vụ suy luận AI, ngay cả khi thị trường tiền mã hóa tổng thể đi xuống, hoạt động kinh doanh của nó cũng không bị ảnh hưởng rõ rệt, bởi vì bản thân nó không phụ thuộc vào sự tăng giảm giá tiền mã hóa. Chu kỳ này có hai lợi thế cốt lõi mà các cơn sốt trước không có: nhu cầu sử dụng thực tế bền vững, và các nhà đầu tư bắt đầu đầu tư dựa trên cơ bản, chứ không đơn thuần là câu chuyện thị trường.
Lĩnh vực stablecoin trong thị trường tư nhân cũng như vậy. Tháng 3 năm 2026, Mastercard tuyên bố sẽ chi tối đa 1,8 tỷ USD để mua lại BVNK, trong khi công ty này vào 15 tháng trước khi hoàn thành vòng tài trợ B, định giá chỉ là 7,5 tỷ USD. Một doanh nghiệp khác liên quan đến stablecoin là Bridge vào tháng 2 năm 2025 đã được Stripe mua lại với giá 1,1 tỷ USD, theo báo cáo hàng năm của Stripe, tốc độ tăng trưởng kinh doanh hàng năm của Bridge hiện đạt gấp bốn lần. Sự phát triển của những doanh nghiệp này, tất cả đều tách rời khỏi chu kỳ tăng giảm của ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Điều này không có nghĩa là ủng hộ quan điểm bi quan với tài sản nội sinh. Cũng như vàng hay cả các doanh nghiệp khai thác vàng quy mô nhỏ, luôn có giá trị cấu hình trong danh mục đầu tư, Bitcoin và một loạt tài sản tiền mã hóa nội sinh cũng có ý nghĩa tồn tại của chúng. Nhưng logic thúc đẩy hiệu suất, tính liên kết thị trường của hai loại tài sản, đã xuất hiện sự khác biệt bản chất, và dữ liệu cũng xác nhận điều này.
Có thể cụ thể hóa ví dụ này: hệ số tương quan giữa cổ phiếu công ty khai thác vàng nhỏ và giá vàng duy trì ở mức khoảng 0,75 trong nhiều năm. Đây chính là thực trạng của thị trường tiền mã hóa truyền thống hiện nay - một loạt tài sản tiền mã hóa giống như các mỏ vàng nhỏ, Bitcoin thì tương ứng với vàng, toàn bộ lĩnh vực đều là đầu tư đòn bẩy đối chiếu với Bitcoin. Còn đường cong màu xanh lam trong hình đại diện cho một mối quan hệ khác: vàng và chỉ số S&P 500 sẽ chịu ảnh hưởng của kinh tế vĩ mô tạo ra sự liên kết yếu, nhưng mỗi bên đều có logic vận hành độc lập. Đây cũng chính là hướng phát triển tương lai của tài sản ngoại sinh. Về lâu dài, loại tài sản này sẽ dần tách khỏi xu hướng "đi theo sự lên xuống của Bitcoin".
Cần lưu ý rằng, bản thân nhiều tài sản ngoại sinh cũng phát hành token, hiện tượng này vừa xác nhận xu hướng nói trên, cũng có thể coi là một trường hợp đặc biệt.
Hiện tại, phần lớn tài sản nội sinh vẫn đồng bộ cao với diễn biến giá Bitcoin; tính liên kết của một số ít tài sản ngoại sinh đã giảm, nhưng do chu kỳ phát triển còn ngắn, tạm thời chưa có tính tham khảo mạnh. Quy luật ngành vốn là cơ bản đi trước, sau đó mối quan hệ liên kết thị trường thay đổi.
Sự thay đổi này, cũng hoàn toàn viết lại logic phân tích ngành. Nghiên cứu tài sản ngoại sinh, cần làm thẩm định cơ bản như phân tích doanh nghiệp truyền thống: sắp xếp nhóm người dùng trả tiền, tính toán mô hình kinh tế đơn vị, đánh giá hào bảo vệ ngành. Giá Bitcoin không còn là chỉ số tham khảo hàng đầu, phân tích loại dự án này, giống như nhà đầu tư công nghệ tài chính đang nghiên cứu phán đoán, chỉ là thêm một khâu đặc biệt về quản lý tài sản.
Dưới đây là các lĩnh vực ngoại sinh hiện có tiềm năng phát triển:
- Sàn giao dịch trên chuỗi và nhà cung cấp dịch vụ môi giới
- Giải pháp thanh lý, mua lại cho việc mã hóa tài sản đuôi dài
- Lĩnh vực tích hợp sâu tiền mã hóa + trí tuệ nhân tạo (suy luận riêng tư, đào tạo mô hình nguồn mở phân tán như Psyche của Nous Research, v.v.)
- Ngân hàng kỹ thuật số mới (chú trọng bảo vệ quyền riêng tư như Payy, Raycash đáng chú ý; Aztec và Zama cung cấp cơ sở hạ tầng quyền riêng tư có thể lập trình cho chúng cũng có tiềm năng)
- Lĩnh vực cho vay (Morpho đã trở thành lựa chọn chính của thị trường mua lại loại tổ chức; các dự án nhỏ và vừa như Valinor, 3jane thì chuyên sâu vào lĩnh vực tín dụng tư nhân)
- Nhà phát hành stablecoin, nhà cung cấp dịch vụ mã hóa tài sản thực
- Kênh thanh toán (lĩnh vực thanh toán phổ thông, Stripe và Tempo là tiêu chuẩn ngành; lĩnh vực thanh toán tác nhân thông minh, hiện do Coinbase dẫn đầu)
- Sản phẩm tiêu dùng tiền mã hóa phi tài chính (đại diện là Venice, Collector Crypt, loại dự án này gán giá trị hoạt động kinh doanh thực thể cho token, vừa thúc đẩy phổ biến sản phẩm, cũng đạt được trao quyền marketing)
- Kinh tế tác nhân thông minh (cơ hội cốt lõi nằm ở tầng tiếp cận là tác nhân thông minh, nhà cung cấp dịch vụ và hệ sinh thái hợp tác sáng tạo, khâu này có thể thay thế thấp. Cloudflare bố trí dẫn đầu, nhưng nó sẽ thu phí lưu lượng từ đó, hay chỉ cung cấp dịch vụ chức năng cơ bản, hiện vẫn chưa có kết luận)
Giai đoạn hiện tại, muốn bố trí vào các lĩnh vực trên, đầu tư vốn cổ phần doanh nghiệp liên quan vẫn là cách an toàn nhất, token chất lượng cao thuộc về số ít trường hợp đặc biệt. Chỉ khi cơ chế mang giá trị của token tiếp tục được tối ưu hóa, vai trò của nó mới được nâng cao hơn nữa, và điều này cần cơ quan quản lý và toàn ngành cùng thúc đẩy. Hiện công việc liên quan đã có tiến triển: mặt quản lý, đạo luật CLARITY đang được thúc đẩy ổn định; mặt ngành, các tổ chức như Blockworks cũng đang thúc đẩy minh bạch hóa thông tin thị trường. Cơ chế token vẫn còn một chặng đường tối ưu hóa dài.
Nhưng những chi tiết trên, đều không thay đổi được một xu hướng cốt lõi: động lực thúc đẩy thị trường tiền mã hóa, đang chuyển từ yếu tố đơn nhất sang đa yếu tố. Trọng tâm nghiên cứu ngành, cũng chuyển từ giải thích biểu đồ diễn biến giá Bitcoin, sang chuyên sâu cơ bản doanh nghiệp. Mười năm tới, không cần phải bối rối vì sao "thị trường tiền mã hóa" không còn đồng loạt tăng giảm, bởi vì cấu trúc ngành đã hoàn toàn mới mẻ.











