Bản gốc | Odaily Planet Daily (@OdailyChina)
Tác giả | Azuma (@azuma_eth)
Năm 2014, chỉ 1 năm sau khi tiếp xúc với khái niệm tiền mã hóa, CZ đã thực hiện khoản đầu tư mạo hiểm nhất cuộc đời — bán căn hộ ở Thượng Hải, “all-in” mua khoảng 1500 BTC với giá ba chữ số. 12 năm trôi qua, nếu CZ chưa từng bán, khoản đầu tư này có thể mang lại lợi nhuận kếch xù lên tới hàng trăm triệu USD (lợi nhuận đỉnh khoảng 189 triệu USD).
So với thành tựu sau này là sáng lập Binance và vươn lên dẫn đầu ngành, lợi nhuận từ khoản đầu tư này với CZ đã trở nên không đáng kể. Nhưng từ góc nhìn bên ngoài, hành động “dốc hết vốn liếng” đầy màu sắc lý tưởng chủ nghĩa này vẫn là thương vụ được nhắc đến nhiều nhất của CZ.
Nhưng đáng buồn thay, ngay cả một người có lý tưởng kiên định và ra tay quyết đoán như CZ, cũng đã từng bỏ lỡ một khoản đầu tư tiềm năng với lợi nhuận gấp trăm lần “bán nhà mua coin” theo một cách đầy kịch tính.
Đồng hồ quay ngược 1555 ngày: Thương vụ mua lại chớp nhoáng đó
Ngày 9 tháng 11 năm 2021, là một đêm không ngủ của ngành công nghiệp tiền mã hóa.
Chỉ một ngày trước đó, FTX từng một thời huy hoàng trong giới đã ngừng cho rút tiền do khủng hoảng thanh khoản, tâm lý hoảng loạn trong cộng đồng leo thang nhanh chóng, mùi ẩm mốc trước một cơn bão máu sắp ập đến đã bắt đầu lan tỏa trong thị trường... Câu chuyện sau đó thì ai cũng biết, FTX sụp đổ, kéo theo hàng loạt quân cờ domino phía sau lần lượt đổ theo, thị trường từ đó chìm vào một mùa đông dài dằng dặc.
Trong vũ trụ song song, câu chuyện vốn có một hướng đi khác. Vào rạng sáng ngày 9/11, SBF và CZ đã lần lượt ra tuyên bố, cho biết FTX đã đạt được thỏa thuận mua lại sơ bộ với Binance.
SBF: Chào mọi người: Tôi có một số tin tức cần thông báo. Mọi thứ lại trở về điểm xuất phát, nhà đầu tư đầu tiên và cuối cùng của FTX là cùng một nhóm người — chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận giao dịch chiến lược với Binance (chờ thẩm định).
CZ: Chiều nay FTX đã tìm kiếm sự cứu trợ từ chúng tôi. Hiện tại sàn giao dịch này thiếu thanh khoản nghiêm trọng. Để bảo vệ người dùng, chúng tôi đã ký một thư ý định không ràng buộc, có kế hoạch mua lại toàn bộ FTX để giải quyết khủng hoảng thanh khoản. Chúng tôi sẽ tiến hành thẩm định toàn diện trong vài ngày tới.
Tuy nhiên, thương vụ mua lại cuối cùng đã không thành. Chỉ một ngày sau, phía Binance chính thức tuyên bố từ bỏ thương vụ mua lại với lý do “vấn đề vượt quá tầm kiểm soát”, và đây cũng trở thành sợi dây cuối cùng làm FTX sụp đổ.
Liệu CZ có thực sự cân nhắc mua lại FTX? Vở kịch mua lại kết yểu đó rốt cuộc là có ý hỗ trợ, hay chỉ để dò xét “máu” của đối thủ? Điều này có lẽ đã trở thành một bí ẩn vĩnh viễn. Nhìn vào kết quả, CZ đã tự tay đánh bại đối thủ cạnh tranh lớn nhất lúc bấy giờ, củng cố ngai vàng số một của Binance.
Nhưng không ai ngờ được, một “nước cờ nhàn hạ” không đáng kể trong kho tài sản của FTX năm đó, chỉ trong vài năm ngắn ngủi sau đó đã tăng giá trị chóng mặt, và giờ đây giá trị của nó thậm chí đã vượt xa tổng giá trị tài sản còn lại của chính thương vụ mua lại dang dở năm xưa.
Từ “nước cờ nhàn hạ” đến tâm điểm AI ngày nay
Tháng 4 năm 2022 (đây là ngày công bố chính thức, giao dịch thực tế hoàn thành vào năm 2021), FTX đã hoàn thành khoản đầu tư quan trọng nhất vào lĩnh vực AI — dẫn đầu vòng gọi vốn 580 triệu USD của startup AI Anthropic với số vốn 500 triệu USD, tỷ lệ sở hữu cổ phần từng lên tới 13,56%, sau đó bị pha loãng xuống còn 7,84% sau nhiều vòng gọi vốn liên tiếp của Anthropic.
Đó là thời đại mà sức tưởng tượng về AI chưa bùng nổ. Chỉ nửa năm sau (cuối tháng 11 năm 2022, cũng là tháng FTX sụp đổ), ChatGPT của OpenAI ra đời, từ đó thế giới bước vào “thời đại hoàng kim của AI” một cách không thể đảo ngược, và Anthropic với sản phẩm Claude (đặc biệt là sản phẩm con hướng lập trình Claude Code) đã nhiều lần làm cả thế giới kinh ngạc, dần trở thành một trong những công ty ngôi sao sáng giá nhất thời đại AI.
Song song với việc Claude không ngừng được cải tiến, định giá của Anthropic cũng không ngừng tăng cao. Các nhà đầu tư cuồng nhiệt vung tiền, chỉ mong được lên con tàu của Anthropic hướng tới IPO. Lời đồn mới nhất trên thị trường là, Anthropic đang bước vào giai đoạn cuối của một vòng gọi vốn lớn mới, quy mô gọi vốn dự kiến vượt 200 tỷ USD (dự định ban đầu là 100 tỷ USD nhưng do nhu cầu nhà đầu tư vượt xa dự kiến, số tiền gọi vốn cuối cùng có thể gấp đôi con số dự kiến), định giá có thể lên tới 3500 tỷ USD, giao dịch có thể hoàn thành sớm nhất trong tuần này.
Tính theo định giá mới nhất 3500 tỷ USD, giá trị cổ phần của FTX nắm giữ tại Anthropic đã lên tới khoảng 274,4 tỷ USD, đủ để bù đắp nhiều lần khoản lỗ dự trữ dẫn đến phá sản... Nhưng lịch sử đã xảy ra, kết cục đã an bài.
Bạn khó có thể không cảm thán SBF là thiên tài đầu tư mạo hiểm hiếm có (ngoài Anthropic còn từng đầu tư seed vào Cursor đang nổi như cồn), nhưng rõ ràng anh ta không phải là một người vận hành doanh nghiệp giỏi, đặc biệt là thiếu kiểm soát rủi ro. Chân dung của CZ thì hoàn toàn trái ngược, anh ấy là cao thủ tuyệt đỉnh trong vận hành doanh nghiệp, sự độc tôn của Binance không thể tách rời những quyết định chiến lược đúng đắn nhiều lần của anh ấy, nhưng CZ cũng thường tự nhận, không phải là nhà đầu tư truyền thống chỉ đơn thuần theo đuổi lợi nhuận, không trade coin, mà muốn trở thành người xây dựng ngành nhiều hơn.
Kết cục qua loa: Đáng lẽ đây là điểm giao thoa tốt nhất giữa Crypto và AI
Bạn có thể tò mò, số cổ phần đó của FTX, cuối cùng ra sao?
Kết cục không phức tạp. Sau khi FTX phá sản, toàn bộ tài sản bao gồm cổ phần Anthropic đều do đội ngũ quản lý phá sản FTX chịu trách nhiệm xử lý. Tháng 2 năm 2024, tòa án phê chuẩn đội ngũ quản lý phá sản FTX có thể bán số cổ phần này; vào tháng 3 và tháng 6 cùng năm, đội ngũ quản lý phá sản FTX lần lượt bán 29,5 triệu cổ và 15 triệu cổ với tổng giá 884 triệu USD và 450 triệu USD, tổng cộng bán được hơn 1,3 tỷ USD.
Còn về phía mua lại những cổ phần này, chủ yếu là ATIC Third International Investment đến từ Abu Dhabi, và các tổ chức tài chính truyền thống từ Phố Wall như Jane Street, Fidelity... Nói cách khác, không có công ty trong giới coin nào chia được miếng bánh này.
Về việc những cổ phần này có bị cố ý bán rẻ hay không, có tồn tại việc thông đồng lợi ích dưới danh nghĩa thanh lý phá sản hay không, đối với ngành công nghiệp crypto, đều không còn quan trọng nữa.
Đáng lẽ đây là điểm giao thoa tốt nhất giữa Crypto và AI. Trên một thế giới tuyến khác, dù những cổ phần này nằm trong tay SBF hay CZ, nếu doanh nghiệp dẫn đầu thế giới crypto có được tiếng nói nhất định trong sự phát triển của công ty thành công nhất thế giới AI, thì xung quanh Crypto + AI có thể sẽ xuất hiện nhiều hơn những nỗ lực đổi mới sáng tạo, từ đó kết trái những thành quả ngoài sức tưởng tượng.
Vỗ đùi tiếc nuối, không chỉ mình CZ.
