Tác giả: DeFi Cheetah
Dịch bởi: PANews
Kyle Samani đang rời đi, chuyển sang lĩnh vực AI, công nghệ trường thọ và robot. Nếu bạn là một nhà sáng lập, một nhà phát triển, hoặc một tín đồ vẫn kiên trì với ngành công nghiệp crypto vào ngày hôm nay, bạn có thể cảm nhận được nó. Không khí đã thay đổi. Chủ nghĩa lý tưởng hỗn loạn đầy sức sống của năm 2021 giờ đã bị thay thế bởi một sự im lặng tập thể, không có gì mới mẻ.
Tại sao Kyle lại rời đi? Bạn có thể tìm thấy câu trả lời trong dòng tweet đã nhanh chóng bị xóa của anh ấy:
1. Tiền mã hóa "về cơ bản không thú vị như chúng ta mong đợi"
2. Blockchain chỉ đơn thuần là sổ cái tài sản
3. Hầu hết "các vấn đề thú vị đã được giải quyết"
Đối với tôi, đây không chỉ là sự mệt mỏi của một nhà đầu tư. Đây là sự đầu hàng của blockchain và tiền mã hóa. Khi nguồn vốn có niềm tin cao bắt đầu trôi dạt về phía ánh sáng chói lọi của AI, hạ thấp crypto xuống vai trò nhàm chán của hậu trường tài chính, điều này đánh dấu một sự thay đổi sâu sắc.
Nhưng tôi viết bài này để nói với bạn rằng sự tuyệt vọng này là một sự lừa dối.
Chúng ta đã đạt đến điểm ngoặt nguy hiểm nhất, nhưng cũng là then chốt nhất của ngành. Chúng ta đang chứng kiến sự "quý tộc hóa" của tiền mã hóa, và nếu không cẩn thận, chúng ta sẽ để cuộc cách mạng thực sự chết trong tay những "vỏ bọc fintech" (fintech wrappers).
Sự trỗi dậy của "vỏ bọc fintech"
Các tiêu đề tung hô rằng các tổ chức cuối cùng đã bước vào lĩnh vực này. ETF được phê duyệt, các ngân hàng đang thí điểm các mạng con (subnets), các công ty quản lý tài sản đang mã hóa trái phiếu kho bạc. Nhưng hãy nhìn kỹ hơn.
Các tổ chức không đến để xây dựng dựa trên tinh thần đổi mới, không cần cho phép của crypto. Họ đang xây dựng "vỏ bọc fintech" - những sản phẩm chỉ sử dụng công nghệ blockchain để nâng cao hiệu quả thanh toán, đồng thời giữ lại cấu trúc trung gian, tìm kiếm tiền thuê (rent-seeking) giống như trong các hệ thống cũ.
Họ không đầu tư vào kiến trúc đổi mới của crypto; họ đang cấy ghép các ốc đảo riêng của mình lên blockchain. Đối với họ, blockchain chỉ là một cơ sở dữ liệu SQL toàn cầu rẻ hơn. Nếu sản phẩm của họ có thể tồn tại trên mạng riêng (và hầu hết nên như vậy), thì họ không phải đang xây dựng crypto; họ chỉ đang nâng cấp cơ sở hạ tầng CNTT của mình.
Khi một ngân hàng ra mắt blockchain riêng hoặc stablecoin "vườn có tường rào" (walled garden), họ đang xây dựng vỏ bọc fintech. Họ chỉ sử dụng công nghệ này để nâng cao hiệu quả thanh toán, đồng thời giữ lại cấu trúc trung gian, tìm kiếm tiền thuê từ hệ thống cũ.
-
Họ chia cắt tính thanh khoản.
-
Họ cần API được cấp phép để tương tác.
-
Họ phụ thuộc vào việc đối soát giữa các sổ cái riêng khác nhau.
Nếu một sản phẩm có thể tồn tại trên cơ sở dữ liệu SQL riêng, chỉ với một vài khóa API, thì nó không phải là sản phẩm crypto. Nó chỉ là một bản nâng cấp CNTT.
Hội chứng "Western Union"
Thủ phạm tồi tệ nhất của hội chứng "vỏ bọc fintech" là những công ty khởi nghiệp thanh toán bằng stablecoin không ngừng nghỉ.
Các dự án này tự coi mình là cách mạng vì chúng cho phép bạn gửi đô la xuyên biên giới trong vài giây. Nhưng hãy nhìn vào kiến trúc của chúng. Họ chỉ coi blockchain như một đường ray vận chuyển.
-
Người dùng A nhập tiền pháp định.
-
Giao thức chuyển đổi thành stablecoin.
-
Stablecoin di chuyển từ ví X đến ví Y.
-
Người dùng B chuyển đổi ngoài chuỗi (off-chain) thành tiền pháp định.
Đây không phải là sản phẩm crypto. Đây là Western Union với khóa cá nhân.
Khiếm khuyết chết người của những vỏ bọc này là chúng không thể giữ lại giá trị trên chuỗi. Giá trị chảy qua hệ thống, nhưng không bao giờ lắng đọng lại trong hệ sinh thái. Giá trị kinh tế được nắm giữ ngoài chuỗi bởi những người nắm giữ cổ phần của công ty khởi nghiệp, trong khi bản thân blockchain được coi như cáp internet được hàng hóa hóa - đơn giản, rẻ tiền và vô hình.
Crypto thực sự không chỉ là "gửi tiền". Nó là về việc thực thi đồng bộ các logic. Trong thế giới tài chính cũ, các hệ thống là không đồng bộ, tính thanh khoản bị phân mảnh giữa NYSE, NASDAQ, London và Tokyo. Nếu bạn muốn chuyển tiền từ nhà môi giới sang ngân hàng rồi đến nền tảng cho vay, sẽ mất vài ngày (thanh toán T+2). Điều này liên quan đến ba sổ cái khác nhau, ba giả định tin cậy khác nhau và ma sát ở mỗi bước.
Nhưng trong DeFi, nhóm thanh khoản (liquidity pool) là một tài nguyên toàn cầu mà bất kỳ ứng dụng, robot hoặc người dùng nào cũng có thể truy cập tức thì mà không cần xin phép trung gian. Đây không phải là "chủ nghĩa lý tưởng" hay "chủ nghĩa nguyên thủy". Đây là hiệu quả vốn.
2002 vs. 2026: Sự chuyển hướng sang "tính hữu dụng"
Không thể bỏ qua con voi trong phòng: AI. Trí tuệ nhân tạo đã hút hết oxy trong phòng, mang lại những kết quả hữu hình, kỳ diệu, nâng cao năng suất, khiến cho trải nghiệm người dùng (UX) vụng về và các vở kịch quản trị lộn xộn của crypto trông có vẻ lỗi thời.
Điều này dẫn đến một cuộc khủng hoảng niềm tin. Các nhà sáng lập đang chuyển hướng. Các VC đang xây dựng lại thương hiệu. Tường thuật chuyển từ "thế giới phi tập trung" sang "rút ngắn thời gian thanh toán 0,5 giây".
Nhưng lịch sử có những vần điệu thú vị.
Hiện tại chúng ta đang đứng ở thời điểm tương tự năm 2002 trong kỹ thuật số.
Nó đã sụp đổ. Giới truyền thông tuyên bố internet chỉ hữu ích cho email và mua sách. Những "vấn đề thú vị" được cho là đã được giải quyết. Sau khi bong bóng Dot-Com vỡ, tường thuật cũng tương tự. "Xa lộ thông tin" bị coi là thất bại.
Tại sao? Bởi vì các công ty internet thời kỳ đầu chỉ là "vỏ bọc báo chí" - họ đặt tờ báo giấy lên màn hình. Họ không tận dụng các thuộc tính gốc của internet (siêu liên kết, biểu đồ xã hội, nội dung do người dùng tạo).
Nhưng khi khách tham quan rời đi, những kẻ đầu cơ phá sản, thì những người xây dựng ở lại đang âm thầm lắp đặt cáp quang và viết mã cho điện toán đám mây, truyền thông xã hội và internet di động. Những năm "nhàm chán" 2002–2005 là thời kỳ mang thai của thế giới chúng ta đang sống ngày nay.
Chúng ta đang ở cùng một thời điểm. "Vỏ bọc fintech" là "vỏ bọc báo chí" của thời đại chúng ta. Chúng đặt tài chính cũ lên đường ray mới.
Những người chiến thắng trong chu kỳ tiếp theo sẽ là những kẻ đi ngược lại xu hướng, những người ngừng cố gắng làm hài lòng các tổ chức bằng mạng riêng và bắt đầu khai thác các thuộc tính vật lý gốc của blockchain:
-
Trạng thái toàn cầu thay vì cơ sở dữ liệu ốc đảo.
-
Khả năng kết hợp nguyên tử (Atomic composability) thay vì tích hợp API.
-
Tính thanh khoản không cần cấp phép thay vì những khu vườn có tường rào.
Cược ngược dòng: Vượt ra ngoài sổ cái
Kyle Samani cho rằng blockchain chỉ là sổ cái tài sản. Đây là quan điểm đồng thuận, rằng crypto sẽ chỉ giúp Phố Wall hiệu quả hơn. Và trong đầu tư, quan điểm đồng thuận hiếm khi là nơi chứa alpha.
Cược ngược dòng là chúng ta thậm chí còn chưa chạm tới bề mặt của những gì mà sự phối hợp không cần tin cậy (trustless coordination) có thể làm.
Chúng ta không đến để xây dựng cơ sở dữ liệu tốt hơn cho BlackRock. Chúng ta đến để xây dựng những thứ không thể tồn tại trên máy chủ riêng.
Kết luận
Đây là thời khắc đen tối nhất đối với các nhà sáng lập. Sự cường điệu (hype) không còn. "Tiền dễ dàng" (easy money) không còn. Những người tiên phong thông thái đang rời đi.
Tốt thôi.
Hãy để họ đi. Hãy để những kẻ chạy theo giá đuổi theo. Hãy để các tổ chức xây dựng sổ cái riêng của họ và gọi đó là đổi mới.
Đây là bộ lọc lớn (The Great Filter). Những dự án crypto nắm bắt được cơ hội lớn nhất của blockchain, sẽ không phải là những dự án bắt chước ngân hàng. Chúng sẽ là những dự án đặt cược gấp đôi vào các thuộc tính cốt lõi của blockchain - không cần cấp phép, có thể kết hợp và không cần tin cậy - để giải quyết những vấn đề mà hệ thống cũ không thể.
"Đây là thời đại tốt nhất, đây là thời đại tồi tệ nhất." Chúng ta không ở phần kết thúc. Chúng ta chỉ đang ở phần kết của sự khởi đầu. Thời đại của "vỏ bọc fintech" là một sự xao lãng. Công việc thực sự - công việc xây dựng internet có chủ quyền - bây giờ mới bắt đầu.
Hãy giữ tập trung. Hãy xây dựng những điều không tưởng.
