Skill đang trở thành một trong những từ khóa nóng nhất trong lĩnh vực AI.
Skill có thể hiểu là “sổ tay hướng dẫn vận hành” dành cho AI Agent. Đó là một tập tin chỉ dẫn có cấu trúc, ghi rõ cần gọi công cụ nào, phán đoán tình huống ra sao và cuối cùng đầu ra theo tiêu chuẩn nào. Agent đọc tập tin này, có thể thực thi nhiệm vụ theo đường dẫn đã thiết lập trước.
Ví dụ, một quản lý sản phẩm kỳ cựu có thể đóng gói toàn bộ quy trình viết tài liệu yêu cầu sản phẩm của mình thành một Skill, bất kỳ Agent nào của người khác cài đặt nó đều có thể xuất ra một tài liệu yêu cầu chuẩn theo khung mẫu đó.
Khi số lượng Skill tăng lên, các nền tảng phân phối xuất hiện theo. Những nơi đầu tiên đảm nhận vai trò này là cộng đồng nhà phát triển như GitHub, ClawHub, việc tải lên, tìm kiếm và tải xuống Skill đều được thực hiện trong cộng đồng kỹ thuật.
Các ông lớn cũng nhanh chóng theo kịp. Tháng 3 năm nay, Tencent, Alibaba, ByteDance lần lượt ra mắt cửa hàng Skill trên nền tảng Agent của riêng họ. Hai tháng sau đó, Zhipu, Meituan, Xiaohongshu liên tiếp tham gia. Các ông lớn Internet, công ty mô hình lớn, gã khổng lồ dịch vụ địa phương, thậm chí cả nền tảng nội dung, đều đang tranh giành cửa ngõ này.
Bản chất của cuộc chiến cửa hàng Skill là tranh giành vị trí cửa ngõ lưu lượng thời đại AI, ai nắm quyền phân phối, người đó nắm người dùng.
Nhưng ngoại trừ ByteDance Douzi thử nghiệm Skill trả phí, các phiên bản treo trên các nền tảng còn lại đều là miễn phí. “Cửa hàng” không kiếm tiền, tại sao các hãng vẫn phải tranh giành?
01 Ba loại người chơi, mỗi người một ý đồ
Ai đang tham gia? Tại sao cửa hàng Skill đáng để tranh giành?
Trước khi trả lời câu hỏi này, hãy xem một mô hình đã chạy thông.
Trong thời đại di động Internet, App Store của Apple không chỉ kiếm tiền từ 30% hoa hồng tải xuống, giá trị cốt lõi hơn nằm ở: các nhà phát triển tạo ứng dụng để gia nhập hệ sinh thái iOS, người dùng ở lại hệ sinh thái iOS để sử dụng những ứng dụng này, từ đó tiếp tục tiêu dùng trong hệ sinh thái: mua iCloud, đăng ký Apple Music, thanh toán trong ứng dụng. Quyền phân phối là cửa ngõ, tiêu dùng trong hệ sinh thái mới là nguồn thu.
Cửa hàng Skill tranh giành logic tương tự. Thói quen người dùng ở đâu để lấy Skill, họ sẽ ở lại hệ sinh thái tương ứng để tiêu thụ dịch vụ. Điểm khác biệt là, logic này ở thời đại di động Internet đã được kiểm chứng, còn cửa hàng Skill vẫn đang trong giai đoạn “vẽ bánh”. Hiểu được điểm này, hãy nhìn vào cách tiếp cận khác nhau của ba loại người tham gia.
Loại thứ nhất là các ông lớn Internet, dùng cửa hàng Skill để dẫn lưu lượng, kiếm tiền trong hệ sinh thái.
Alibaba tích hợp sẵn thị trường Skill “Xia Xiaobao” trong trợ lý JVS Claw Agent của mình, Skill người dùng chọn có thể đồng bộ hóa một cú nhấp vào công cụ để sử dụng. Bản thân thị trường Skill không tính phí, nhưng người dùng gọi Skill sẽ tiêu hao sức mạnh tính toán, đây là doanh thu từ dịch vụ đám mây của Alibaba.
ByteDance đi song song hai tuyến. Find Skill do Volcano Engine ra mắt, hướng đến khách hàng doanh nghiệp, tích hợp Skill đa nguồn từ ClawHub, GitHub; Cửa hàng Skill được tích hợp trên Douzi, hướng đến nhà phát triển phổ thông, giảm ngưỡng sáng tạo và sử dụng, còn hỗ trợ bán Skill. Mục tiêu là tranh giành nhóm nhà phát triển, dùng Skill để thúc đẩy tiêu dùng dịch vụ đám mây và sức mạnh tính toán.
Chiến lược của Tencent hơi khác. SkillHub về bản chất là trang gương bản địa hóa của ClawHub nước ngoài, đảm nhận chức năng dẫn lưu lượng và thích ứng bản địa. Nhưng lá bài thực sự của Tencent là hệ sinh thái Mini Program trên WeChat. Dựa vào các liên kết dịch vụ trưởng thành tích lũy từ hàng triệu Mini Program, Tencent có thể đóng gói các dịch vụ trực tuyến và ngoại tuyến thành Skill tiêu chuẩn hóa. Nếu con đường này thông, mô hình kinh doanh sẽ tương tự Mini Program, kiếm tiền từ hoa hồng giao dịch và doanh thu quảng cáo.
Meituan thì dùng hệ sinh thái Skill để hỗ trợ ngành chính. Tháng 4 họ ra mắt xia345, định vị là dẫn đường hệ sinh thái AI Agent, thu thập hơn 20 Agent và hơn 7000 Skill. Tiếp đó tháng 5 công khai thử nghiệm cộng đồng AI Mìyóu, với hơn 3000 Agent gia nhập, tổng số Skill hơn 4 vạn. Từ dẫn đường đến cộng đồng, người dùng xem chia sẻ trên “Mìyóu”, đến “xia345” tải về sử dụng. Bản thân Skill không kiếm tiền, nhưng nó có thể kéo dài thời gian người dùng ở lại trong hệ thống Meituan, tạo thêm cơ hội chuyển đổi cho các nghiệp vụ cốt lõi như đến cửa hàng, giao đồ ăn.
Loại thứ hai là các công ty mô hình lớn, dùng cửa hàng Skill giữ chân người dùng, kiếm tiền từ việc gọi mô hình.
Tháng 4, Zhipu ra mắt Quảng trường AgentMore Skills trên nền tảng Agent Auto Claw của mình, tích hợp ba module: lựa chọn chính thức, Skill Hub và cộng đồng mã nguồn mở, hỗ trợ cài đặt một cú nhấp không tốn Token.
Moonshot AI hành động sớm hơn, tháng 2 đã ra mắt Kimi Claw, người dùng có thể triển khai Open Claw một cú nhấp trên trình duyệt web, và cấu hình thư viện kỹ năng, người dùng có thể trực tiếp cài đặt, gọi các loại Skill trong trình duyệt.
Các công ty mô hình lớn làm phân phối Skill, trông có vẻ hợp lý nhất. Bản thân mô hình chính là nền tảng chạy Skill, phát triển cửa hàng Skill có thể thúc đẩy việc gọi liên tục mô hình lớn của chính mình, giữ người dùng ở lại sân chơi của mình.
Kỹ sư Agent của một công ty mô hình lớn, Hà Vũ, đề cập, Skill tự nghiên cứu có độ tương thích cao hơn với mô hình nền tảng của chính hãng, trải nghiệm sử dụng cũng tốt hơn. Về bản chất, Skill là “mồi”, lượng gọi mô hình mới là “cá”.
Loại thứ ba là các nền tảng nội dung, coi Skill như một thể loại nội dung mới, kiếm tiền từ lưu lượng và quảng cáo.
Gần đây Xiaohongshu ra mắt Red Skill, hiện vẫn đang thử nghiệm nội bộ. Người dùng có thể treo liên kết Skill dưới bài đăng, nhấp vào có thể sao chép lệnh cài đặt. Khác với đường dẫn phân phối Skill truyền thống từ tìm kiếm đến cấu hình, Xiaohongshu đi theo hướng đề xuất nội dung, biến Skill thành một hình thái nội dung có thể được duyệt, được đề xuất. Xiaohongshu kiếm không phải tiền từ Skill, mà là doanh thu lưu lượng và quảng cáo từ phần nội dung này.
Logic của ba loại người chơi là nhất quán: Bản thân cửa hàng Skill không kiếm tiền, nhưng nó là cửa ngõ để thu hút và giữ chân người dùng. Doanh thu thực sự, nằm ngoài Skill.
Tuy nhiên, tiền đề cho nhận định này thành lập là, các nhà phát triển và người dùng thực sự muốn sử dụng.
Blogger phát triển độc lập Sam Sơn Nam đề cập, những cửa hàng Skill được nhúng trong sản phẩm của các ông lớn này, sức hút thực tế có thể không lớn như tưởng tượng. Nó giống một chức năng phụ thuộc trong toàn bộ sản phẩm hơn, sự hiện diện không mạnh, cũng không phải là hướng chính được các ông lớn thúc đẩy. Trong khi đó, khả năng lan truyền tự nhiên của nền tảng nội dung, ở khâu phân phối Skill lại có sức cạnh tranh hơn.
Tức là, cửa hàng đã dựng lên, nhưng sức hút vẫn chưa đủ.
02 Việc kinh doanh cửa hàng Skill, vướng ở đâu?
Để đánh giá việc kinh doanh cửa hàng Skill này tốt hay không, trực tiếp nhất là xem nó có kiếm được tiền không.
Hiện tại, chỉ có Douzi của ByteDance hỗ trợ giao dịch Skill, người sáng tạo có thể định giá bán Skill của mình. Các nền tảng khác hầu như đều phân phối miễn phí. Thứ thực sự xứng gọi là “giao dịch”, lại là việc có người lợi dụng chênh lệch thông tin trên Xianyu, đóng gói bán lại các Skill mã nguồn mở.
“Cửa hàng” Skill hiện giờ vẫn chỉ là một phép ẩn dụ. Vấn đề nằm ở đâu?
Trở ngại đầu tiên nằm ở chỗ, Skill rất khó định giá.
App Store có thể thành lập, dựa vào một hệ thống đánh giá hoàn chỉnh: chức năng rõ ràng, trải nghiệm ổn định, còn có đánh giá và phản hồi người dùng. Quan trọng hơn, cùng một App bất kỳ ai chạy, hiệu quả đều như nhau.
Skill thiếu chính là sự xác định này. Đổi một mô hình, đổi một ngữ cảnh, hiệu quả đầu ra của Skill có thể khác biệt rất lớn. Sam Sơn Nam nói với 「AIX Tài chính」, hiệu năng các sản phẩm Agent khác nhau có sự chênh lệch, khả năng của mô hình được tích hợp cũng không giống nhau, kết quả chạy ra của cùng một Skill trên các sản phẩm và mô hình khác nhau là không thể kiểm soát. Ngay cả trong cùng sản phẩm, cùng mô hình, do tính ngẫu nhiên vốn có của AI, đầu ra cũng chưa chắc nhất quán.
Hà Vũ bổ sung một góc độ khác: đa số Skill thông dụng hướng đến người dùng phổ thông thuộc loại đầu ra mở, không có đáp án chuẩn duy nhất, ngành hiện cũng thiếu tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả thống nhất. Skill chất lượng không thể được nhận diện hiệu quả, chi phí sàng lọc của người dùng cực cao.
Hiệu quả không ổn định, hệ thống đánh giá không xây dựng được. Hệ thống đánh giá không xây dựng được, người dùng thiếu cơ sở để trả phí.
Trở ngại thứ hai nằm ở chi phí không minh bạch.
Hoàn thành cùng một nhiệm vụ, lượng Token tiêu hao của các Skill khác nhau có thể chênh lệch vài lần, nhưng người dùng trước khi cài đặt không thể biết. Hai Skill cùng chức năng, Skill nào “tiết kiệm Token” hơn? Không thể so sánh.
Hà Vũ nêu một ví dụ, anh từng dùng hai Skill tóm tắt văn bản dài trên cùng một nền tảng, xử lý cùng một tài liệu, ra lệnh giống nhau, nhưng lượng Token tiêu hao chênh lệch rất lớn, và sự chênh lệch này hoàn toàn không nhìn thấy khi chọn Skill. Người dùng trả tiền mua Skill, còn phải gánh thêm chi phí tiêu hao Token không xác định, tính toán sao?
Trở ngại thứ ba là rủi ro an ninh.
Từ đầu năm đến nay, đã có tiền lệ sự kiện Skill nhiễm độc, Skill độc hại sẽ lên kệ bằng cách mạo danh tên Skill hot, đánh cắp dữ liệu người dùng. Các nền tảng tuy đã lần lượt triển khai cơ chế kiểm duyệt, nhưng điều này cũng nâng cao ngưỡng tải lên Skill của nhà phát triển.
Sam Sơn Nam khi tải Skill lên Xiaohongshu đã gặp hạn chế, nền tảng chỉ cho phép tải file Markdown và TSD, Skill phức tạp không thể tải lên đầy đủ, cuối cùng chỉ có thể hạ cấp thành một Prompt. Giữa kiểm duyệt an ninh và trải nghiệm nhà phát triển, vẫn chưa tìm được điểm cân bằng.
Trở ngại cuối cùng là thiếu giao thức chuẩn hóa.
Các nhà phát triển khác nhau mô tả cùng một nhiệm vụ theo cách khác nhau, dễ khiến mô hình sinh ra sai lệch hiểu, hiệu quả thực thi không đồng đều. Hà Vũ cho biết, sự mơ hồ trong mô tả khiến trải nghiệm thực tế của Skill khó kiểm soát, “dễ dùng” trở thành huyền học.
Thêm vào đó là thiếu ranh giới quyền hạn chuẩn hóa, hiệu quả lý tưởng “một lần phát triển, phân phối đa nền tảng” vẫn chưa thể thực hiện.
Bốn trở ngại này thực chất đều chỉ về cùng một nguyên nhân: Về bản chất Skill là quy trình làm việc cá nhân hóa, vốn chống lại sự chuẩn hóa. Mà tiền đề của thương mại hóa, lại chính là sự chuẩn hóa.
Vì vậy, cửa hàng Skill hiện nay giống một kệ trưng bày hơn, hàng hóa bày ra rồi, nhưng người dùng không biết chọn cái nào, chọn rồi cũng không biết có dùng tốt không. Khoảng cách đến “giao dịch” thực sự, vẫn còn một chặng đường không ngắn.
03 Còn bao xa đến App Store?
Trước tiên hãy chuyển ánh nhìn từ nền tảng sang nhà phát triển.
Nhà phát triển độc lập Trần Húc từng tải một Skill trả phí lên Douzi. Ngày thông qua kiểm duyệt đã có 6 người thanh toán, đề xuất trang chủ mang lại phơi sáng liên tục. Nhưng cảnh đẹp không dài, anh nhanh chóng phát hiện, mình không còn cơ hội vào đề xuất trang chủ, người dùng phải chủ động tìm kiếm mới thấy, cũng không thể chạy lưu lượng. Cơ hội phơi sáng trang chủ hoàn toàn do nền tảng kiểm soát, tính ngẫu nhiên rất cao.
Điều này ít nhất nói lên hai điểm: Thứ nhất, Skill trả phí có nhu cầu thực tế; Thứ hai, trên các nền tảng hiện có, khả năng phân phối của nhà phát triển cực kỳ hạn chế.
Vậy, cửa hàng Skill có thể trở thành App Store tiếp theo không? Nhìn từ hiện tại, có hai mặt cản trở.
Một mặt là, Skill không có hệ thống đánh giá thống nhất. Trần Húc đề cập, anh chọn Skill thường dựa vào số sao trên GitHub, vì những thứ này đã trải qua kiểm nghiệm thực tế của người dùng, nhưng bảng xếp hạng hot trên nền tảng trong nước và nước ngoài có chênh lệch, chỉ số có thể sai lệch. Thiếu hệ thống đánh giá chuẩn hóa, đa nền tảng, người dùng chỉ có thể chọn theo may rủi.
Mặt khác là, Skill mang thuộc tính cá nhân hóa mạnh mẽ. Sam Sơn Nam đề cập, hiệu quả của đa số Skill thông dụng trên thị trường có hạn. Skill thực sự dễ dùng cần gần với quy trình làm việc cá nhân, điều chỉnh lặp lại trong công việc thực tế, lắng đọng thành phương pháp luận riêng. Ví dụ, dù cùng là hai Skill “trợ lý viết”, quy trình làm việc phù hợp, phong cách đầu ra có thể hoàn toàn khác nhau.
Hệ thống đánh giá không xây dựng được, cửa hàng Skill chỉ có thể dừng lại ở giai đoạn kệ trưng bày.
Nhưng nhìn từ góc độ khác, về bản chất Skill là một loại hình hàng hóa mới. Trước đây người dùng trả tiền cho “sự xác định”, cần một chức năng, tải một App. Bây giờ mua là “khả năng”, mua một năng lực sáng tạo, một bộ phương pháp luận có thể tái sử dụng.
Hà Vũ chia các kịch bản có cơ sở trả phí thành hai loại: một là nhu cầu cứng văn phòng, như kiểm duyệt hợp đồng, tạo báo cáo dữ liệu – những kịch bản quy trình cố định, doanh nghiệp sẵn sàng trả phí mạnh; hai là công cụ cá nhân, như tối ưu hóa sơ yếu lý lịch xin việc, viết văn bản du học – những kịch bản tỷ lệ chuyển đổi trả phí tương đối cao.
Vấn đề là, ai có thể biến không gian này thành việc kinh doanh thực sự?
Ba loại người tham gia mỗi bên có ưu thế riêng, nhưng mỗi bên có điểm yếu riêng.
Các ông lớn Internet gần kịch bản nhất, nhưng cửa hàng Skill với họ chỉ là “thêm thắt”, sẽ không đầu tư nguồn lực cốt lõi. Công ty mô hình lớn có ưu thế tự nhiên về thích ứng mô hình, nhưng hệ sinh thái không bằng các ông lớn, cửa hàng Skill chỉ là dịch vụ gia tăng, bản chất vẫn hy vọng người dùng tiếp tục gọi mô hình. Nền tảng nội dung có khả năng lan truyền mạnh nhất, ở giai đoạn Skill chưa có hệ thống đánh giá chuẩn hóa, người dùng chọn Skill dựa vào đề xuất của blogger và trình diễn sử dụng, đây lại là việc nền tảng nội dung giỏi, nhưng họ lại xa hệ sinh thái kỹ thuật nhất.
Tính không ổn định, thuộc tính cá nhân hóa và nguy cơ an ninh của Skill, quyết định việc kinh doanh này khó hơn nhiều so với vẻ bề ngoài. Với những người tham gia, việc khiến “mua Skill” trở nên tự nhiên như “mua App”, hiện chưa có ai làm được.
Bài viết từ tài khoản công chúng WeChat “AIX Tài chính”, tác giả: Đội ngũ AIX Tài chính
