Giới đầu tư thường cho rằng lợi nhuận vượt trội (Alpha), tức khả năng đánh bại thị trường, là mục tiêu mà nhà đầu tư nên theo đuổi. Điều này hoàn toàn hợp lý. Với các điều kiện khác như nhau, Alpha luôn luôn tốt hơn khi có nhiều hơn.
Tuy nhiên, sở hữu Alpha không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lợi nhuận đầu tư tốt hơn. Bởi vì Alpha của bạn luôn phụ thuộc vào biểu hiện của thị trường. Nếu thị trường biểu hiện kém, Alpha cũng chưa chắc giúp bạn kiếm được lợi nhuận.
Lấy ví dụ, hãy tưởng tượng có hai nhà đầu tư: Alex và Pat. Alex rất giỏi đầu tư, năm nào cũng vượt mặt thị trường 5%. Còn Pat là một nhà đầu tư tồi, năm nào cũng thua thị trường 5%. Nếu Alex và Pat đầu tư trong cùng một khoảng thời gian, tỷ suất lợi nhuận hàng năm của Alex luôn cao hơn Pat 10%.
Nhưng nếu Pat và Alex bắt đầu đầu tư vào những thời điểm khác nhau thì sao? Liệu có trường hợp nào mà dù Alex giỏi hơn về kỹ năng, Pat lại có tỷ suất lợi nhuận vượt Alex không?
Câu trả lời là có. Trên thực tế, nếu Alex đầu tư vào cổ phiếu Mỹ từ năm 1960 đến 1980, còn Pat đầu tư vào cổ phiếu Mỹ từ năm 1980 đến 2000, thì sau 20 năm, lợi nhuận đầu tư của Pat sẽ vượt Alex. Biểu đồ dưới đây minh họa điều này:
Trong trường hợp này, tỷ suất lợi nhuận hàng năm của Alex từ 1960 đến 1980 là 6,9% (1,9% + 5%), còn của Pat từ 1980 đến 2000 là 8% (13% – 5%). Mặc dù kỹ năng đầu tư của Pat không bằng Alex, nhưng xét về tổng lợi nhuận sau khi điều chỉnh lạm phát, Pat lại thể hiện tốt hơn.
Nhưng nếu đối thủ của Alex là một nhà đầu tư thực thụ thì sao? Hiện tại giả định đối thủ của Alex là Pat, người năm nào cũng thua thị trường 5%. Nhưng trong thực tế, đối thủ thực sự của Alex nên là một nhà đầu tư chỉ số có tỷ suất lợi nhuận hàng năm ngang với thị trường.
Trong tình huống đó, ngay cả khi Alex vượt thị trường 10% mỗi năm trong giai đoạn 1960-1980, anh ta vẫn sẽ thua kém nhà đầu tư chỉ số trong giai đoạn 1980-2000.
Mặc dù đây là một ví dụ cực đoan (tức là một giá trị ngoại lệ), nhưng bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy tần suất sở hữu Alpha dẫn đến tụt hậu so với biểu hiện lịch sử là rất cao. Như minh họa dưới đây:
Như bạn thấy, khi bạn không có Alpha (0%), xác suất đánh bại thị trường về cơ bản tương đương với việc tung đồng xu (khoảng 50%). Tuy nhiên, khi lợi nhuận Alpha tăng lên, hiệu ứng lãi kép của lợi nhuận dĩ nhiên sẽ làm giảm tần suất thua chỉ số, nhưng mức độ tăng lên không lớn như tưởng tượng. Ví dụ, ngay cả khi có lợi nhuận alpha hàng năm là 3% trong 20 năm, trong các thời kỳ khác của lịch sử thị trường Mỹ, vẫn có thể có 25% xác suất biểu hiện kém hơn quỹ chỉ số.
Tất nhiên, một số người có thể tranh luận rằng lợi nhuận tương đối mới là quan trọng, nhưng cá nhân tôi không đồng tình với quan điểm đó. Hãy thử hỏi, bạn muốn có lợi nhuận trung bình thị trường trong thời kỳ bình thường, hay chỉ muốn "lỗ ít hơn một chút" so với người khác (tức là đạt được lợi nhuận Alpha dương) trong thời kỳ Đại suy thoái? Tôi chắc chắn sẽ chọn lợi nhuận chỉ số.
Xét cho cùng, trong hầu hết trường hợp, lợi nhuận chỉ số sẽ mang lại kết quả khá tốt. Như minh họa dưới đây, tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm của cổ phiếu Mỹ dao động theo từng thập kỷ, nhưng hầu hết là giá trị dương (Lưu ý: Dữ liệu thập niên 2020 chỉ hiển thị lợi nhuận tính đến năm 2025):
Tất cả những điều này cho thấy, mặc dù kỹ năng đầu tư rất quan trọng, nhưng nhiều khi biểu hiện của thị trường còn quan trọng hơn. Nói cách khác, hãy cầu nguyện cho Beta, chứ không phải Alpha.
Về mặt kỹ thuật, β (Beta) đo lường mức độ biến động trong lợi nhuận của một tài sản so với thị trường. Nếu một cổ phiếu có Beta là 2, thì khi thị trường tăng 1%, dự kiến cổ phiếu này sẽ tăng 2% (và ngược lại). Nhưng để đơn giản hóa, người ta thường gọi lợi nhuận thị trường là Beta (tức hệ số Beta bằng 1).
Tin tốt là, nếu thị trường không cung cấp đủ "Beta" trong một thời kỳ, nó có thể bù đắp lợi nhuận trong chu kỳ tiếp theo. Bạn có thể thấy điều này trong biểu đồ dưới đây, biểu thị tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm theo chu kỳ 20 năm lăn của cổ phiếu Mỹ từ 1871 đến 2025:
Biểu đồ này trực quan cho thấy tỷ suất lợi nhuận đã phục hồi mạnh mẽ như thế nào sau các thời kỳ suy thoái. Lấy lịch sử cổ phiếu Mỹ làm ví dụ, nếu bạn đầu tư vào cổ phiếu Mỹ năm 1900, tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm trong 20 năm tiếp theo của bạn sẽ gần bằng 0%. Nhưng nếu bạn đầu tư vào năm 1910, tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm trong 20 năm tiếp theo sẽ vào khoảng 7%. Tương tự, nếu đầu tư vào cuối năm 1929, tỷ suất lợi nhuận hàng năm vào khoảng 1%; còn nếu đầu tư vào mùa hè năm 1932, tỷ suất lợi nhuận hàng năm lên tới 10%.
Sự chênh lệch lợi nhuận khổng lồ này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của biểu hiện tổng thể thị trường (Beta) so với kỹ năng đầu tư (Alpha). Có lẽ bạn sẽ hỏi, "Tôi không thể kiểm soát thị trường sẽ diễn biến ra sao, vậy thì điều này có gì quan trọng?"
Nó quan trọng vì nó là một sự giải thoát. Nó giải phóng bạn khỏi áp lực "phải đánh bại thị trường", cho phép bạn tập trung vào những điều thực sự có thể kiểm soát. Thay vì cảm thấy lo lắng vì thị trường không chịu sự chỉ huy của bạn, hãy coi đó là một việc ít phải bận tâm hơn. Hãy coi đó là một biến số bạn không cần phải tối ưu hóa, bởi vì bạn đơn giản là không thể tối ưu hóa nó.
Vậy bạn nên tối ưu hóa điều gì để thay thế? Hãy tối ưu hóa sự nghiệp, tỷ lệ tiết kiệm, sức khỏe, gia đình, v.v. của bạn. Trong chiều dài của cuộc đời, những lĩnh vực này tạo ra giá trị ý nghĩa hơn rất nhiều so với việc cố gắng vắt kiệt vài phần trăm lợi nhuận vượt trội trong danh mục đầu tư.
Hãy tính một phép tính đơn giản, tăng lương 5% hoặc một sự chuyển đổi nghề nghiệp chiến lược có thể làm tăng thu nhập cả đời của bạn lên sáu con số, hoặc thậm chí nhiều hơn. Tương tự, duy trì tình trạng sức khỏe tốt cũng là quản lý rủi ro hiệu quả, có thể phòng ngừa đáng kể chi phí y tế trong tương lai. Và sự đồng hành dành cho gia đình sẽ là tấm gương đúng đắn cho tương lai của họ. Những lợi ích mà các quyết định này mang lại vượt xa những gì mà hầu hết các nhà đầu tư có thể kỳ vọng đạt được khi cố gắng đánh bại thị trường.
Năm 2026, hãy dành năng lượng để tập trung vào những điều đúng đắn, theo đuổi Beta, chứ không phải Alpha.
