Tác giả gốc: David, Deep Tide TechFlow
Năm 2020, sau khi đọc một cuốn sách, nhà sáng lập MicroStrategy Michael Saylor quyết định mua 425 triệu USD Bitcoin.
Cuốn sách đó tên là “The Bitcoin Standard”, xuất bản năm 2018, được dịch ra 39 thứ tiếng, bán được hơn một triệu bản, được những người theo chủ nghĩa Bitcoin tôn sùng như “Kinh thánh”.
Tác giả Saifedean Ammous là tiến sĩ kinh tế học tại Đại học Columbia, luận điểm cốt lõi chỉ có một:
Bitcoin là “tiền tệ cứng” còn hơn cả vàng.
Đồng thời, trên trang giới thiệu cuốn sách, lời giới thiệu của Michael Saylor nguyên văn là:
“Cuốn sách này xứng đáng là kiệt tác thiên tài. Tôi đọc xong và quyết định mua 425 triệu USD Bitcoin. Nó có ảnh hưởng lớn nhất đến tư duy của MicroStrategy, khiến chúng tôi chuyển bảng cân đối kế toán sang chế độ Bitcoin.”
Nhưng trong cuốn sách này có một chương, không nói về Bitcoin. Nó nói về lý do tại sao bạc không thể trở thành tiền tệ cứng.
8 năm sau, hôm nay, giá bạc vừa chạm mức cao kỷ lục 117 USD, cơn sốt đầu tư vào kim loại quý vẫn tiếp diễn, ngay cả Hyperliquid và hàng loạt sàn CEX cũng bắt đầu triển khai giao dịch hợp đồng kim loại quý dưới các hình thức khác nhau.
Thường vào những lúc như thế này, luôn có người đóng vai trò cảnh báo và phản bội để nhắc nhở rủi ro, đặc biệt là trong môi trường mọi thứ đều tăng chỉ trừ Bitcoin không tăng.
Ví dụ như một bài đăng lan truyền rộng rãi trên Twitter crypto hôm nay là, có người trích dẫn kinh điển từ cuốn sách đó, chụp lại trang 23, đoạn được đánh dấu nổi bật ghi:
Mọi bong bóng bạc rồi sẽ vỡ, lần sau cũng không ngoại lệ.
Lịch sử đầu cơ bạc
Đừng vội chỉ trích, chúng ta có thể xem luận điểm cốt lõi thực sự là gì.
Luận điểm cốt lõi trong cuốn sách này thực ra gọi là stock-to-flow, tỷ lệ dự trữ so với sản lượng. Các BTC OG hẳn cũng đã nghe qua lý thuyết này.
Dịch ra tiếng người là, một thứ muốn trở thành “tiền tệ cứng”, then chốt là xem nó khó tăng sản lượng đến mức nào.
Vàng khó khai thác. Trữ lượng vàng trên mặt đất toàn cầu khoảng 20 nghìn tấn, sản lượng mới khai thác hàng năm chưa đến 3.500 tấn. Ngay cả khi giá vàng tăng gấp đôi, các công ty khai thác cũng không thể đột nhiên đào ra gấp đôi số vàng. Đây gọi là “tính cứng nhắc của nguồn cung”.
Bitcoin còn cực đoan hơn. Tổng lượng cố định 21 triệu coin, giảm một nửa mỗi bốn năm, không ai có thể thay đổi mã code. Đây là sự khan hiếm được tạo ra bằng thuật toán.
Còn bạc thì sao?
Đoạn được đánh dấu trong sách đại ý là: Bong bóng bạc đã vỡ, sau này sẽ còn vỡ nữa. Bởi vì một khi lượng lớn tiền đổ vào bạc, các công ty khai thác có thể dễ dàng tăng nguồn cung, đẩy giá xuống, khiến tài sản của người tích trữ bốc hơi theo.
Tác giả còn lấy ví dụ: anh em nhà Hunt.
Cuối những năm 1970, hai anh em đại gia dầu mỏ Texas nhà Hunt quyết định tích trữ bạc, âm mưu ép giá thị trường. Họ mua hàng chục tỷ USD bạc và hợp đồng tương lai, đẩy giá từ 6 USD lên 50 USD, lập kỷ lục mới về giá bạc vào thời điểm đó.
Rồi sao? Các công ty khai thác điên cuồng bán ra bạc, sàn giao dịch tăng yêu cầu ký quỹ, giá bạc sụp đổ. Anh em nhà Hunt lỗ hơn 10 tỷ USD, cuối cùng phá sản.
Do đó kết luận của tác giả là:
Độ co giãn cung của bạc quá cao, nên không thể trở thành công cụ lưu trữ giá trị. Mỗi lần có người cố gắng tích trữ nó như “tiền tệ cứng”, thị trường sẽ dùng việc tăng sản lượng để dạy cho họ một bài học.
Lô-gic này khi được viết vào năm 2018, giá bạc là 15 USD một ounce. Chẳng ai quan tâm.
Lần này bạc khác biệt?
Lô-gic trên về bạc muốn thành lập, cần có một tiền đề: Giá bạc tăng, nguồn cung có thể theo kịp.
Nhưng dữ liệu 25 năm nói lên một chuyện khác.
Sản lượng khai thác bạc toàn cầu đạt đỉnh vào năm 2016, khoảng 900 triệu ounce. Đến năm 2025, con số này giảm xuống còn 835 triệu ounce. Giá tăng 7 lần, sản lượng ngược lại co lại 7%.
Tại sao lô-gic “giá tăng thì tăng sản” này không còn đúng?
Một nguyên nhân mang tính cấu trúc là, khoảng 75% bạc được sản xuất như một sản phẩm phụ khi khai thác đồng, kẽm, chì. Quyết định sản xuất của công ty khai thác phụ thuộc vào giá kim loại cơ bản, không phụ thuộc vào bạc. Giá bạc tăng gấp đôi, nhưng giá đồng không tăng, mỏ sẽ không mở thêm.
Một nguyên nhân khác có thể là thời gian. Dự án mỏ mới từ thăm dò đến đi vào sản xuất, chu kỳ là 8 đến 12 năm. Ngay cả nếu động thổ ngay lập tức, trước năm 2030 cũng không thể thấy nguồn cung mới.
Kết quả là thâm hụt nguồn cung liên tục trong năm năm. Theo dữ liệu của Silver Institute, từ 2021 đến 2025, thâm hụt tích lũy bạc toàn cầu gần 820 triệu ounce, con số này gần tương đương với tổng sản lượng khai thác toàn cầu của một năm.
Đồng thời, tồn kho bạc cũng đang chạm đáy. Tồn kho bạc có thể giao dịch của Hiệp hội Thị trường Vàng Bạc London giảm xuống chỉ còn 155 triệu ounce. Lãi suất cho thuê bạc từ mức 0.3%-0.5% những năm bình thường tăng vọt lên 8%, có nghĩa là có người sẵn sàng trả chi phí hàng năm 8%, chỉ để đảm bảo có được hàng hóa thực.
Còn một biến số mới. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Trung Quốc áp dụng hạn chế xuất khẩu đối với bạc tinh luyện, chỉ những nhà máy lớn thuộc sở hữu nhà nước có công suất hàng năm trên 80 tấn mới có thể nhận được giấy phép xuất khẩu. Các nhà xuất khẩu vừa và nhỏ trực tiếp bị chặn ở ngoài cửa.
Vào thời của anh em nhà Hunt, các công ty khai thác và người nắm giữ có thể dùng việc tăng sản và bán ra để đập giá.
Lần này, đạn ở phía nguồn cung có lẽ không đủ dùng.
Là đầu cơ, cũng là nhu cầu cứng
Thời anh em nhà Hunt tích trữ bạc, bạc là sản phẩm đầu cơ tiền tệ. Người mua nghĩ: Giá sẽ tăng, tích trữ chờ bán.
Đà tăng của bạc năm 2025, động lực thúc đẩy hoàn toàn khác biệt.
Trước tiên xem một nhóm dữ liệu. Theo báo cáo khảo sát World Silver Survey 2025, nhu cầu công nghiệp bạc năm 2024 đạt 680,5 triệu ounce, mức cao kỷ lục. Con số này chiếm hơn 60% tổng nhu cầu toàn cầu.
Nhu cầu công nghiệp đang mua gì?
Quang năng. Mỗi tấm pin mặt trời đều cần bạc dán để làm lớp dẫn điện. Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự đoán, công suất lắp đặt điện mặt trời toàn cầu đến năm 2030 sẽ tăng gấp bốn lần. Ngành quang năng đã là người mua công nghiệp đơn lẻ lớn nhất đối với bạc.
Xe điện. Một xe ô tô truyền thống chạy xăng dùng khoảng 15-28 gram bạc. Một xe điện dùng 25-50 gram, dòng cao cấp còn nhiều hơn. Hệ thống quản lý pin, bộ điều khiển động cơ, cổng sạc, đâu đâu cũng cần dùng bạc.
AI và trung tâm dữ liệu. Máy chủ, đóng gói chip, bộ kết nối tần số cao, tính dẫn điện và dẫn nhiệt của bạc là không thể thay thế. Nhu cầu này bắt đầu tăng tốc từ năm 2024, Silver Institute đặc biệt liệt kê riêng “ứng dụng liên quan AI” trong báo cáo.
Năm 2025, Bộ Nội vụ Mỹ đưa bạc vào danh sách “khoáng sản then chốt”. Lần cuối cùng danh sách này cập nhật, là thêm lithium và đất hiếm.
Tất nhiên, bạc duy trì giá cao liên tục sẽ mang lại hiệu ứng “tiết kiệm bạc”, ví dụ một số nhà sản xuất quang năng đã giảm lượng bạc dán trên mỗi tấm pin. Nhưng dự đoán của Silver Institute là, ngay cả khi xem xét hiệu ứng tiết kiệm bạc, nhu cầu công nghiệp trong 1-2 năm tới vẫn sẽ duy trì ở mức gần mức kỷ lục.
Đây thực chất chính là nhu cầu cứng, cũng là biến số mà có lẽ Saifedean đã không dự liệu được khi viết cuốn sách “The Bitcoin Standard”.
Một cuốn sách cũng có thể là liệu pháp tâm lý
Luận叙事 “vàng kỹ thuật số” của Bitcoin, trước vàng và bạc thật sự, gần đây luôn ở trong tình trạng im hơi lặng tiếng.
Thị trường gọi năm nay là “Giao dịch giảm giá trị” (Debasement Trade): Đồng USD suy yếu, kỳ vọng lạm phát tăng, căng thẳng địa chính trị, tiền đổ vào tài sản cứng để trú ẩn. Nhưng làn sóng tiền trú ẩn này chọn vàng bạc, không chọn Bitcoin.
Đối với những người theo chủ nghĩa cực đoan Bitcoin, điều này cần một lời giải thích.
Thế là cuốn sách trên trở thành một câu trả lời dẫn kinh điển và biện hộ lập trường, bạc bây giờ tăng là vì bong bóng, đợi nó vỡ, mọi người sẽ biết ai mới đúng.
Điều này giống một sự tự cứu narrative hơn.
Khi tài sản bạn nắm giữ thua kém thị trường cả năm, bạn cần một khuôn khổ để giải thích “tại sao tôi vẫn đúng”.
Giá ngắn hạn không quan trọng, lô-gic dài hạn mới quan trọng. Lô-gic của bạc là sai, lô-gic của Bitcoin là đúng, nên Bitcoin tất nhiên sẽ vượt trội, tất cả chỉ là vấn đề thời gian.
Lô-gic này có tự consistent? Có. Có thể bác bỏ được không? Rất khó.
Bởi vì bạn mãi mãi có thể nói “thời gian chưa đủ dài”.
Vấn đề là, thế giới thực không chờ đợi. Các anh em đầy tay Bitcoin và altcoin, vẫn kiên trì trong không gian crypto thực sự rất lo lắng.
Lý thuyết Bitcoin được viết cách đây 8 năm, không thể tự động bao phủ thực tế không tăng sau 8 năm.
Bạc vẫn đang phi nước đại, chúng tôi cũng chân thành chúc Bitcoin may mắn.
