Tác giả: Area Bitcoin
Biên dịch: Felix, PANews
Tóm tắt: Thanh toán thầm lặng có thể giảm việc tái sử dụng địa chỉ, nâng cao tính riêng tư tổng thể.
Tính riêng tư của giao dịch Bitcoin đang nhận được ngày càng nhiều sự chú ý. Khi nhu cầu về các phương thức giao dịch trên chuỗi an toàn hơn và riêng tư hơn ngày càng tăng, một đề xuất mới đã xuất hiện: Thanh toán thầm lặng (Silent Payments).
Bài viết này sẽ khám phá Thanh toán thầm lặng là gì, tầm quan trọng của nó đối với mạng lưới Bitcoin, cũng như cấu trúc của địa chỉ thanh toán thầm lặng, v.v.
Thanh toán thầm lặng là gì?
Thanh toán thầm lặng là một cách nhận Bitcoin mà không tiết lộ thông tin riêng tư như số dư hoặc lịch sử giao dịch của bạn cho bất kỳ ai có thể nhìn thấy địa chỉ công khai của bạn.
Ý tưởng này bắt nguồn từ một đề xuất có tên BIP 352, đề xuất sử dụng các địa chỉ có thể tái sử dụng trong Bitcoin.
Hãy tưởng tượng bạn muốn nhận quyên góp bằng Bitcoin, hoặc cần nhận thanh toán nhiều lần trong một năm, bạn sẽ làm thế nào? Hiện tại, bạn cần phải tạo một địa chỉ mới cho mỗi giao dịch, hoặc sử dụng lại cùng một địa chỉ, từ đó hy sinh quyền riêng tư, cho phép bất kỳ ai theo dõi tất cả hồ sơ thu chi của địa chỉ đó thông qua trình khám phá blockchain.
Tuy nhiên, với thanh toán thầm lặng, bạn chỉ cần cung cấp một địa chỉ khóa công khai có thể tái sử dụng mà không phải lo lắng về rò rỉ quyền riêng tư.
Khái niệm thanh toán thầm lặng lần đầu tiên được đề xuất vào tháng 3 năm 2022. Gần đây, BIP này đã được tích hợp vào kho mã nguồn chính thức, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự phát triển của công nghệ này.
Việc tích hợp này cho thấy công nghệ đã được xem xét kỹ lưỡng và các nhà phát triển ví có thể bắt đầu triển khai, mặc dù vẫn có thể cần một số điều chỉnh nhỏ.
Tại sao điều này lại quan trọng?
Địa chỉ Bitcoin hiện tại tương tự như số tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, vì blockchain hoàn toàn minh bạch, bất kỳ ai cũng có thể xem tất cả các giao dịch được liên kết với một địa chỉ thông qua trình khám phá khối.
Nếu bạn sử dụng lại cùng một địa chỉ, mọi khoản thanh toán bạn nhận được sẽ được công khai.
Thanh toán thầm lặng thay đổi điều này: bạn chỉ cần chia sẻ một địa chỉ công khai, chi tiết giao dịch chỉ hiển thị cho người gửi và người nhận. Điều này được thực hiện thông qua một kỹ thuật mật mã, cho phép người nhận mỗi lần nhận tiền vào một địa chỉ duy nhất hoàn toàn khác nhau và chỉ chính người nhận mới có thể nhận dạng và truy cập các khoản tiền này.
"Thanh toán thầm lặng" không phải là một ý tưởng hoàn toàn mới, nó phát triển từ khái niệm "địa chỉ ẩn" được đề xuất vào năm 2012.
Tuy nhiên, cho đến nay, ý tưởng này vẫn chưa được triển khai hiệu quả trong Bitcoin.
Như đã đề cập trước đó về địa chỉ ẩn, nhưng chính xác thì nó là gì?
Địa chỉ ẩn và BIP 47: Thách thức và hạn chế trong việc theo đuổi quyền riêng tư
Quyền riêng tư trong giao dịch Bitcoin từ lâu đã là mối quan tâm cốt lõi kể từ khi mạng lưới ra đời. Theo thời gian, nhiều đề xuất nâng cao quyền riêng tư đã xuất hiện, trong đó địa chỉ ẩn và BIP 47 nổi bật, ban đầu được đề xuất bởi Peter Todd.
Dưới đây khám phá những hạn chế và thách thức mà các phương pháp này phải đối mặt trong việc theo đuổi tính ẩn danh và hiệu quả giao dịch cao hơn.
Địa chỉ ẩn
Địa chỉ ẩn là một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm cải thiện quyền riêng tư của giao dịch Bitcoin.
Ý tưởng khá đơn giản: cho phép người nhận tạo một địa chỉ duy nhất và riêng tư, chỉ người nhận mới có thể truy cập được thông qua kỹ thuật mã hóa.
Nhưng có một trở ngại lớn: để hệ thống hoạt động, cần thêm một khóa bổ sung vào blockchain, thường sử dụng trường OP_RETURN.
Điều này mang lại hai nhược điểm nghiêm trọng:
-
Mất tính ẩn danh: Việc thêm dữ liệu bổ sung vào blockchain làm lộ rõ đây là một giao dịch sử dụng địa chỉ ẩn, bất kỳ người quan sát nào cũng có thể nhận ra kỹ thuật này, làm tổn hại đến tính ẩn danh.
-
Kém hiệu quả và chi phí cao: Việc tăng khối lượng dữ liệu blockchain làm cho giao dịch cồng kềnh hơn, kém hiệu quả hơn và phí cao hơn, đi ngược lại nguyên tắc giữ Bitcoin nhẹ nhàng và dễ tiếp cận.
Khi đó cũng từng xuất hiện một giải pháp thay thế: tận dụng một khóa đã có sẵn trong giao dịch, tránh thêm dữ liệu bổ sung.
Nhưng do độ phức tạp kỹ thuật, và thiếu các công cụ hiệu quả vào thời điểm đó (ví dụ: thư viện Lipsack P ngày nay giúp đơn giản hóa các tính toán này), ý tưởng này đã bị gác lại.
BIP 47
Theo thời gian, một đề xuất khác nhằm giải quyết những vấn đề này đã xuất hiện: BIP 47.
BIP 47 giới thiệu khái niệm hệ thống thông báo, thay vì thêm dữ liệu vào blockchain trong mỗi lần thanh toán. Trong phương pháp này, người gửi chỉ cần tải dữ liệu lên blockchain một lần, người nhận có thể nhận dạng dữ liệu đó và sử dụng "khóa" này để đơn giản hóa quy trình thanh toán trong tương lai.
Ưu điểm của BIP 47:
-
Người nhận nhận dạng rõ ràng: Người nhận có thể dễ dàng xác định phần dữ liệu nào trên chuỗi là dành cho mình, quá trình xác minh đơn giản hơn.
-
Giảm dữ liệu bổ sung: Chỉ thêm dữ liệu thông báo lần đầu tiên, tiết kiệm không gian và tài nguyên hơn so với địa chỉ ẩn mỗi lần đều thêm dữ liệu.
Nhược điểm của BIP 47:
-
Phức tạp hơn đối với người gửi: Mỗi lần thanh toán đều yêu cầu người gửi phải gửi thông báo trên chuỗi trước, tương đương với một giao dịch bổ sung, điều này rất rườm rà khi sử dụng quy mô lớn.
-
Sử dụng blockchain kém hiệu quả: Dữ liệu được thêm vào để thông báo không liên quan đến thanh toán thực tế, được coi là kém hiệu quả.
-
Khả năng liên kết thanh toán: Nếu thanh toán nhiều lần cho cùng một người, người nhận có thể phát hiện ra tiền đến từ cùng một nguồn, làm tổn hại tính ẩn danh (trong khi với thanh toán thầm lặng, người gửi hoàn toàn ẩn danh).
-
Lộ danh tính: Trong giao dịch thông báo, mã thanh toán của người gửi sẽ bị lộ cho người nhận, trong các tình huống cần tính ẩn danh cao (chẳng hạn như quyên góp cho các mục đích nhạy cảm), điều này có thể trở thành vấn đề.
Mặc dù BIP 47 có những ưu điểm (chẳng hạn như phía người nhận rõ ràng), nhưng những nhược điểm lớn như giao dịch bổ sung, thiếu tính ẩn danh hoàn toàn đã hạn chế việc áp dụng rộng rãi.
Thanh toán thầm lặng nhằm mục đích giải quyết những vấn đề này, mang lại trải nghiệm sử dụng trực quan hơn và riêng tư hơn. So với BIP 47, nhược điểm duy nhất của thanh toán thầm lặng là cần quét blockchain, nhưng đây có thể là sự đánh đổi đáng giá để nâng cao đáng kể quyền riêng tư.
Tóm lại, địa chỉ ẩn và BIP 47 đều đóng góp vào quyền riêng tư của Bitcoin, nhưng những hạn chế riêng của chúng đã cản trở việc áp dụng rộng rãi.
Thanh toán thầm lặng giờ đây trở thành một giải pháp đầy hứa hẹn, cố gắng kết hợp những ưu điểm của cả hai:
-
Quyền riêng tư mạnh mẽ
-
Hiệu quả cao
-
Trải nghiệm người dùng được đơn giản hóa
Thanh toán thầm lặng hoạt động như thế nào?
Đối với người dùng, thao tác rất đơn giản.
Giả sử bạn có một ví Bitcoin được kết nối với node của chính bạn. Bạn tạo một mã SP (Thanh toán thầm lặng), mã này có thể được chia sẻ dưới dạng mã QR. Bất kỳ ai hỗ trợ thanh toán thầm lặng đều có thể quét mã QR hoặc nhập mã để thanh toán... thật đơn giản.
Đối với người nhận đang chạy full node, nhờ các biện pháp tối ưu hóa giúp quy trình hiệu quả, chi phí gần như bằng không.
Tuy nhiên, đối với bên nhận, cần phải làm thêm một số việc. Người nhận phải kiểm tra từng giao dịch Taproot mới trên mạng để xác định xem có bao gồm khoản thanh toán vào địa chỉ thanh toán thầm lặng của họ hay không, điều này đòi hỏi phần mềm ví xử lý nhiều hơn.
Địa chỉ thanh toán thầm lặng trông như thế nào?
Cấu trúc của địa chỉ thanh toán thầm lặng giống với địa chỉ Taproot. Địa chỉ Taproot sử dụng tiền tố "bc", biểu thị địa chỉ Bitcoin, theo sau là "1" và số phiên bản, phần còn lại được mã hóa bech32m.
Thanh toán thầm lặng cũng sử dụng mã hóa bech32m, nhưng có tiền tố là "sp1" (cho biết đây là địa chỉ thanh toán thầm lặng), đồng thời địa chỉ này chứa hai khóa công khai. Hai khóa công khai này không trực tiếp hiển thị điểm đến của Bitcoin, mà cung cấp hướng dẫn để tạo tập lệnh khóa công khai Taproot.
Trong thực tế sử dụng, người dùng có thể tạo, chia sẻ và tái sử dụng một cách an toàn địa chỉ thanh toán thầm lặng giống như địa chỉ Bitcoin thông thường mà không hy sinh quyền riêng tư, đây là lợi thế cốt lõi của nó.
Ví nào hỗ trợ loại địa chỉ này?
Hiện tại, các ví hỗ trợ địa chỉ thanh toán thầm lặng có Cake Wallet và BitBox.
Vì tính năng thanh toán thầm lặng vẫn đang được phát triển và chưa được áp dụng rộng rãi, Cake Wallet là một trong những ví đầu tiên triển khai thanh toán thầm lặng Bitcoin. Ví này đã có sẵn phiên bản beta công khai trên Android và iOS.
Dưới đây là cách sử dụng thanh toán thầm lặng trong Cake Wallet:
Trên trang chủ của ví, nhấp vào nút "Silent Payments" trong thẻ/ô để bắt đầu quét các khối tìm kiếm các giao dịch này.
Cần lưu ý rằng vì giao dịch thanh toán thầm lặng là ẩn danh, ví phải chủ động quét các khối để tìm kiếm giao dịch.
Sau khi quét xong, xác minh thanh toán thầm lặng sẽ tự động tắt khi đến khối mới nhất.
Nếu bạn muốn ví tiếp tục tự động kiểm tra các khối mới cho thanh toán thầm lặng, hãy đi tới "Menu" -> "Cài đặt thanh toán thầm lặng" và bật tùy chọn "Luôn quét thanh toán thầm lặng".
BitBox
Giống như ví nóng Cake Wallet, BitBox là một trong những ví phần cứng đầu tiên hỗ trợ thanh toán thầm lặng, nâng cao đáng kể khả năng bảo vệ quyền riêng tư cho người dùng.
Thông qua thanh toán thầm lặng, người gửi có thể tạo địa chỉ duy nhất từ khóa công khai cố định của người nhận. Điều này đặc biệt hữu ích cho các nhà hoạt động, tổ chức phi chính phủ và tổ chức từ thiện: họ có thể chia sẻ một địa chỉ có thể tái sử dụng để nhận quyên góp mà không làm lộ danh tính, người quyên góp hoặc số tiền nhận được.
Việc tích hợp này cho phép người dùng BitBox hỗ trợ các sự nghiệp khác nhau và thực hiện thanh toán, đồng thời tránh hoạt động tài chính bị lộ cho bên thứ ba không cần thiết.
Tác dụng của nhãn
Một thách thức ban đầu của thanh toán thầm lặng là làm thế nào để xác định ai là người gửi thanh toán. Giải pháp là giới thiệu nhãn (Labeling).
Vậy, nhãn là gì?
Nhãn cho phép bạn, khi sử dụng một địa chỉ thanh toán thầm lặng duy nhất, phân biệt những người gửi khác nhau, đồng thời không hy sinh quyền riêng tư và cũng không tăng đáng kể chi phí quét.
Kỹ thuật này cho phép thêm thông tin bổ sung vào địa chỉ thanh toán thầm lặng mà không hy sinh quyền riêng tư của người dùng. Nguyên tắc của nó là thông qua việc điều chỉnh xác định khóa chi tiêu.
Nói một cách đơn giản, khóa chi tiêu giống như một chữ ký số, ủy quyền sử dụng tiền trong địa chỉ. Bằng cách điều chỉnh khóa đó, có thể xác định các nguồn thanh toán khác nhau.
Ví dụ: giả sử bạn có hai địa chỉ thanh toán thầm lặng:
-
Một cho hoạt động trên X
-
Một cho hoạt động trên Nostr
Với nhãn, nửa đầu của hai địa chỉ này giống nhau (cho thấy đều thuộc về bạn), nhưng nửa sau hơi khác một chút, giúp bạn xác định nguồn thanh toán.
Bằng cách này, khi xem tiền, bạn có thể thấy một số khoản thanh toán đến từ người dùng X, một số đến từ Nostr.
Tính linh hoạt này tạo ra sự cân bằng giữa việc bảo vệ quyền riêng tư và thu thập thông tin giao dịch hữu ích.
Tất nhiên, nếu bạn muốn hoàn toàn ẩn danh, bạn cũng có thể chỉ sử dụng địa chỉ thanh toán thầm lặng tiêu chuẩn không có nhãn, đảm bảo người gửi không có bất kỳ thông tin có thể nhận dạng nào. Nhưng nếu cần theo dõi nguồn thanh toán, nhãn cung cấp một cách hiệu quả.
Kỹ thuật này có thể được áp dụng cho nhiều trường hợp sử dụng như sàn giao dịch, nền tảng truyền thông xã hội, sử dụng cá nhân, v.v., cho phép bạn quản lý nhiều danh tính trực tuyến mà không tạo ra mối liên hệ rõ ràng, hoặc chỉ đơn giản là nhận được thêm thông tin thanh toán khi cần.
Ví dụ về thanh toán thầm lặng trên sàn giao dịch
Nếu các sàn giao dịch áp dụng công nghệ này, sẽ xuất hiện các tình huống ứng dụng thú vị.
Giả sử bạn nạp tiền vào sàn giao dịch. Với thanh toán thầm lặng, sàn giao dịch không còn cung cấp cho bạn địa chỉ nạp tiền có thể tái sử dụng, mà thay vào đó tạo cho bạn một địa chỉ thanh toán thầm lặng.
Mỗi khi bạn thanh toán vào địa chỉ này, sàn giao dịch có thể tự động nhận ra bạn (thông qua cơ chế nhãn), mà không cần bạn quản lý nhiều địa chỉ. Ngoài ra, công nghệ này cũng rất hữu ích cho việc rút tiền tự động.
Bạn có thể sử dụng lại cùng một địa chỉ thanh toán thầm lặng trên nhiều nền tảng mà không cần quản lý các khóa công khai mở rộng (xPub) khác nhau cho mỗi nền tảng, giúp đơn giản hóa quy trình đáng kể.
Kết luận
Thanh toán thầm lặng hứa hẹn sẽ cách mạng hóa cách sử dụng Bitcoin, mang lại trải nghiệm đơn giản hơn, trực quan hơn, đồng thời nâng cao đáng kể tính riêng tư.
Nếu công nghệ này được áp dụng rộng rãi, tỷ lệ tái sử dụng địa chỉ trên chuỗi có thể giảm mạnh, từ đó tạo ra một môi trường an toàn hơn và riêng tư hơn cho tất cả mọi người.
Thanh toán thầm lặng cung cấp một cơ hội tuyệt vời để kết hợp các động lực khuyến khích người dùng với các phương pháp thực hành quyền riêng tư tốt nhất, khiến cho các khoản thanh toán Bitcoin trong tương lai trở nên kín đáo và an toàn hơn bao giờ hết.
Bài đọc liên quan: Hơn 1,7 triệu BTC có thể đối mặt tấn công trực tiếp? Bitcoin lại vướng vào tranh cãi lượng tử, các chuỗi công khai mở cuộc chiến phòng thủ











