Tác giả: Zen, PANews
Vào cuối năm, Ba Lan đã bắt đầu một cuộc đấu tranh gay gắt xung quanh dự luật quản lý tiền mã hóa.
Ngày 9 tháng 12, chính phủ Ba Lan đã nộp lại dự luật tiền mã hóa và một lần nữa trình lên Hạ viện (Sejm) Ba Lan vào ngày 10 tháng 12. Nội dung của dự luật này hoàn toàn giống với phiên bản vừa bị tổng thống phủ quyết vài ngày trước, thậm chí "không thay đổi một chữ nào".
Hành động này đã gây ra một làn sóng lớn trong chính trường Ba Lan: chính phủ của Thủ tướng theo chủ nghĩa tự do Donald Tusk khẳng định rằng dự luật liên quan đến an ninh quốc gia và không thể trì hoãn, trong khi Tổng thống mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa Karol Nawrocki đã ngăn cản mạnh mẽ với lý do bảo vệ tự do của công dân và sức sống của thị trường.
Cuộc đấu tranh xung quanh dự luật thị trường tài sản mã hóa này sẽ khiến Ba Lan tiếp tục là một trong số ít quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU) chưa hoàn thành luật quốc nội hỗ trợ cho Đạo luật Quy định Thị trường Tài sản Mã hóa (MiCA).
Tại sao dự luật tiền mã hóa của Ba Lan lại "quản lý chặt chẽ"
Dự luật thị trường tài sản mã hóa này của Ba Lan nhằm mục đích hài hòa hóa luật pháp trong nước với quy định MiCA của EU.
Dự luật thiết lập một khuôn khổ quản lý thống nhất cho ngành công nghiệp tài sản mã hóa, các điều khoản chính bao gồm làm rõ phạm vi quản lý và chế độ cấp phép, quy định nghĩa vụ chống rửa tiền và minh bạch, nhấn mạnh các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng và thiết lập phí quản lý cùng quy chuẩn ngành.
Cụ thể, dự luật chỉ định Cơ quan Giám sát Tài chính Ba Lan (KNF) là cơ quan quản lý chính của thị trường tài sản mã hóa, tất cả các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (CASP) phải đăng ký với KNF và được cấp phép mới có thể hoạt động hợp pháp. Điều này bao gồm các sàn giao dịch tiền mã hóa, nhà cung cấp ví lưu ký, bên phát hành token cũng như các nhà khai thác phát hành stablecoin. Các nhà cung cấp dịch vụ phải báo cáo hoạt động kinh doanh của họ với KNF, chấp nhận kiểm tra giám sát, những người vi phạm quy định sẽ phải đối mặt với chế tài. Dự luật thậm chí còn đưa vào trách nhiệm hình sự, các hành vi phát hành token hoặc cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa mà không được cấp phép sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật.
Ngoài ra, dự luật quy định rõ ràng các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa nằm trong khuôn khổ pháp luật về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố, yêu cầu họ tuân thủ các quy định liên quan của Luật Chống rửa tiền. Điều này có nghĩa là CASP phải thực hiện các nghĩa vụ như xác minh danh tính khách hàng (KYC), báo cáo giao dịch đáng ngờ, v.v. để ngăn chặn tài sản mã hóa bị sử dụng cho các hoạt động tài chính bất hợp pháp. Đồng thời, dự luật tăng cường các yêu cầu báo cáo thông tin và minh bạch, ví dụ quy định các doanh nghiệp tiền mã hóa phải báo cáo dữ liệu giao dịch cho cơ quan thuế và cơ quan thực thi pháp luật, và giới hạn chặt chẽ việc sử dụng thông tin tình báo thu thập từ các quốc gia EU khác chỉ dành cho các cơ quan thuế, thực thi pháp luật và chống rửa tiền. Thông qua các biện pháp này, các cơ quan quản lý hy vọng sẽ nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng cường giám sát hợp tác xuyên biên giới.
Xét rằng đầu tư tiền mã hóa khá phổ biến ở Ba Lan và các sự kiện rủi ro thường xuyên xảy ra, dự luật tập trung tăng cường các điều khoản bảo vệ nhà đầu tư. Ví dụ, tăng cường quy định về quảng cáo và công bố thông tin tài sản mã hóa, yêu cầu phát hành token phải cung cấp sách trắng rõ ràng hoặc cảnh báo rủi ro, v.v. (phù hợp với yêu cầu của MiCA) để ngăn chặn tuyên truyền không trung thực và lừa đảo. Đồng thời, KNF có thể nhanh chóng hành động đối với các nền tảng bị nghi ngờ lừa đảo, bao gồm chặn nhanh các trang web liên quan. Các nhà lập pháp cho rằng những biện pháp này sẽ giúp kiềm chế tình trạng lừa đảo trong lĩnh vực tiền mã hóa, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và niềm tin thị trường.
Và để hỗ trợ công tác giám sát, dự luật thiết lập chế độ phí giám sát đối với các nhà cung cấp dịch vụ tiền mã hóa, theo đó các tổ chức được cấp phép nộp một tỷ lệ phí nhất định để tài trợ cho việc giám sát thường nhật của KNF. Tuy nhiên, quy định này khá gây tranh cãi trong quá trình lập pháp - mức phí được đặt khá cao, tổng thống và những người phản đối nghi ngờ rằng điều này sẽ khiến các startup khó tồn tại, chỉ có lợi cho các tổ chức tài chính nước ngoài lớn, do đó bóp chết thị trường cạnh tranh và gây nguy hiểm nghiêm trọng cho đổi mới sáng tạo.
Văn bản dự luật dài hơn 100 trang, quy định chi tiết các yêu cầu tuân thủ và chế tài chi tiết cho các khâu phát hành, giao dịch, lưu ký tài sản mã hóa, v.v., so với luật đơn giản chỉ vài chục trang của các nước láng giềng thì có vẻ đặc biệt chi tiết. Những người ủng hộ cho rằng kiểu "quản lý chặt chẽ" này giúp ngăn ngừa rủi ro hệ thống, nhưng những người phản đối lại lo ngại các quy định quá phức tạp sẽ làm tăng gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.
Diễn biến lịch sử: Bế tắc của dự luật hình thành như thế nào
Theo các báo cáo công khai, Ba Lan bắt tay vào việc đưa MiCA vào hệ thống luật pháp trong nước sớm nhất có thể truy nguyên từ tháng 2 năm 2024, khi Bộ Tài chính Ba Lan công bố bản dự thảo đầu tiên của dự luật thị trường tài sản mã hóa trên trang web trung tâm lập pháp của chính phủ để lấy ý kiến công chúng.
Nửa năm sau, chính phủ đã công bố bản dự thảo cập nhật của dự luật vào tháng 8 năm 2024. Bản dự thảo mới đã điều chỉnh thời gian chuyển tiếp, quy trình xin cấp phép, v.v., ví dụ như đẩy thời hạn chuyển tiếp từ cuối năm 2025 theo dự kiến ban đầu lên ngày 30 tháng 6 năm 2025, nhằm đẩy nhanh tiến trình thực hiện MiCA.
Vào tháng 6 năm nay, chính phủ liên minh Ba Lan chính thức thông qua dự án luật thị trường tài sản mã hóa và trình lên quốc hội xem xét. Lúc này, liên minh cầm quyền do Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk lãnh đạo, chủ trương sớm thực hiện các quy định của EU. Còn các đảng cánh hữu ở vị thế đối lập sau cuộc bầu cử năm 2023, bao gồm Đảng Luật và Công lý và các đảng liên minh, đều có thái độ dè dặt với dự luật, nhưng do không nắm quyền cầm quyền, dự luật vẫn được thúc đẩy suôn sẻ.
Tháng 11 năm 2025, Hạ viện Ba Lan (Sejm) đã tiến hành biểu quyết cuối cùng và thông qua dự luật. Các nghị sĩ liên minh cầm quyền nhất trí ủng hộ, liên minh này trải rộng các phe phái tả, trung, hữu, tạo thành đa số ổn định; các đảng đối lập cánh hữu cho rằng dự luật quá nghiêm khắc mặc dù bỏ phiếu chống, nhưng do không đủ số ghế nên không thể ngăn cản dự luật được thông qua. Dự luật sau đó được trình lên tổng thống để ký ban hành.
Tuy nhiên, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã tuyên bố phủ quyết dự luật thị trường tài sản mã hóa vào đầu tháng này. Trong thông báo của tổng thống, ông đã chỉ trích nghiêm khắc dự luật là gây nguy hiểm cho tự do, tài sản của công dân Ba Lan và sự ổn định của quốc gia, đặc biệt chỉ ra rằng biện pháp giám sát "chặn trang web một cú nhấp chuột" quá mơ hồ và dễ bị lạm dụng, có thể xâm phạm quyền lợi của những người kinh doanh hợp pháp.
Nawrocki cũng nghi ngờ rằng các quy định của Ba Lan quá dài dòng, phí giám sát quá cao, so với cách làm đơn giản của các nước xung quanh thì có vẻ "quản lý quá rộng", e rằng sẽ đuổi các doanh nghiệp đổi mới ra khỏi Ba Lan. Đây cũng là một trong số ít trường hợp tổng thống sử dụng quyền phủ quyết để bác bỏ luật kinh tế, khiến dự luật rơi vào bế tắc.
Đối mặt với sự phản đối và chỉ trích mạnh mẽ của tổng thống, Hạ viện Quốc hội Ba Lan sau đó đã ngay lập tức triệu tập một phiên họp đặc biệt để cố gắng lật lại quyết định phủ quyết của tổng thống, nhưng không giành được sự ủng hộ đa số siêu cần thiết là ba phần năm. Trong cuộc bỏ phiếu trong ngày, chỉ có 243 nghị sĩ bỏ phiếu ủng hộ lật lại phủ quyết, thấp hơn ngưỡng tối thiểu 276 phiếu theo quy định.
Trước và sau cuộc bỏ phiếu, các cuộc tranh luận xung quanh dự luật đầy tính sát khí. Thủ tướng Tusk trong cuộc họp kín trước phiên họp đã thông báo cho các nghị sĩ về "thông tin khẩn cấp về an ninh quốc gia", và còn đăng trên X rằng cuộc bỏ phiếu này là "cuộc đọ sức giữa tiền và dịch vụ của Nga với an ninh của quốc gia và công dân". Tusk nói trong quốc hội: "Không còn nghi ngờ gì nữa, thị trường này cực kỳ dễ bị các thế lực nước ngoài, cơ quan tình báo và các tổ chức tội phạm lợi dụng. Thách thức của quốc gia là cung cấp các công cụ cần thiết để đảm bảo bản thân không bị bó tay."
Phía tổng thống thì lên án thủ tướng đã chia đôi vấn đề, Giám đốc Văn phòng Tổng thống Zbigniew Bogucki nói rằng không thể coi việc phản đối dự luật này là ủng hộ tổ chức tội phạm Nga. Mặc dù phe cầm quyền hết sức vận động, phe đối lập và một số nghị sĩ do dự cuối cùng đã khiến quyết định phủ quyết được duy trì. Ông kêu gọi chính phủ hợp tác với văn phòng tổng thống để cùng soạn thảo luật mới.
Và phe của Tusk rõ ràng không muốn nhượng bộ, chỉ vài ngày sau khi quyết định phủ quyết của tổng thống được duy trì, Hội đồng Bộ trưởng do Thủ tướng lãnh đạo đã bất chấp ý kiến của tổng thống, vào ngày 9 tháng 12 lại trình dự án gốc lên quốc hội để tiến hành quy trình lập pháp mới. Đáng chú ý là phiên bản được trình lần này được cho là "không sửa một chữ nào".
Hành động này của chính phủ tương đương với việc công khai thách thức tổng thống, và thông qua truyền thông kêu gọi tổng thống sớm ký ban hành luật mới, tuyên bố rằng nếu tiếp tục trì hoãn, Ba Lan sẽ phải đối mặt với nhiều mối đe dọa an ninh tiền mã hóa từ các thế lực như Nga. Tình thế bế tắc hiếm có này đã biến dự luật quản lý tiền mã hóa thành tâm điểm giằng co giữa hai phe phái chính trị lớn, đồng thời cũng làm tăng thêm sự không chắc chắn cho xu hướng lập pháp trong những tháng tới.
Băng và lửa: Đằng sau cuộc chiến quản lý tiền mã hóa
Giống như cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2025 đã hứa hẹn xây dựng nền kinh tế thân thiện với tiền mã hóa, phản đối kiểm soát quá mức, và đã nhận được sự ủng hộ của một số nhà đầu tư tiền mã hóa và cử tri theo chủ nghĩa tự do.
Vì vậy, việc vị tổng thống thân thiện với tiền mã hóa này và những người ủng hộ ông (chủ yếu là các đảng đối lập cánh hữu) phản đối dự luật này cũng là điều dễ hiểu. Lý do cốt lõi của họ, là lo ngại việc quản lý quá mức sẽ bóp chết thị trường và xâm phạm tự do. Nawrocki trong tuyên bố phủ quyết nhấn mạnh, dự luật trao cho cơ quan quản lý quyền hạn quá rộng, ví dụ như cho phép KNF dễ dàng chặn tài khoản hoặc tên miền, điều này theo ông sẽ đe dọa tự do kinh tế của công dân.
Văn phòng Tổng thống chỉ ra rằng các quy định của Ba Lan phức tạp và dài dòng, yêu cầu khắt khe, không phù hợp với cách làm tinh gọn mà các nước láng giềng áp dụng khi thực hiện MiCA. Zbigniew Bogucki chỉ trích dự luật này "gánh nặng quá mức và trái với mục đích ban đầu của luật pháp EU". Họ dẫn chứng các nước như Séc, Slovakia chỉ có luật vài chục trang là hoàn thành việc kết nối MiCA, trong khi Ba Lan lại tạo ra các điều lệ dài hàng trăm trang, cho rằng đây là tạo ra các rào cản hành chính không cần thiết.
Về mặt kinh tế, phe tổng thống lo ngại rằng mức phí giám sát cao và các yêu cầu rườm rà sẽ buộc các công ty khởi nghiệp tiền mã hóa trong nước phải chuyển đến các môi trường nới lỏng hơn như Lithuania, Malta. Quan điểm này cũng nhận được sự ủng hộ của các chính trị gia như Đảng Liên minh Cực hữu Ba Lan. Lãnh đạo Đảng Liên minh Sławomir Mentzen đã công khai tuyên bố dự luật sẽ phá hủy thị trường tiền mã hóa mới nổi của Ba Lan, ông coi quyết định phủ quyết của tổng thống là một chiến thắng để bảo vệ đổi mới.
Thủ tướng Donald Tusk và liên minh cầm quyền thì chủ trương mạnh mẽ việc ngay lập tức tăng cường quản lý để bảo đảm an ninh quốc gia và thực hiện nghĩa vụ EU. Tusk nhiều lần nhấn mạnh, thị trường tiền mã hóa không bị kiểm soát tạo cơ hội cho các phần tử bất hợp pháp và các thế lực thù địch, dễ bị các cơ quan tình báo nước ngoài, tổ chức tội phạm lợi dụng. Ông đã đẩy việc thúc đẩy dự luật này lên tầm an ninh quốc gia, thẳng thắn nói "hoặc là bạn đứng về phía tiền đen và đặc vụ Nga, hoặc là ủng hộ dự luật của tôi".
Trong cuộc tranh luận tại quốc hội, Tusk chỉ ra rằng theo thông tin tình báo, có hàng trăm doanh nghiệp tiền mã hóa đăng ký tại Ba Lan có liên quan đến Nga và các quốc gia thuộc Liên Xô cũ, cho rằng thị trường tiền mã hóa của Ba Lan đã bị thế lực Nga thâm nhập", lo ngại rằng dòng vốn không được giám sát có thể được sử dụng để rửa tiền, tài trợ cho các hoạt động phá hoại hoặc trốn tránh trừng phạt.
Phe cầm quyền còn nhiều lần nhắc đến tình trạng các vụ lừa đảo trong nước xảy ra với tần suất cao: quan chức chính phủ tiết lộ từ đầu năm 2024 đã có hơn 5800 vụ việc gian lận liên quan đến tài sản mã hóa, việc thiếu vắng quản lý khiến thị trường hỗn loạn như miền Tây hoang dã. Theo họ, chậm trễ trong lập pháp tương đương với việc bỏ mặc người tiêu dùng trong tình trạng nguy hiểm.
Luận điểm lớn khác của chính phủ Tusk là tiến trình thống nhất MiCA của EU: các quốc gia thành viên đều cần chỉ định cơ quan quản lý quốc gia và cấp phép CASP đúng hạn, nếu không các doanh nghiệp trong nước sẽ không thể tiến hành hoạt động hợp pháp trong EU. Thứ trưởng Tài chính Jurand Drop cảnh báo rằng, nếu Ba Lan không thể thiết lập khuôn khổ MiCA trước tháng 7 năm 2026, các công ty tiền mã hóa trong nước sẽ phải đăng ký ở nước ngoài, khi đó các khoản thuế và phí thu được từ việc cung cấp dịch vụ cho khách hàng Ba Lan sẽ chảy ra nước ngoài. Đồng thời, một khi người dùng Ba Lan gặp vấn đề trên các sàn giao dịch được cấp phép nước ngoài, họ sẽ gặp khó khăn khi tìm kiếm sự giúp đỡ xuyên biên giới.
Cuộc tranh cãi giữa Tổng thống và Thủ tướng Ba Lan xung quanh dự luật tiền mã hóa phản ánh sự bất đồng sâu sắc giữa hai phe về định hướng quản lý kinh tế, quan điểm an ninh và mức độ hội nhập EU. Trong tầm nhìn của tổng thống và phe cánh hữu, sức sống tự do của thị trường được đặt lên hàng đầu, chính phủ không nên can thiệp quá nhiều vào ngành công nghiệp mới nổi; họ lo ngại làn sóng kiểm soát kiểu dự luật này sẽ làm suy yếu tiềm năng của Ba Lan với tư cách là một thị trường thân thiện với tiền mã hóa. Ngược lại, thủ tướng và liên minh cầm quyền có xu hướng quản lý chặt chẽ để đảm bảo ổn định, tin tưởng rằng các quy tắc nghiêm ngặt vừa phải có thể thanh lọc môi trường thị trường, về lâu dài sẽ có lợi cho sự phát triển lành mạnh của ngành.
Tổng hợp lại, cuộc chiến về dự luật tiền mã hóa của Ba Lan vượt xa tầm kỹ thuật, thực tế đã trở thành một cuộc đấu đá chính trị giữa liên minh cầm quyền và văn phòng tổng thống bảo thủ. Chính phủ Tusk lấy việc duy trì trật tự tài chính và an ninh quốc gia làm kêu gọi, thúc đẩy mạnh mẽ việc ban hành quy định; Tổng thống Nawrocki thì giương cao ngọn cờ bảo vệ thị trường tự do và quyền công dân, sử dụng quyền phủ quyết như một vũ khí để đối chọi với chính phủ.
Hiện tại, cuộc đấu tranh xung quanh dự luật tiền mã hóa vẫn đang tiếp diễn. Phe cầm quyền có thể thử thuyết phục một số nghị sĩ đối lập để thông qua phiên bản dự luật mới, hoặc nhượng bộ sửa đổi chi tiết để đổi lấy chữ ký của tổng thống. Còn về phía tổng thống, liệu ông có thể tìm được sự cân bằng giữa việc kiên trì nguyên tắc và áp lực quốc tế hay không vẫn là một ẩn số.
Nhưng dù kết quả thế nào, cuộc tranh cãi này đã trở thành một sự kiện mang tính biểu tượng trong lịch sử chính sách số của Ba Lan, làm nổi bật chủ đề cân bằng tế nhị nhưng quan trọng giữa quản lý và tự do, giữa quốc gia và EU.
